Uzasadnienie
Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych we Wrocławiu (dalej: organ, organ kontrolny), w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniach: 15, 16 i 26 października 2020 r. u przedsiębiorcy J. S.A., ul. [...] w K. (dalej: skarżąca, strona, kontrolowany), w sklepie J. S.A. przy ul. [...] we Wrocławiu, w zakresie jakości handlowej dań dla niemowląt i dzieci, stwierdził następujące naruszenia w partii wyrobów gotowych:
- 1. W przypadku produktu "B. warzywa z indykiem" na etykiecie, w głównym polu widzenia przy nazwie "Obiadek dla niemowląt Warzywa z indykiem" nie podano danych szczegółowych dotyczących szczególnego przetwarzania jakiemu został on poddany, tj. "sterylizowany". Powyższe było niezgodne z załącznikiem VI część A ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. U. L 304 z 22.11.2011, str. 18 ze zm.) dalej: rozporządzenie 1169/2011, który mówi, że nazwa danego środka spożywczego zawiera dane szczegółowe dotyczące warunków fizycznych tego środka spożywczego lub szczególnego przetwarzania, jakiemu został on poddany, bądź dane takie towarzyszą nazwie, we wszystkich przypadkach, w których pominięcie takiej informacji mogłoby wprowadzić nabywcę w błąd.
- 2. W przypadku produktów: "B. warzywa z indykiem", "B. warzywa z delikatną wołowiną" i "G. warzywa z kurczakiem i kaszą oraz G. pomidorowa z ryżem" na etykiecie umieszczono określenia "bez konserwantów, barwników i wzmacniaczy smaku", co było niezgodne z art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Nr 1169/2011, który mówi, że informacje na temat żywności nie mogą wprowadzać w błąd, w szczególności przez sugerowanie, że środek spożywczy ma szczególne właściwości, gdy w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze mają takie właściwości, zwłaszcza przez szczególne podkreślanie obecności lub braku określonych składników lub składników odżywczych. Zgodnie z art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności (Dz. U. L 354 z 31.12.2008, str. 16 ze zm.) – dalej: rozporządzenie 1333/2008, dodatki do żywności nie mogą być stosowane w żywności dla niemowląt i małych dzieci, zgodnie z przepisami dyrektywy 89/398/EWG, w tym w żywności dietetycznej dla niemowląt i małych dzieci, specjalnego przeznaczenia medycznego, o ile w załączniku II do niniejszego rozporządzenia wyraźnie nie określono inaczej.
- 3. W przypadku produktów "B. warzywa z indykiem" data minimalnej trwałości była umieszczona na etykiecie poniżej warunków przechowywania, co było niezgodne z załącznikiem X ust. 1 lit. b rozporządzenia Nr 1169/2011, który mówi, że w razie potrzeby po danych szczegółowych (dacie minimalnej trwałości) następuje opis warunków przechowywania, które muszą być przestrzegane, aby produkt mógł być przechowywany przez określony okres.
Organ w wydanych 4 lutego 2021 r. Zaleceniach pokontrolnych nr WI-02-KO.8230.235.2020 wezwał skarżącego do usunięcia ww. nieprawidłowości do 5 marca 2021 r. poprzez wprowadzenie do obrotu dań dla niemowląt i dzieci w opakowaniach jednostkowych oznakowanych zgodnie z wymogami prawnymi przytoczonymi w przepisach rozporządzenia 1160/2011 oraz innych wskazanych w tych Zaleceniach.
