Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [..] jako organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, prowadzi wobec G. K. (dalej jako: "skarżąca", "strona") postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [..]r. o nr [..], [..], [..] wystawionych na podstawie decyzji określającej zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [..] oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres [..] (decyzja z dnia [..] r. nr [..]). Odpisy tytułów wykonawczych doręczono w dniu [..] r. pełnoletniemu domownikowi [..] (mężowi skarżącej).
W celu wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [..] r. nr [..] i [..] zajął wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w Banku [..] w [..]. Zawiadomienia doręczono do banku za pomocą systemu teleinformacyjnego w dniu [..] r. Zajęcie było skuteczne, organ wyegzekwował z rachunku zaległości objęte tytułami wykonawczymi. Zawiadomienia o zajęciu rachunku doręczono pełnoletniemu domownikowi w dniu [..] r.
Pismem z dnia [..] r. skarżąca (reprezentowana przez męża) wniosła skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego nr [..], [..] w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, zarzucając niezgodność zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego ze wzorem będącym załącznikiem nr 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wymogów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U z 2016 r. poz.1339). Podniosła, że wzór znajdujący się w rozporządzeniu stosuje się właściwie, bez możliwości jakiegokolwiek odstępstwa, co w niniejszej sprawie ma miejsce, ze skutkiem nieważności dokonanej czynności.
Ponadto zarzuciła, że zawiadomienia o zajęciu nie zawierają elementów, o których mowa w art. 67 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. – dalej u.p.e.a.) w zw. z art. 67 § 1 u.p.e.a. tj. brak adresu siedziby organu egzekucyjnego, brak numeru rachunku bankowego zobowiązanej, brak numeru systemowego sprawy organu egzekucyjnego, brak podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz brak odcisku pieczęci organu egzekucyjnego (podpisano jedynie nazwiskiem). Skarżąca podniosła jednocześnie, iż "zawiadomienie musi być podpisane przez osobę działającą z upoważnienia Prezesa ZUS i w jego imieniu [...], a nie w imieniu Dyrektora Oddziału ZUS". Zdaniem strony dokonane czynności były niedopuszczalne ze względu na to, że obowiązek wynikający z decyzji ZUS z dnia [..] r. nigdy nie istniał z mocy art. 9 ust. 5 ustawy systemowej w związku z osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego.
Według skarżącej czynności dokonane przez organ egzekucyjny po dniu [..] r. winny zostać uznane za bezskuteczne, gdyż obowiązujący okres dla czynności egzekucyjne biegnie od dnia złożenia przez wierzyciela tytułów wykonawczych na podstawie art. 26 § 1 u.p.e.a., a zakreślony termin 12 miesięcy dla tej czynności upłynął w dniu [..] r., wobec czego w myśl art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone z urzędu.
Końcowo strona wniosła o uchylenie czynności w całości, pełnego zwrotu zajętych kwot i umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Postanowieniem z [...] r. [..] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [..] nie uwzględnił skargi w sprawie dokonanych zajęć egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że nie dopatrzył się uchybień formalnych, dokonane zajęcia odpowiadają wymogom określonym w art. 80 § 1 u.p.e.a., jak i zawierają wszystkie elementy zawarte w art. 67 § 2 u.p.e.a. Stwierdził, że zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego są zgodne ze wzorem stanowiącym załącznik nr 3 do Rozporządzenia Ministrów Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. Końcowo organ egzekucyjny uznał za niezasadne zarzuty strony odnośnie kwestii braku oznaczenia organu, braku numeru systemowego, braku podpisu i braku nr rachunku bankowego Zobowiązanej.
Pismem z dnia [..] r. skarżąca wniosła do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we [..] (dalej jako "DIAS", "organ nadzoru") zażalenie, podtrzymując powołane okoliczności w piśmie inicjującym postępowanie. Dodatkowo zwróciła uwagę na rozbieżności w kwotach wskazanych w decyzji wierzyciela a kwotach wskazanych w zawiadomieniach o zajęciu. Zarzuciła, iż postanowienie narusza art. 54 § 5 i § 5a u.p.e.a., ponieważ organ egzekucyjny rozpoznając skargę mógł orzec tylko o jej oddaleniu lub uwzględnieniu ze skutkiem uchylenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej lub usunąć stwierdzone wady tej czynności, zatem organ błędnie rozpoznał skargę stwierdzając w postanowieniu o jej nieuwzględnieniu (sformułowanie nie istnieje w prawie materialnym).
