Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca zwróciła się do Dyrektora Izby Celnej we W. o umorzenie długu celnego, wymierzonego jej decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r., wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wniosku podniosła fatalną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia. Wskazała że, od czasu powstania długu celnego, jej sytuacja zarówno finansowa, rodzinna jak i zdrowotna uległy diametralnej zmianie. Wyjaśniła, że w związku z redukcją zatrudnienia w zakładzie pracy została zwolniona. Początkowo otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych, obecnie pobiera emeryturę. Rozwiodła się z mężem i została obciążona spłatą zobowiązań zaciągniętych przez niego w czasie trwania małżeństwa. Z powodu problemów rodzinnych i finansowych wpadła w głęboką depresję i wymagała kilkumiesięcznej pomocy psychiatrycznej. Wskazała, że mieszka obecnie u [...], która jej pomaga, który jednak w [...] r. zamierza się ożenić i wyjechać, w związku z czym nie będzie już mógł jej pomagać.
Wskazała, że po potrąceniach egzekucyjnych, z otrzymywanej emerytury pozostaje jej około 650 złotych, co z trudnością wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb, w szczególności z uwagi na fakt, że z powodu złego stanu zdrowia wymaga stałego leczenia. Okoliczności podniesione we wniosku zostały poparte złożoną przez stronę obszerną dokumentacją.
Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej odmówił wszczęcia postępowania, wskazując w uzasadnieniu, że skarżąca już kilkakrotnie zwracała się do organu z wnioskami o umorzenia należności i już w roku 2000, ostateczną decyzją odmówiono jej wnioskowanego umorzenia. Jak wskazał organ, nie kwestionuje on sytuacji strony, jednakże będąc związany zasadą trwałości decyzji administracyjnych, nie może podjąć rozstrzygnięć z nią sprzecznych.
Na postanowienie to skarżąca, w prawem przewidzianym terminie wniosła zażalenie, w którym wskazała, że domaga się umorzenia długu celnego, w części w jakiej pozostał on do spłaty. Ponownie wskazała na złą sytuację życiową i finansową.
Pismem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych złożonego pisma, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu wezwania organ – powołując się na treść art. 168 oraz 222 w zw. z art. 239 ordynacji podatkowej – wskazał, że zażalenie powinno zawierać treść żądania, wskazanie osoby od której pochodzi oraz jej adresu, a także zarzuty przeciw postanowieniu, określać istotę i zakres żądania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie.
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła pismo, w którym wyjaśniła, że domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia i ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania. Szczegółowo przedstawiła swa sytuację osobistą i finansową i podkreśliła, że pomimo, że decyzja w sprawie umorzenia należności leży w sferze uznania organu, wnosi o rozpoznanie wniosku.
Postanowieniem z dnia [...] r. organ celny drugiej instancji pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że w terminie do wniesienia zażalenia skarżąca złożyła pismo, w którym podniosła swą trudną sytuację materialną. Organ wskazał, ze pomimo wystosowanego do strony stosownego wezwania, w złożonym piśmie nie sprecyzowano zarzutów przeciw zaskarżonemu postanowieniu oraz nie wskazano środków dowodowych potwierdzających prawdziwość zgłoszonych zarzutów przeciwko postanowieniu. Z tego powodu, kierując się dyspozycja art. 169 § 4 ordynacji podatkowej, podanie skarżącej pozostawiono bez rozpatrzenia.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem T. K. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie. W skardze zakwestionowano niewywiązanie się z wezwania do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, ponieważ jak wskazała skarżąca, wyjaśniła ona, że chce rozpoznania sprawy i umorzenia jej należności celnych, a także napisała swoje imię, nazwisko i adres, zatem wiadomo od kogo podanie pochodzi, oraz podała dowody uzasadniające żądanie, łącznie z wnioskiem o wszczęcie postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje.
W myśl treści przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawowana przez sądy administracyjne kontrola przeprowadzana jest pod względem zgodności zaskarżonych orzeczeń z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i tylko w sytuacji naruszenia tego prawa mającego lub mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżone decyzje czy postanowienia podlegają uchyleniu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").
Przeprowadzając we wskazanym zakresie kontrolę legalności rozstrzygnięć organów celnych w sprawie, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jego uchylenie.
W rozpoznawanej sprawie, organ celny drugiej instancji, rozpoznając zażalenie strony uznał, że nie spełnia ono wymogów formalnych, co spowodowało konieczność pozostawienia pisma bez rozpatrzenia, zgodnie z norma wynikająca z art. 169 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749, zwanej dalej w skrócie: "o.p.").
Z takim stanowiskiem organów nie można się zgodzić z dwóch przyczyn.
W pierwszej kolejności należy wyraźnie podkreślić, że formułując w dniu [...] r., wezwanie do strony o usunięcie braków formalnych podania, organ uchybił dwóm podstawowym zasadom postępowania, określonym w art. 121 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi podstawę dla powiązanej z zasadą zaufania do organów, zasady informowania oraz czuwania organu nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa. Uchybienie tym obowiązkom organu ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy jak w przedmiotowej sprawie – strona (na tym etapie postępowania) nie była zastępowana przez pełnomocnika.
Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, wzywając skarżącą do uzupełnienia braków podania, organ przytoczył jedynie treść przepisu oraz powołał się na orzecznictwo sądowoadministracyjne w tym zakresie, nie wskazał jednak, czego od strony się domaga. Wezwanie nie zawierało wyliczenia braków, którymi zażalenie rzekomo było dotknięte, ani tym bardziej nie zawierało wskazania, które z wymogów zażalenia skarżąca zobowiązana jest uzupełnić. Dopiero z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia można wywieść wniosek, że organ uznał, że skierowane przez skarżącą zażalenia, nie zawierało zarzutów przeciw skarżonemu postanowieniu oraz dowodów na ich poparcie. Niemniej jednak, co należy dobitnie podkreślić, wyliczenie to powinno było się znaleźć w wezwaniu skierowanym do skarżącej. Natomiast działanie organu w rozpoznawanej sprawie, było naruszeniem opisanych zasad postępowania.
Wskazane normy (art. 121 § 2 o.p.), choć ujęte ogólnie, nie mogą być traktowane jedynie jako postulat odnoszący się do sposobu prowadzenia postępowania. Są to bowiem przepisy, do przestrzegania których organy są zobowiązane na równi z innymi przepisami zawierającymi wytyczne co do ich działań. Źródłem tych zasad jest art. 2 Konstytucji RP, statuujący zasadę demokratycznego państwa prawnego. W świetle tych norm, organy są zobowiązane do takiego zachowania, które nie będzie powodowało ujemnych skutków dla strony postępowania, która działa w dobrej wierze i zaufaniu do organów. W przypadku wzywania strony do usunięcia braków formalnych, istotnym jest przede wszystkim to, aby treść tego wezwania nie nastręczała trudności w jego zrozumieniu, była precyzyjna i w razie potrzeby zawierała także wyjaśnienia i informacje, które zwłaszcza dla osób niemających wykształcenia prawniczego i niekorzystających w postępowaniu z usług fachowego pełnomocnika, pozwoliło na prawidłowe wykonanie wezwania organu do usunięcia braków (patrz. Wyr. WSA we Wrocławiu z dnia 12 stycznia 2012 r. I SA/Wr 1503/11, niepublikowany).
Nie do zaakceptowania jest w demokratycznym państwie prawa, które urzeczywistnia zasady sprawiedliwości społecznej i realizuje zasady pogłębiania zaufania do organów podatkowych, takie procedowanie, które na skutek wadliwego poinformowania strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, skutkuje pozbawieniem strony możliwości uzyskania merytorycznego załatwienia środka zaskarżenia.
W ocenie Sądu, w sprawie której dotyczy spór, skierowane do strony wezwanie było wadliwe, a zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem zasad ogólnych postępowania podatkowego, tj. art. 121 § 1 i § 2 (w związku z art. 169 § 1 i § 4 oraz art. 228) Ordynacji podatkowej. W wyniku naruszenia tych zasad strona została pozbawiona możliwości merytorycznej weryfikacji decyzji nakładającej na nią obowiązki podatkowe.
Dodatkowo podnieść trzeba, że wbrew stanowisko organu, w ocenie Sądu skarżąca sprecyzowała zarówno treść zarzutów, jak i wnioski. Wskazała bowiem w swym piśmie z dnia [...] r., że domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia, oraz przedstawiła swą sytuację materialną, wyjaśniając, że domaga się rozpoznania wniosku o umorzenie należności. W ocenie Sądu, organy rozpoznając zażalenie skarżącej, powinny wziąć pod uwagę fakt, że strona działa bez profesjonalnego pełnomocnika (wszak nie ma takiego obowiązku) i formułuje swoje wniosku z sposób nieudolny prawniczo. Niemniej jednak, z treści złożonego zażalenia oraz pisma z dnia [...] r., wynika w sposób wystarczający dla rozpoznania środka zaskarżenia – jego charakter.
Organ odwoławczy przedwcześnie pozostawił bez rozpatrzenia odwołanie skarżącej, nie dostrzegając powyższych uchybień i zbyt formalistycznie traktując wykonanie przez stronę wadliwego wezwania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy wyjaśni zatem ostatecznie kwestię charakteru wniesionego podania, dopełniając obowiązku precyzyjnego wezwania strony do uzupełnia braków formalnych, o ile przy ponownym badaniu zażalenia uzna istnienie braków formalnych uniemożliwiających jego rozpoznanie, biorąc pod uwagę fakt, że strona działa bez pomocy pełnomocnika i uwzględniając opisane zasady postępowania.
Stwierdzając wskazane powyżej uchybienia procesowe popełnione przez organ, Sąd uznał, że organ odwoławczy wydał zaskarżone postanowienie z naruszeniem przepisów postępowania (art. 169 § 1 o.p.), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł o jego uchyleniu. W kwestii kosztów postanowiono na podstawie art. 200 p.p.s.a.