W skardze wniesionej przez kontrolowanego do tutejszego Sądu na powyższe Zalecenia pokontrolne strona podniosła zarzuty naruszenia przepisów:
- - art. 17 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 304, str. 18 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie 1169/2011"), poprzez jego pominięcie jako podstawy prawnej odnośnie obowiązkowych danych szczegółowych towarzyszących nazwie środka spożywczego,
- - art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1169/2011, poprzez zaniechanie dokonania jego wykładni przy ocenie zgodności dobrowolnych informacji na temat żywności dotyczących braku zawartości konserwantów, barwników i wzmacniaczy smaku,
- - art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia 1169/2011, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że etykietowanie sugeruje, że zakwestionowane środki spożywcze mają szczególne właściwości, gdy w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze mają takie właściwości (zwłaszcza przez szczególne podkreślanie braku konserwantów, barwników, wzmacniaczy smaku),
- - art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności (Dz. U. UE. L. z 2008 r. Nr 354, str. 16 z późn. zm.; dalej: "rozporządzenie 1333/2008"), poprzez błędne uznanie, że dodatki do żywności nie mogą być stosowane w żywności dla niemowląt i małych dzieci, o której mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy ciała (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 181, str. 35 z późn. zm.; dalej: "rozporządzenie 609/2013"),
- - art 138 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych (Dz. U. UE. L. z 2017 r. Nr 95, str.l z późn. zm.; dalej: "rozporządzenie 2017/625"), poprzez niedokładne i wybiórcze działanie przy podejmowaniu decyzji dotyczącej tego, jakie środki należy zastosować w przypadku stwierdzonych niezgodności,
Strona zarzuciła też naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie:
- - art. 7, 7a § 1 i 77 i 80 k.p.a., poprzez zebranie, rozpatrzenie oraz dokonanie przez Organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z tych przepisów, w szczególności poprzez błędną ocenę i uzasadnienie stanu faktycznego, dotyczącego naruszeń obowiązujących wymagań w zakresie przekazywania konsumentom dobrowolnych informacji na temat żywności,
- - art. 8 § 1 i 2 k.p.a., poprzez dokonanie subiektywnej oceny, będącej podstawą wydania Zaleceń; nieproporcjonalność Zaleceń w stosunku do stwierdzonych przez Organ niezgodności.
Skarżąca zawnioskowata o wstrzymanie wykonania w całości Zaleceń, z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków. Wniosła również o uchylenie w całości zaskarżonych Zaleceń i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że "sprzeciwia się Zaleceniom stanowiącym de facto rozstrzygnięcie zmierzające do wycofania z obrotu ww. Produktów i zastąpienie ich środkami spożywczymi oznakowanymi zgodnie z Zaleceniami".
W przypadku zakwestionowanego produktu "B. warzywa z indykiem" nie podano informacji dotyczącej warunków fizycznych ("sterylizowany"), jednak zdaniem strony, wyrażona w załączniku VI część A pkt 1 reguła ma charakter uznaniowy, ponieważ to ogół cech danego środka spożywczego oraz jego prezentacja w kontekście innych podobnych produktów determinują obowiązek podania tej informacji. Według dotychczasowej interpretacji producenta podanie tej informacji nie było konieczne, gdyż proces sterylizacji jest stosowany zwyczajowo w przypadku produktów uzupełniających w słoiczkach dla dzieci, jako że producent nie ma dowolności w wyborze metod utrwalania tego rodzaju produktów. Żadna z tradycyjnych metod utrwalania nie została przy tym uwzględniona w rozporządzeniu 1169/2011 jako przykład szczególny, wymagający dodatkowej informacji dla konsumenta. Jak dalej podniósł skarżący, brak tej informacji nie utrudnia konsumentowi dokonania świadomego wyboru, w szczególności rozpoznania specyficznych cech produktu oraz bezpiecznego jego stosowania.
Pozostałe informacje (dotyczące sposobu przechowywania, przygotowania, terminu przydatności) wykluczają potencjalne mylne przekonania konsumenta, że ma on do czynienia z produktem świeżym, nieprzetworzonym, o krótkim terminie przydatności do spożycia. Z powyższych względów zobowiązanie do wycofania produktu z obrotu należy uznać za środek nieproporcjonalny.