Następnie wskazała, że dokonana czynność była niedopuszczalna, ponieważ posiada status emeryta i nie podlega obowiązkowi opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Ponadto zaznaczyła, iż uprawnionym do egzekucji składek zdrowotnych może być tylko i wyłącznie Naczelnik Urzędu Skarbowego. Zarzuciła również, że postanowienie organu egzekucyjnego: - nie jest wydane i podpisane z upoważnienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych, co skutkuje naruszeniem art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. - dalej: k.p.a.) i art. 268a k.p.a. - zawiera błędne stwierdzenie w uzasadnieniu, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji nr [...], gdy w rzeczywistości decyzja ta ma znak [..] - narusza art, 67 § 2 pkt 9 u.p.e.a. poprzez uchylenie się organu egzekucyjnego od udzielenia stronie skarżącej odpowiedzi na podniesiony w złożonej skardze zarzut.
Po rozpoznaniu wywiedzionego przez skarżącą zażalenia zaskarżonym postanowieniem z [..] r. znak [..] DIAS uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w całości i orzekł o uznaniu skargi na zajęcie rachunku bankowego za zasadną.
Jako podstawę prawną organ wskazał art. 138 § 1 pkt 2 i art.144 k.p.a. oraz art. 18 i art. 54 u.p.e.a.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że skarga na czynność jest zasadna ale z innych powodów, niż te, które wskazała strona. DIAS uznał skargę za zasadną dlatego, że organ egzekucyjny naruszył procedurę dokonywania czynności, ponieważ skierował do skarżącej zawiadomienie o zajęciu, które nie jest wydrukiem z systemu teleinformatycznego. Zajęcie dokonane było z zastosowaniem systemu teleinformatycznego, dlatego organ miał obowiązek przesłać do strony jedynie wydruk z tego systemu (art. 67 § 2b u.p.e.a.) a nie odpis zawiadomienia o zajęciu.
Podkreślił jednocześnie, że stwierdzone uchybienie nie jest istotną wadą. Organ egzekucyjny naruszył wprawdzie zasadę wynikającą z przepisów u.p.e.a.
i wysłał do skarżącej odpis zawiadomienia o zajęciu zamiast wydruku z systemu teleinformatycznego, ale strona nie poniosła w związku z tym uchybieniem negatywnych konsekwencji. Odpis zawiadomienia o zajęciu zawiera bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 67 § 2 u.p.e.a. Z dokumentu tego skarżąca mogła uzyskać wszelkie informacje o organie egzekucyjnym, wierzycielu, egzekwowanej zaległości. Uchybienie organu nie powodowało więc konieczności uchylenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
W związku z tym organ nadzoru zgodnie z treścią art. 54 § 5a u.p.e.a nakazał usunięcie stwierdzonej wady czynności tj. doręczenie właściwego egzemplarza zawiadomienia o zajęciu w związku z dokonaniem drogą elektroniczną za pośrednictwem systemu [..] czynności egzekucyjnych zajęcia rachunku bankowego.
Pozostałe argumenty skarżącej DIAS uznał za niezasadne. Poza opisaną wadą, czynność egzekucyjna organu dokonana była prawidłowo.
Podniósł, że wbrew twierdzeniu strony, organ egzekucyjny nie naruszył przepisu art. 67 § 2 pkt 9 u.p.e.a., ponieważ przepis ten w tym przypadku nie miał zastosowania. Jako bezzasadne organ nadzoru uznał także błędne podanie kwot w zawiadomieniach o zajęciu. Wskazano w nich bowiem takie kwoty, jakie wynikają z tytułów wykonawczych. A to, czy w tytułach wykonawczych organ wskazał prawidłowe kwoty nie podlega badaniu w tym postępowaniu. Prawidłowość wystawienia tytułów mogła być badana tylko w zarzutach na podstawie ar. 33 u.p.e.a.
