Uzasadnienie
B. M. (dalej: skarżący, strona) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek dla płatników w określonych branżach za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r., wypełniając formularz RDZ-B. We wniosku wskazał jako przeważającą działalność gospodarczą wg PKD pozycję nr 77.39.Z. Oświadczył, że przychód uzyskany w miesiącu kalendarzowym, za który składa wniosek jest niższy o co najmniej 75% w stosunku do przychodu uzyskanego w tym samym miesiącu kalendarzowym w 2019 r.
Decyzją z (...) listopada 2020 r. (nr (...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia opłacania należnych składek na ubezpieczenia za okres od lipca do września 2020 r. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia ZUS powołał art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.; dalej: "ustawa COVID-19") oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej: "u.s.u.s."). W uzasadnieniu decyzji ZUS przytoczył treść art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 i wskazał, że we wniosku skarżący podał kod przeważający działalności 77.39.Z. Skarżący miał natomiast zarejestrowaną działalność z kodem PKD przeważającej działalności 47.99.Z. W konsekwencji nie przysługiwało mu prawo do zwolnienia z opłacania należnych składek.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący pismem z dnia 27 grudnia 2020 r. złożył odwołanie do Sądu Okręgowego we Wrocławiu VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem ZUS. Wskazał, że zaskarża decyzję ZUS.
Decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. ZUS stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od lipca 2020 r. do września 2020 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a. wniosek taki składa się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Decyzja z dnia 23 listopada 2020 r. została doręczona stronie w formie dokumentu elektronicznego 29 listopada 2020 r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do organu 31 grudnia 2020 r. czyli po wyznaczonym terminie.
W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił organowi, że nie uwzględnił, że pismo 27 grudnia 2020 r. było skargą do Sądu a nie wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Termin na złożenie skargi wynosi 30 dni, więc został zachowany, a o tym że była to skarga jednoznacznie świadczy treść pisma, które ewidentnie skierowane jest do Sądu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zauważenia na wstępie wymaga, że choć skarga została skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, to właściwym do jej rozpoznania jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, co wynika z § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773).
Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137), wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym jej uchylenie.
Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.".
W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W myśl art. 83 ust. 4 u.s.u.s., od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stanowił art. 134 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W związku z powyższym co do zasady każde, nawet nieznaczne przekroczenie powyższego terminu stanowi jego uchybienie.
Odnosząc się do okoliczności stanu faktycznego w sprawie, należy wskazać, że decyzja z 23 listopada 2020 r. została skarżącemu doręczona w dniu 29 listopada 2020 r. w formie dokumentu elektronicznego. Wobec powyższego termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął z dniem 14 grudnia 2020 r. Natomiast jak wynika z akt sprawy skarżący pismo z dnia 27 grudnia 2020 r. nadał na Poczcie w dniu 28 grudnia 2020 r., co wynika z prezentaty znajdującej się na kopercie (k. 7 akt adm.), zatem w terminie do złożenia skargi do sądu administracyjnego.
W tym kontekście stanowisko prezentowane przez organ, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony po terminie jest prawidłowe, niemniej pomija ono, że decyzja z 23 listopada 2020 r. zawierała nie tylko pouczenie o możliwości jej zaskarżenia w drodze wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia, ale także alternatywnie - w drodze skargi do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia. W treści pisma z 27 grudnia 2020 r. strona nie wskazała wprost, z jakiego trybu zaskarżenia decyzji zdecydowała się skorzystać. Zatytułowała je "odwołanie" a skierowała do Sądu Okręgowego we Wrocławiu. W sytuacji zatem wniesienia przez stronę pisma po upływie pierwszego ze wskazanych terminów, ale przed upływem drugiego z tych terminów, w przypadku gdy intencją strony było zaskarżenie decyzji o odmowie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, którą mogła ona kwestionować w wybranym przez siebie jednym z dwóch niezależnych środków zaskarżenia, Zakład powinien był wyjaśnić z udziałem strony, z jakiego trybu zaskarżenia decyzji zdecydowała się ona skorzystać, a w razie dalszych wątpliwości - z uwagi na datę wniesienia pisma powinien przyjąć z korzyścią dla strony, że trybem tym było zaskarżenie decyzji do sądu administracyjnego.
Niedopełnienie przez Zakład obowiązków spoczywających na nim z mocy art. 9, art. 11 oraz art. 64 § 2 k.p.a. powoduje, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto stanowisko organu pomija szczególne rozwiązanie przewidziane na gruncie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z poz. 1842 z późn. zm., dalej: "ustawy COVID-19").
Zgodnie z obowiązującym od 16 grudnia 2020 r. przepisem art. 15zzzzzn² ust. 1 ustawy COVID-19, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
- 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
- 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
- 3) przedawnienia,
- 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
- 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
- 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
Jednocześnie w myśl art. 15zzzzzn² ust. 2 ustawy COVID-19 w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że art. 15zzzzzn² ustawy COVID-19 znajduje zastosowanie do sytuacji, gdy strona uchybi terminu do złożenia do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (wyroki: WSA w Bydgoszczy z 7 września 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 347/21; WSA w Bydgoszczy z 12 października 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 503/21; WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 463/21 - II SA/Go 465/21; WSA w Krakowie z 21 października 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 883/21; WSA w Bydgoszczy z 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 284/21).
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela powyższe stanowisko, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy należy kwalifikować jako uchybienie terminu, od zachowania którego "jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej" (art. 15zzzzzn² ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19).
Z akt niniejszej sprawy wynika, że organ, kwalifikując pismo strony z 27 grudnia 2020 r. jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i jednocześnie zauważając uchybienie terminu do złożenia tego wniosku, nie skierował do strony zawiadomienia, o którym mowa w powyższym przepisie. W tej sytuacji niezastosowanie przez organ powołanej wyżej regulacji należy zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Uwzględniając zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu, Zakład ponownie rozpoznając sprawę, zobowiązany będzie wezwać stronę do jednoznacznego sprecyzowania, czy pismo z 27 grudnia 2020 r. stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Zakład, czy też intencją strony było bezpośrednie zaskarżenie decyzji do sądu administracyjnego. Jednocześnie Zakład zawiadomi stronę, że w przypadku uznania, że pismo z 27 grudnia 2020 r. stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, doszło do uchybienia terminu do złożenia tego pisma, w związku z czym Zakład wyznaczy stronie przewidziany prawem termin do wystąpienia o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.