W przypadku tego samego produktu "G. warzywa z kurczakiem i kaszą oraz G. pomidorowa z ryżem" zdaniem strony skarżącej informacji o braku konserwantów, barwników i wzmacniaczy smaku towarzyszą informacje doprecyzowujące przekaz: " zgodnie z przepisami prawa nie zawiera...", "...smaku, zgodnie z przepisami prawa". Informacje o braku ww składników zostały umieszczone na opakowaniach w odpowiedzi na częste zapytania konsumentów kierowane do producenta poprzez media społecznościowe. Podniosła, że z badan prowadzonych np. przez firmę N. wynika, że rodzice szczegółowo czytają informacje o składzie produktu i opierają na nich swój wybór. Zaznaczyła, że podanie ww. Informacji podnosi stan wiedzy i edukacji konsumenta, a informacja ta nie wprowadza w błąd co do właściwości i składu produktu. Zdaniem skarżącej, organ niewłaściwie powołuje się na ograniczenia wynikające z rozporządzenia 1333/2008, bowiem art. 16 tego rozporządzenia stanowi, że dodatki do żywności nie mogą być stosowane w żywności dla niemowląt i małych dzieci, specjalnego przeznaczenia medycznego, o ile w załączniku II do niniejszego rozporządzenia wyraźnie nie określono inaczej.
Zgodnie natomiast z załącznikiem II do produkcji przetworzonej żywności na bazie zbóż można stosować ponad 70 różnych dodatków, w tym takich, których nazwy – z punktu widzenia konsumentów – mogą sugerować właściwości konserwujące (np. Kwas octowy, kwas solny). Ponadto Spółka podniosła, że art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1169/2011 w sposób bezpośredni wskazuje, że po spełnieniu określonych wymogów, istnieje dobrowolność przekazywania informacji nt żywności, w tym informacji, które nie są wymagane zgodnie z przepisami unijnymi. Z wytycznych Komisji dotyczących systemów certyfikacji wynika przy tym, że deklaracja własna, zastosowana w oznakowaniu produktów, jest dozwoloną formą certyfikacji żywności. Praktyka informowania konsumentów o tym, że żywność dla niemowląt i małych dzieci zgodnie z przepisami prawa nie zawiera określonych substancji jest powszechna na rynku krajowym i unijnym i nie jest kwestionowana w innych krajach.
W kwestii zarzutów co do nieoznaczenia sposobu przetworzenia produktu, strona podniosła, że w załączniku X pkt 1 lit b) nie użyto sformułowania, iż wskazane informacje o sposobie przechowywania produktu powinny być zamieszczone bezpośrednio po informacji o dacie przydatności do spożycia. Gdyby taka była intencja ustawodawcy, zostałoby to doprecyzowane w przepisach. Ponadto przypadek ten nie może być rozpatrywany w kategorii zaniechania informacji obowiązkowej.
Strona generalnie kwestionuje proporcjonalność zaleceń do stwierdzonych naruszeń, w szczególności w kontekście krótkiego czasu na ich wykonanie, złożoności procesu technologicznego produkcji opakowań, kosztów
Organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje
Skarga jest nieuzasadniona.
Podniesione przez skarżącego zarzuty dotyczą - najogólniej - oceny prawidłowości ustaleń i wniosków co do uchybień wykazanych w skarżonych zaleceniach pokontrolnych z dnia 4 lutego 2021 r., a także proporcjonalności samych zaleceń, w szczególności w kontekście wyznaczonego kontrolowanemu czasu na wprowadzenie zaleconych zmian.
Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do zarzutu wadliwej interpretacji przepisów powołanych w skardze, co – zdaniem strony skarżącej, skutkowało bezpodstawnym dopatrzeniem się przez organ uchybień w zakresie etykietowania produktów spożywczych – gotowych posiłków dla dzieci i niemowląt, Sąd nie podziela stanowiska skarżącego oraz przytoczonej w skardze argumentacji na jego poparcie.
Zgodnie z art. 3 pkt 5 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno – spożywczych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1604) jakość handlowa oznacza cechy artykułu rolno-spożywczego dotyczące jego właściwości organoleptycznych, fizykochemicznych i mikrobiologicznych w zakresie technologii produkcji, wielkości lub masy oraz wymagania wynikające ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania, nieobjęte wymaganiami sanitarnymi, weterynaryjnymi lub fitosanitarnymi.
Z kolei, zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej, jeżeli w przepisach o jakości handlowej zostały określone takie wymagania, oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeżeli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta.
Dla konsumenta informacja, że artykuł co wynika z art. 7 ust. 1 ww. ustawy. Oznakowanie winno zawierać informacje istotne z punktu widzenia jakości handlowej artykułu rolno-spożywczego, w szczególności: nazwę, pod którą artykuł rolno-spożywczy jest wprowadzany do obrotu (pkt 1); inne dane umożliwiające identyfikację artykułu rolno-spożywczego oraz odróżnienie go od innych artykułów rolno-spożywczych (pkt 2).