Następnie DIAS wyjaśnił, że w postępowaniu w sprawie skargi nie podlegają badaniu okoliczności dotyczące niedopuszczalności egzekucji, nieistnienia obowiązku ze względu na wiek emerytalny strony czy błędne numery decyzji. Okoliczności te mogły stanowić - na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego - przedmiot odrębnego postępowania w trybie art. 34 u.p.e.a. regulującego zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Jak wynika z akt, skarżąca skorzystała z możliwości wniesienia zarzutów i postępowanie w tej sprawie jest już zakończone.
Ponadto organ nadzoru zauważył, że w postępowaniu w sprawie skargi na czynność nie bada się również prawidłowości wystawienia tytułów wykonawczych oraz tego, czy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone.
Za nieuzasadniony DIAS uznał zarzut naruszenia art. 54 § 5 i § 5a u.p.e.a.
z tego powodu, że Dyrektor Oddziału ZUS rozstrzygnął o "nieuznaniu skargi" zamiast o "oddaleniu skargi". Rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego jest jasne oraz wynika z niego, że uznał skargę za bezzasadną i nie ma znaczenia, jakiego użył sformułowania. Użycie zwrotu o "nieuznaniu skargi" nie wprowadza w błąd, i w sposób oczywisty oznacza to samo co "oddalenie skargi".
Organ nadzoru nie zgodził się także z zarzutem prowadzenia egzekucji co do składek na ubezpieczenie zdrowotne przez niewłaściwy organ. Zarzut ten jest jednym z zarzutów wskazanych w art. 33 u.p.e.a. i nie bada się go w postępowaniu w sprawie skargi. Dyrektor ZUS jest organem egzekucyjnym, dlatego prawidłowo to ten właśnie organ miał prawo zająć wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej.
Końcowo DIAS podniósł, że postanowienie organu egzekucyjnego podpisane jest przez uprawnioną do tego osobę. Przepisy prawa nie przewidują, aby postanowienie miało być podpisane z upoważnienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Obowiązku takiego nie przewiduje ani art. 107 § 1 k.p.a. ani art. 268a tej u.p.e.a.
Od powyższego postanowienia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. wywiodła skarżąca (reprezentowana przez męża) wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazując jako przesłankę okoliczności wymienione już na wcześniejszym etapie postępowania tj. z braku jakichkolwiek podstaw do jego kontynuowania z powodu braku obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym (osiągnięcie wieku emerytalnego) oraz o zwrot zajętych wierzytelności z rachunku bankowego i zasądzenie poniesionych kosztów procesu na rzecz skarżącej w kwocie 600,00 zł.
Zaskarżonemu postanowieniu organu nadzoru zarzuciła:
- 1) rozpatrzenie zażalenia nieistniejącego, albowiem złożyła zażalenie w dniu [..] r., natomiast w sentencji postanowienia wskazano, iż zażalenie wniesiono w dniu [..]., co czyni zdaniem strony upadek sprawy egzekucyjnej i brak możliwości dalszego kontynuowania postępowania egzekucyjnego z powodu rozpatrzenia zażalenia nieistniejącego w obrocie prawnym. Zdaniem skarżącej, uchybienie to skutkuje milczącym uznaniem w całości wniesionego zażalenia i uchyleniem skarżonej czynności wraz ze zwrotem zajętej wierzytelności i umorzeniem tego bezprzedmiotowego postępowania;
- 2) brak podstaw do czynności naprawczych poprzez zastąpienie wadliwych zawiadomień z dnia [..] r. w trybie art. 80 § 1 u.p.e.a. innymi pochodzącymi z systemu teleinformatycznego z dnia [..] r. Strona podniosła, że zawiadomienia z dnia [..] r. są dokumentami urzędowymi i wywołały skutek w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej i na tą czynność wniosła w dniu [..] r. skargę do organu egzekucyjnego, która została bezpodstawnie nie uwzględniona pomimo rażących uchybień otrzymanych zawiadomień będących wydrukiem złożonych do Banku [..] zawiadomień z dnia [..]r. w trybie art. 80 § 1 u.p.e.a.