Szczegółowe wymagania odnoszące się do oznakowania środków spożywczych zawarto w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiej i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 które weszło w życie z dniem 13 grudnia 2014 r. Dlatego dostosowano przepisy ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych do przepisów rozporządzenia nr 1169/2011.
Jako wymóg podstawowy rozporządzenie nr 1169/2011 w art. 6 wskazuje, iż każdemu środkowi spożywczemu przeznaczonemu do dostarczenia konsumentowi finalnemu lub do zakładów żywienia zbiorowego muszą towarzyszyć informacje na temat żywności zgodne z tym rozporządzeniem. Według art. 2 ust. 2 lit. a) ww. rozporządzenia informacje na temat żywności oznaczają informacje dotyczące danego środka spożywczego udostępniane konsumentowi finalnemu za pośrednictwem etykiety, innych materiałów towarzyszących lub innych środków, w tym nowoczesnych narzędzi technologicznych lub przekazu ustnego. Chodzi o zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów w zakresie informacji na temat żywności, przy uwzględnieniu różnic percepcji ze strony konsumentów i ich potrzeb informacyjnych, z równoczesnym zapewnieniem płynnego funkcjonowania rynku wewnętrznego (art. 1 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011). Rozporządzenie to określa ogólne zasady, wymogi i zakresy odpowiedzialności dotyczące informacji na temat żywności, a w szczególności etykietowania żywności (art. 1 ust. 2 tego aktu).
Akt ten ma zastosowanie do podmiotów działających na rynku spożywczym na wszystkich etapach łańcucha żywnościowego, na których ich działania dotyczą przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Ma ono zastosowanie do wszelkich środków spożywczych przeznaczonych dla konsumenta finalnego, w tym do środków spożywczych dostarczanych przez zakłady żywienia zbiorowego i do środków spożywczych przeznaczonych do dostarczenia do zakładów żywienia zbiorowego (art. 1 ust. 3 rozporządzenia nr 1169/2011).
Podkreślenia wreszcie wymaga, że informacje na temat żywności, także te znajdujące się na etykiecie, zgodnie art. 7 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011, nie mogą wprowadzać w błąd, w szczególności: a) co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru, tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji; b) przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których on nie posiada; c) przez sugerowanie, że środek spożywczy ma szczególne właściwości, gdy w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze mają takie właściwości, zwłaszcza przez szczególne podkreślanie obecności lub braku określonych składników lub składników odżywczych; d) przez sugerowanie poprzez wygląd, opis lub prezentacje graficzne, że chodzi o określony środek spożywczy lub składnik, mimo że w rzeczywistości komponent lub składnik naturalnie obecny lub zwykle stosowany w danym środku spożywczym został zastąpiony innym komponentem lub innym składnikiem.
Ponadto informacje na temat żywności muszą być rzetelne, jasne i łatwe do zrozumienia dla konsumenta, w myśl art. 7 ust. 2 aktu.
Przez etykietowanie według art. 2 ust. 2 lit. j) rozporządzenia 1169/2011 rozumie się natomiast wszelkie napisy, dane szczegółowe, znaki handlowe, nazwy marek, ilustracje lub symbole odnoszące się do danego środka spożywczego i umieszczone na wszelkiego rodzaju opakowaniu, dokumencie, ulotce, etykiecie, opasce lub pierścieniu towarzyszącym takiej żywności lub odnoszącym się do niej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, etykieta jest wizytówką producenta (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 19 maja 2010 r., VI SA/Wa 478/10). Poprzez treść etykiety producent wypełnia obowiązek przekazania konsumentowi wymaganych prawem informacji. Odczytując tekst etykiety, konsument podejmuje decyzję o wydaniu swoich pieniędzy. Wszelkie zaniedbania w zakresie prawidłowego etykietowania trzeba uznać za oczywiste naruszenie interesów konsumenta. Jeśli etykieta produktu nie zawiera tego, co powinna, lub jest elementem manipulacji, oznacza to, że producent narusza ciążące na nim obowiązki w zakresie znakowania, a więc nie może zapewnić wystarczająco dobrej jakości produkcji i/lub jej bezpieczeństwa (wyrok NSA z dnia 22 lutego 2022 r., II GSK 1674/18, CBOSA).
Nie ulega zatem wątpliwości, że zarówno krajowe regulacje zawarte w ustawie o jakości handlowej, jak i przywołane przepisy unijne sprzeciwiają się każdej praktyce mogącej w jakikolwiek sposób wprowadzić w błąd konsumenta. Konsument ma bowiem prawo nabywać produkty zgodnie z jego własnymi oczekiwaniami, świadomie wybierając artykuły o pożądanych przez niego cechach jakościowych. Naruszanie ww. zasad oznacza naruszenie interesu konsumenta (wyrok NSA z 16 grudnia 2014 r., II GSK 2033/13; wyrok NSA z 25 lutego 2020 r., II GSK 3788/17, wyrok NSA z dnia 5 maja 2021 r, II GSK 1019/18, CBOSA). Oznakowanie artykułów rolno-spożywczych jest istotnym elementem jakości handlowej. Podkreślić należy, że skład produktu jest informacją o zasadniczym znaczeniu dla konsumenta i może w znaczący sposób wpłynąć na podejmowanie decyzji o zakupie danego produktu. Stąd też rzetelnej i jednoznacznej informacji należy przypisać kluczową rolę. Obowiązkiem producenta jest wprowadzanie do obrotu produktów oznakowanych zgodnie z przepisami, w sposób rzetelny, jasny i łatwo zrozumiały dla konsumenta.
Oznakowaniem wprowadzającym w błąd jest niewątpliwie bowiem oznakowanie mylące (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2359/12) - a więc takie, które może skłonić konsumenta do podjęcia decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej by nie podjął - a ocena czy w danym przypadku zachodzi ryzyko wprowadzenia konsumenta w błąd dokonywana być powinna przy uwzględnieniu kryterium odwołującego się do modelu przeciętnego konsumenta (por. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1954/12). Ponadto oznakowanie wprowadzające w błąd, to nie tylko oznakowanie nieprawdziwe lub mylące, ale również niepełne, niewystarczające nieprecyzyjne czy wieloznaczne (wyrok NSA z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2359/12), a zatem takie jak w rozpoznanej sprawie. Tymczasem, oznakowanie opakowania powinno w sposób rzetelny odzwierciedlać rzeczywisty skład artykułu spożywczego i nie pozostawać żadnych wątpliwości po stronie konsumenta chociażby co do jego właściwości, czy tez składu (wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 2033/13).
Podkreślenia wymaga, że restrykcyjne wymogi dotyczące oznakowania produktów spożywczych formułowane są z uwagi na ochronę konsumenta jako słabszej strony obrotu, stąd też wszelkie wątpliwości co do prawidłowości oznaczenia składu produktu powinny być interpretowane mając na uwadze realizację tej ochrony. Zamieszczenie rzetelnych informacji na opakowaniu artykułów rolno– spożywczych stanowi bowiem niewątpliwie podstawę świadomego wyboru danego (konkretnego) produktu spośród wielu innych, a podobnych znajdujących się na rynku przez przeciętnego konsumenta, w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy z 23 sierpnia 2007 o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 20170 ze z.).
Jak słusznie zauważa organ w ochronie konsumenta, który ma prawo do rzetelnej informacji o produkcie przeznaczonym do spożycia oraz gwarancji co do jego składu i właściwości - dostrzeżone uchybienia winny zostać wyeliminowane w terminie jak najkrótszym od ich stwierdzenia. Ponadto ustawodawca nie uzależnia realizacji obowiązku wydania zaleceń pokontrolnych od ewentualnych kosztów, związanych z ich wykonaniem. Powyższe ma związek z nadrzędnym charakterem ochrony interesu konsumentów oraz niewątpliwym obowiązkiem producenta zapewnienia właściwej jakości produktów wprowadzanych do obrotu. Wskutek tego, taki produkt staje się w odbiorze potencjalnego konsumenta atrakcyjniejszy w porównaniu z innymi tożsamymi produktami, nieoznakowanymi w ten sposób. W takim przypadku, nawet przy założeniu, że konsument jest rozważny (jak zauważa strona skarżąca) zostaje wprowadzony w błąd poprzez niewłaściwe oznakowanie artykułu rolno-spożywczego. (Wyrok WSA w Warszawie z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt VI SA?Wa 12/20).