w okolicznościach art. 86b u.p.e.a. w postaci papierowej w wykonaniu wg art. 67 § 2 u.p.e.a. z naruszeniem pkt 9 poprzez nie podpisanie zawiadomień imieniem i nazwiskiem i nie opatrzenie tych zawiadomień odciskiem pieczęci organu egzekucyjnego. Skarżąca wskazała, że w zaistniałej sytuacji organ odwoławczy rozpoznając skargę trafnie orzekł w sentencji skarżonego postanowienia o uznaniu skargi strony za zasadną, wobec czego powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne w całości po myśli art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. z przyczyny braku możliwości konwalidowania dokumentów urzędowych, jakimi są zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej z dnia [..] r. przesłane bankowi w dniu [..] r. do zrealizowania.
Skarżąca zarzuciła także nieprawdziwe i niewykonalne technicznie twierdzenie organu nadzoru, iż w dniu [..] r. czynność egzekucyjna została dokonana po przesłaniu w tym dniu zawiadomień w formie elektronicznej do Banku [..] w [..], a skuteczne doręczenie elektronicznego przesłania tych zawiadomień zmaterializowało się dopiero w dniu [..] r. Strona dołączyła do skargi powzięte od dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, z których wynika, że przesył zawiadomień został zarejestrowany w skrzynce odbiorczej Banku w dniu [..] r. o godz.[..]. Oznacza to i jednocześnie przeczy twierdzeniu organu egzekucyjnego, iż w dniu [...] r. bankowi złożono zawiadomienie w formie pisemnej po myśli art. 80 § 1 u.p.e.a.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, za bezzasadne uznał twierdzenie strony, że zaskarżone postanowienie odnosiło się do rozpatrzenia zażalenia nieistniejącego. Co prawda, w sentencji zaskarżonego postanowienia wskazano, iż "sprawa dotyczy zażalenia z dnia [..] r." a dokumenty dowodzą, że strona wniosła zażalenie w dniu [..] r. Jednakże organ odwoławczy w dalszej części sentencji powołał z numeru i daty wydania, konkretne postanowienie do którego wniesiono zażalenie i wskazał przedmiot tego postępowania. Wskazując na "zażalenie z dnia [..] r." powołał datę wpływu tego postanowienia do organu egzekucyjnego (prezentata na zażaleniu: data wpływu zażalenia do organu egzekucyjnego). Nie stanowi to naruszenia, zdaniem skarżącej skutkującego upadkiem sprawy egzekucyjnej i brakiem możliwości dalszego kontynuowania postępowania egzekucyjnego z powodu rozpatrzenia zażalenia nieistniejącego w obrocie prawnym. Nie budzi żadnych wątpliwości, że zażalenie, które wpłynęło do organu egzekucyjnego w dniu [..] r. jest zażaleniem, które w imieniu strony jej pełnomocnik sporządził w dniu [..] r.
Następnie DIAS za chybiony również uznał zarzut strony, iż brak jest podstaw do czynności naprawczych poprzez zastąpienie wadliwych zawiadomień. Sam przepis art. 54 § 5a u.p.e.a. wskazuje, iż w przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności. W niniejszym przypadku czynności egzekucyjne podlegały naprawieniu poprzez doręczenie skarżącej właściwego egzemplarza zawiadomienia, czyli wydruku z dokonanych drogą elektroniczną za pośrednictwem systemu [..] czynności egzekucyjnych zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Organ egzekucyjny wykonując postanowienie DIAS, pismem z dnia [..] r. nr [..] przesłał stronie właściwe egzemplarze zawiadomień.
Organ nadzoru nie zgodził się również ze zdaniem strony, że powołano się w postanowieniu na nieprawdziwe i niewykonalne technicznie czynności, bowiem organ egzekucyjny w dniu [..] r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przy wykorzystaniu systemu [..]. Tego samego dnia wysłano, wprowadzono zajęcia do skrzynki odbiorczej adresata tj. banku. Dokumenty organu jak i przedłożone przez pełnomocnika załączniki wykazują, iż Bank odebrał zawiadomienia o zajęciu w dniu [..] r. W przypadku dokonania zajęć wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej organ egzekucyjny sporządza wydruk zawiadomienia o zajęciu. Doręczenie wydruku zawiadomienia o zajęciu (art. 67 § 2b u.p.e.a.) uznaje się za doręczenie odpisu tego zawiadomienia tak jak w myśl art. 80 u.p.e.a. Stąd niezrozumiałym dla organu jest fakt kwestionowania przez stronę powyższych faktów.