Jak z kolei wskazano w wyroku NSA z 10 marca 2015 r,, sygn akt II GSK 2333/13, stosownie do art. 16 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002, bez uszczerbku dla bardziej szczegółowych przepisów prawa żywnościowego, etykietowanie, reklama i prezentacja żywności lub pasz, z uwzględnieniem ich kształtu, wyglądu lub opakowania, używanych opakowań, sposobu ułożenia i miejsca wystawienia oraz informacji udostępnionych na ich temat w jakikolwiek sposób, nie może wprowadzać konsumentów w błąd.
Oznacza to, że przepisy prawa żywnościowego sprzeciwiają się każdej praktyce, m.in. dotyczącej znakowania artykułów rolno-spożywczych, mogącej w jakikolwiek sposób wprowadzić w błąd konsumenta.
Należy podkreślić, że podstawowym celem prawa żywnościowego, obok ochrony zdrowia i życia ludzi, jest ochrona interesów konsumentów, z uwzględnieniem uczciwych praktyk w handlu żywnością (art. 5 ust. 1 w/w rozporządzenia).
Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy podzielić stanowisko organu co do tego, że podanie na opisanych na wstępie produktach – daniach gotowych dla niemowląt, informacji "bez konserwantów, barwników i wzmacniaczy smaku" może sugerować, że produkty te wyróżniają się tą cechą spośród innych, podobnych, które jednak mogą zawierać takie składniki. To, że zgodnie z rozporządzeniem 1333/2008 cała grupa dań dla niemowląt i dzieci nie może zawierać konserwantów ani barwników, nie wpływa na ocenę powyższej informacji jako potencjalnie mylącej, bowiem ocena ta musi być dokonywana z perspektywy przeciętnego konsumenta, który może nie znać szczegółowo regulacji prawnych dotyczących produktów dla niemowląt. Powołana wyżej ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym definiuje przeciętnego konsumenta jako "konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny; oceny dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa".
O ile można przyjąć, że przeciętny nabywca produktów dla niemowląt (zazwyczaj rodzic) jest świadomy, że konserwanty, barwniki i wzmacniacze smaku mie powinny się znajdować w diecie dziecka, o tyle "dostatecznego poinformowania", o jakim mowa wyżej nie można jednak utożsamiać ze świadomością, że kwestia ta została prawnie uregulowana. Oparty m.in. na informacjach wynikających z przedstawionych przez stronę dokumentów pochodzących z firmy N. czy z I. w W. argument strony skarżącej, że rodzice szczegółowo czytają informacje na etykiecie, wiedzą jakich składników unikać, jeśli jakichś informacji na etykietach nie znajdują to albo zwracają się do Centrum Informacji dla Rodziców, albo poszukują zdrowszych zamienników" świadczy raczej o braku przekonania co do tego, jakie są standardy prawne obowiązujące wszystkie podobne produkty dla niemowląt. Dlatego racje ma organ, że też kwestionowany komunikat może wprowadzać w błąd przez sugerowanie, że ten jeden konkretny produkt jest wolny od substancji konserwujących i barwników.
Tym samym należy się zgodzić, że wbrew zapewnieniom strony skarżącej, można spodziewać się, że przeciętny konsument, mając do wyboru dwa tego rodzaju produkty, z których tylko jeden z nich będzie posiadał wskazaną informację, że zgodnie z przepisami prawa nie zawiera konserwantów, barwników i wzmacniaczy smaku, wybierze właśnie ten artykuł, uznając go za produkt lepszy.Niejasności cytowanego komunikatu nie usuwa całkowicie również dodanie (w niektórych przypadkach) sformułowanie " zgodnie z przepisami prawa nie zawiera..." czy " nie dodano zgodnie z przepisami...". Jak bowiem słusznie zauważył Główny Inspektor Jakości Handlowej Artkułów Rolno Spożywczych w piśmie z 23 kwietnia (dopuszczonym przez Sad jako dowód w sprawie), informacja taka nadal sugeruje, że to ten konkretny produkt posiada takie cechy (spełnia wymagania), w odróżnieniu od innych, które mogą takie dodatki posiadać. Nie jest to zapis równoważny z neutralną infromacja typu "zgodnie z przepisami produkty dla niemowląt nie zawierają..." która ma charakter ogólny, generalny i odnosi się do kategorii produktów, nie zaś specyfikuje cechy konkretnego produktu.