W dniu [..] r. do akt sprawy wpłynęło pismo skarżącej, w którym sformułowała wniosek o wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a"). oraz wniosek o przyznanie od organu sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. w myśl § 7 art. 154 p.p.s.a. W uzasadnieniu podała, że organ naruszył art. 54 § 2 p.p.s.a. poprzez przekroczenie 30-dniowego terminu na przekazanie sądowi skargi wraz z kompletnie uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę od dnia jej otrzymania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy, wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone akty administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych aktów.
Jednocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. "Granice danej sprawy" wyznacza konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot. Sąd nie może więc uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.
Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we [..] z dnia [..] r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, zostało wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania go z obrotu prawnego.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 54 § 4 u.p.e.a.). W myśl art. 54 § 5 u.p.e.a. w sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie.
W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (art. 54 § 5a u.p.e.a.). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (art. 54 § 6 u.p.e.a.).
Określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r., III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r., II GSK 1377/13). Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty.
Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności.
W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r., III SA/Wa 3396/14).
Podkreślenia wymaga również, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54). Rozpatrzenie zarzutów w postępowaniu skargowym byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (tak np. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13). Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja w ramach, których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej.
Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Rodzajowa tożsamość przedmiotu zaskarżenia skargi oraz innych środków prawnych nie oznacza, że określonemu podmiotowi przysługuje możliwość wyboru środka prawnego. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (tak wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r., II GSK 1377/13).
Przepisy art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 54 § 1 u.p.e.a. wskazują, jak należy rozumieć pojęcie "czynności egzekucyjnych". W świetle tych unormowań są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny i egzekutora, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Owe działania, jak podkreśla się w doktrynie, to czynności faktyczne (a nie akty prawne).
Katalog środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych został określony w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Jednym z wymienionych środków egzekucyjnych, jest egzekucja z rachunków bankowych (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.).
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [..] r. nr [..]i [..] zajął wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w Banku [..] w [..]. Zawiadomienia doręczono do banku za pomocą systemu teleinformacyjnego (za pośrednictwem elektronicznej aplikacji [..]) w dniu [..] r.
Natomiast zobowiązanej (skarżącej) organ egzekucyjny doręczył w dniu [..] r. dwa zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, tj. zaopatrzone w podpis z podaniem imienia, nazwiska, stanowiska służbowego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 67 § 1 u.p.e.a., podstawę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. W myśl art. 67 § 1a u.p.e.a. zawiadomienia o zajęciu i inne pisma w ramach stosowanego środka egzekucyjnego mogą być doręczane przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej. W takim przypadku nie stosuje się wzoru, o którym mowa w § 1. Przepis art. 67 § 2a u.p.e.a. stanowił, że jeżeli zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej:
- 1) w zawiadomieniu o zajęciu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisku pieczęci organu egzekucyjnego;
- 2) zawiadomienie o zajęciu zawiera numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) zobowiązanego, o ile są znane organowi egzekucyjnemu;
- 3) zawiadomienie o zajęciu opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Natomiast zgodnie z art. 67 § 2b u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1a, organ egzekucyjny sporządza wydruk zawiadomienia o zajęciu. Doręczenie zobowiązanemu wydruku zawiadomienia o zajęciu uznaje się za doręczenie odpisu tego zawiadomienia.
Zgodnie z § 1 Rozporządzenia z dnia 1 września 2016 r. zawiadomienie o zajęciu i inne pisma, o których mowa w art. 67 § 1a u.p.e.a., doręczane dłużnikowi zajętej wierzytelności i organowi egzekucyjnemu w ramach stosowanego środka egzekucyjnego sporządza się w formacie pdf. Przepis art. § 2 stanowi, że pisma przesyłane w ramach stosowanego środka egzekucyjnego z użyciem środków komunikacji elektronicznej doręcza się przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności, jeżeli dłużnik taka skrzynkę posiada.
Stosownie do art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.
Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu (art. 80 § 2 u.p.e.a.). Natomiast w myśl § 3 tego przepisu ustawy egzekucyjnej, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 86b u.p.e.a. zawiadomienia i wezwania przesyła się do banku i organu egzekucyjnego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.
Sąd podziela stanowisko DIAS, że Dyrektor Oddziału ZUS w [..] dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego winien był przesłać do skarżącej wydruki zawiadomień o zajęciu przesłanych poprzez system teleinformatyczny [..] do dłużnika zajętych wierzytelności. Zgodnie z art. 67 § 2b u.p.e.a. w sytuacji, gdy zawiadomienia o zajęciu doręczane są przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, organ egzekucyjny winien sporządzić wydruk zawiadomienia o zajęciu, który doręczany jest zobowiązanemu. Z powyższego wynika, że organ egzekucyjny obowiązany jest zawsze doręczyć zobowiązanemu wydruk zawiadomienia o zajęciu przesłanego poprzez system [..].
Sąd zgadza się również z tezą wyrażoną w wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1015/17 (dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl., jak i pozostałe cytowane orzeczenia). W powołanym wyroku wskazano, że w przepisie art. 67 § 2b u.p.e.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, co stanowi odpis zawiadomienia o zajęciu w przypadku dokonania czynności drogą elektroniczną, tj. wyłącznie wydruk zawiadomienia o zajęciu, jeżeli organ zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej, ponieważ taki właśnie dokument wskazuje, jakiej czynności organ egzekucyjny dokonał względem dłużnika zajętej wierzytelności. Od wskazanej w art. 67 § 2b u.p.e.a. reguły na gruncie ustawy o egzekucji nie został wprowadzony jakikolwiek wyjątek, który mógłby stanowić od niej odstępstwo, co powoduje, że organ egzekucyjny obowiązany jest zawsze doręczyć odpis przesłanego zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego (w tym przypadku w formie wydruku zawiadomienia przesłanego przez system OGNIVO - przyp. Sądu).
Wskazany sposób informowania zobowiązanego o podjętych czynnościach ma na celu zapewnienie pełnego obrazu podjętych czynności egzekucyjnych. Co istotne, dla zobowiązanego, doręczenie właśnie odpisu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego ma doniosłe znaczenie, ponieważ zobowiązany jest w stanie samodzielnie dokonać oceny prawidłowości podjętych czynności egzekucyjnych.
Reasumując, z treści przepisu art. 67 § 2b u.p.e.a. wynika, że w przypadkach, o których mowa w § 1a, organ egzekucyjny sporządza wydruk zawiadomienia o zajęciu. Doręczenie zobowiązanemu wydruku zawiadomienia o zajęciu uznaje się za doręczenie odpisu tego zawiadomienia.
Nie może mieć przy tym znaczenia, że doręczone skarżącej zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zawierało elementy wskazane w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z obowiązującymi przepisami organ egzekucyjny winien doręczyć zobowiązanemu wydruk zawiadomienia o zajęciu przesłany przez system [..]. Tymczasem organ doręczył zawiadomienie sporządzone zgodnie z wzorem określonym przez Ministra Finansów w załączniku nr 3 Rozporządzenia z dnia 22 sierpnia 2016 r.
Skoro zawiadomienie o zajęciu doręczono przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, to w myśl art. 67 § 1a u.p.e.a. w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania wzór określony przez Ministra Finansów w załączniku nr 3 rozporządzenia z dnia 22.08.2016 r. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8.02.2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1015/17, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12.01.2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1591/17 i z dnia 23.05.2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3310/17 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9.05.2018 r., sygn. akt I SA/Gd 926/17).
Powyższe oznacza, że czynność egzekucyjna została dokonana wadliwie z uwagi na błędy formalne, co jest podstawą do uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne zgodnie z art. 54 u.p.e.a.
W tych okolicznościach zasadnym było wskazanie przez DIAS w zaskarżonym postanowieniu konieczności usunięcia przez organ egzekucyjny stwierdzonych wad poprzez przesłanie skarżącej zawiadomień spełniających ten wymóg formalny.
Niezależnie od tego podkreślenia wymaga, że organ nadzoru nie jest uprawniony do uchylenia czynności egzekucyjnej, a może to uczynić jedynie organ egzekucyjny.
Wyjaśnić należy, że zarówno w aktualnie obowiązującej, jak i poprzedniej wersji przepisu, ustawodawca wyraźnie rozróżnia dwa organy - organ nadzoru oraz organ egzekucyjny. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym skargę na czynność egzekucyjną rozpoznawał organ nadzoru. Wówczas w orzecznictwie przyjmowano, że organ ten działał jako organ egzekucyjny i mógł dokonać uchylenia zakwestionowanej czynności egzekucyjnej i ponownego merytorycznego jej podjęcia. W stanie aktualnie obowiązującym, skargę rozpoznaje, jako organ I instancji, organ egzekucyjny, a organ nadzoru jest organem rozpatrującym zażalenie od postanowienia organu I instancji. Z treści art. 54 ust. 5a u.p.e.a. wynika, że w przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne, uchylenia zakwestionowanej czynności egzekucyjnej lub usunięcia stwierdzonych wad czynności dokonuje organ egzekucyjny.
Wobec takiego sformułowania konieczna jest ocena, czy w stosunku do organu nadzoru, zgodnie z art. 18 u.p.e.a., znajduje odpowiednie zastosowanie przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie Sądu, na przeszkodzie takiej interpretacji stoi wyraźnie określenie przez ustawodawcę w art. 54 § 5a u.p.e.a. kompetencji w tym zakresie. W przypadku zasadności skargi, uchylenie czynności lub usunięcie stwierdzonych wad winno być, zgodnie z art. 54 § 5a u.p.e.a., dokonane przez organ egzekucyjny czyli organ I instancji. Z unormowania tego wynika, że kompetencja do uchylenia czynności egzekucyjnej lub usunięcia jej wad została powierzona wyłącznie organowi egzekucyjnemu, a nie organowi nadzoru. W przeciwnym razie przepis art. 54a § 5a u.p.e.a. winien mieć bowiem brzmienie "w przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności".
Takie sformułowanie nie znajduje się jednak w art. 54 § 5a u.p.e.a., co oznacza, że organ nadzoru nie jest uprawniony do uchylenia czynności egzekucyjnej, a może to uczynić jedynie organ egzekucyjny. Dopuszczalne jest zatem orzeczenie przez organ odwoławczy, po uchyleniu postanowienia organu I instancji, o uznaniu skargi za uzasadnioną. Pogląd taki wyraził m.in. WSA w Gdańsku w wyrokach z 19 lipca 2017r., sygn. akt I SA/Gd 229/17 i I SA/Gd 231/17 oraz WSA w Łodzi wyroku z dnia 4 października 2017r., sygn. akt III SA/Łd 697/17. Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wymienionych orzeczeniach.
W niniejszej sprawie dopuszczalne było zatem rozstrzygnięcie określone w zaskarżonym postanowieniu. W sytuacji gdy organ nadzoru nie jest kompetentny do uchylenia czynności egzekucyjnej to dopuszczalne było wydanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia polegającego na uchyleniu postanowienia organu
I instancji i uznaniu skargi za uzasadnioną. Skoro bowiem organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny dopuścił się pewnych uchybień proceduralnych, a nie jest uprawniony do uchylenia czynności egzekucyjnej to możliwe było orzeczenie o uznaniu skargi za uzasadnioną. Takie stanowisko prezentowane jest także w doktrynie (patrz: P. M. Przybysz. "Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" do art. 54 pkt 8, C. Kulesza "Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" do art. 54 pkt 5.4 i 5.5 Podkreślić również należy, że uchybienie organu egzekucyjnego polegające na skierowaniu do skarżącej zawiadomienia o zajęciu, które nie było wydrukiem z systemu teleinformatycznego, było niewątpliwe i uzasadniało uznanie skargi na tę czynność egzekucyjną za uzasadnioną.
Jednocześnie wskazać należy, że błąd ten został przez organ egzekucyjny naprawiony przez późniejsze przesłanie skarżącej wydruków z dokonanych drogą elektroniczną za pośrednictwem systemu [..] czynności egzekucyjnych zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. W związku z tym nie było uzasadnienia dla uchylenia tej czynności egzekucyjnej, a tym bardziej brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto, jak słusznie zauważył DIAS - w związku z tym uchybieniem organu egzekucyjnego skarżąca nie poniosła negatywnych konsekwencji.
Ponadto, Sąd podziela pogląd organu nadzoru w niniejszej sprawie, że w trybie skargi na czynność egzekucyjną przedmiotem rozstrzygnięcia mogą być wyłącznie okoliczności dotyczące prawidłowości dokonania przez Dyrektora Oddziału ZUS w [..] zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pod kątem formalnym, tzn. czy czynności tej dokonano zgodnie z trybem wskazanym w przepisach ustawy egzekucyjnej i czy procedura dotycząca zajęcia nie jest obarczona żadnymi wadami. Wobec tego, w postępowaniu w sprawie skargi na czynności egzekucyjne nie podlegały badaniu okoliczności podnoszone przez skarżącą w zażaleniu dotyczące niedopuszczalności egzekucji, prawidłowości wystawienia tytułów wykonawczych, nieistnienia obowiązku oraz błędnych numerów decyzji. Niezasadne zatem okazały się więc powtórzone w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzuty, które de facto dotyczą wskazanych powyżej okoliczności, które nie mogą być badane w trybie skargi na czynność egzekucyjną.
Odnosząc się do dalszych zarzutów podniesionych w skardze, za bezzasadne Sąd uznał twierdzenie skarżącej, że postanowienie DIAS odnosiło się do rozpatrzenia "zażalenia nieistniejącego". Wskazując w sentencji na "zażalenie z dnia [..] r." organ nadzoru wskazał na datę wpływu tego postanowienia do organu egzekucyjnego (prezentata na zażaleniu: data wpływu zażalenia do organu egzekucyjnego). Jednakże w dalszej części sentencji organ powołał z numeru i daty wydania, konkretne postanowienie do którego wniesiono zażalenie i wskazał przedmiot tego postępowania. Wbrew twierdzeniu strony, nie stanowi to naruszenia skutkującego upadkiem sprawy egzekucyjnej i brakiem możliwości dalszego kontynuowania postępowania egzekucyjnego.
Kolejno, za chybiony również uznać należy zarzut strony, że brak jest podstaw do czynności naprawczych poprzez zastąpienie wadliwych zawiadomień. Powtórzenia wymaga, że przepis art. 54 § 5a u.p.e.a. wskazuje, iż w przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności. Ponownie należy podkreślić, że czynności egzekucyjne podlegały naprawieniu poprzez doręczenie skarżącej właściwego egzemplarza zawiadomienia, czyli wydruku z dokonanych drogą elektroniczną za pośrednictwem systemu [..] czynności egzekucyjnych zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Organ egzekucyjny wykonując postanowienie DIAS pismem z dnia [..] r. nr [..] przesłał skarżącej właściwe egzemplarze zawiadomień.
Z uwagi na powyższe Sąd stwierdza, że podniesione w skardze zarzuty okazały się nieuzasadnione. W sprawie nie stwierdzono takiego naruszenia przepisów, które powodowałoby konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia, w związku z czym skargę oddalono na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.
Sąd stwierdził brak podstaw do wymierzenia organowi grzywny, o której jest mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. oraz do przyznania od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (punkt 2 i 3 wyroku). Jak wynika bowiem z akt niniejszej sprawy, organ nie uchybił terminowi wynikającemu z art. 54 § 2 p.p.s.a. Skarga została nadana dnia [..]8 grudnia 2018 r. i wpłynęła do organu [..] grudnia 2018 r. Dnia 9 stycznia 2019 r. skarga wraz z odpowiedzią na skargę oraz aktami sprawy została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W.