Nie sposób, jak trafnie ocenił organ, podzielić także argumentu strony skarżącej, że skoro obowiązujące przepisy prawa żywnościowego nie zakazują o priori przekazywania konsumentom dobrowolnych informacji na temat cech nabywanej przez nich żywności, to można je bez ograniczeń podawać. Podane informacje muszą bowiem spełniać omówione powyżej warunki wynikające z art. 7 rozporządzenia 1169/2011, a więc m.in. nie mogą wprowadzać w błąd przez sugerowanie, że środek spożywczy ma szczególne właściwości, gdy w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze mają takie właściwości, zwłaszcza przez szczególne podkreślanie obecności lub braku określonych składników lub składników odżywczych. Warunku tego produkty B. warzywa z indykiem", "B. warzywa z delikatną wołowiną" i "G. warzywa z kurczakiem i kaszą oraz G. pomidorowa z ryżem" nie spełniają.
Odnosząc się natomiast do wnioskowanych przez strone i dopuszczonych przez Sad dowodów wskazać należy, że bez znaczenia dla oceny wydanych zaleceń stanowi informacja pozyskana w ramach konsultacji z zagranicznymi oddziałami producenta N. Sp. z o. o., z których ma wynikać, "że omawiana praktyka dotycząca etykietowania żywości dla niemowląt i małych dzieci nie jest kwestionowana przez właściwe organy urzędowej kontroli żywości w innych państwach członkowskich UE", czy informacja o opinii Instytutu Matki i Dziecka, przygotowanej na wniosek Polskiej Federacji Producentów Żywności, której N. jest członkiem, czy wreszcie informacja, że "w latach 2017 i 2019 kontrole Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych nie wykazywały niezgodności z przepisami odnośnie stosowanych przez N. treści "bez konserwantów, bez barwników, bez wzmacniaczy smaku,...".
Sąd zgadza się z organem,że pozbawiony racji jest zarzut sformułowany w skardze w zakresie art. 16 rozporządzenia Nr 1333/20084, regulującego stosowanie dodatków do żywności w żywności dla niemowląt i małych dzieci, jako że w Zaleceniach organ przytoczył w całości ten artykuł i nie kwestionował, że dodatki do żywności mogą być stosowane w żywności dla niemowląt i małych dzieci, jeżeli w załączniku II do rozporządzenia wyraźnie to wskazano. Przy czym bezwzględnie nie mogą być stosowane konserwanty, barwniki i wzmacniacze smaku.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego zakwestionowania - w przypadku produktu B. warzywo z indykiem – miejsca wskazania daty minimalnej trwałości, Sąd podziela stanowisko organu, że data minimalnej trwałości umieszczona na etykiecie poniżej warunków przechowywania narusza załącznik X ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1169/2011, który stanowi, że w razie potrzeby po danych szczegółowych (dacie minimalnej trwałości) następuje opis warunków przechowywania, które muszą być przestrzegane, aby produkt mógł być przechowywany przez określony okres. Kolejność ta wynika wprost z przepisów prawa i ma znaczenie, zważywszy, że sposób przechowywania jest istotny w razie zachowania przez produkt przydatności do spożycia.
Co do zarzutu, że w produkcie B. warzywo z indykiem nie podano danych szczegółowych dotyczących szczególnego przetwarzania jakiemu został on poddany, tj. "sterylizowany", Sąd również zgadza się z organem, że nieprawidłowość ta narusza postanowienia załącznika VI część A ust. 1 do rozporządzenia Nr 1169/2011, w myśl których nazwa danego środka spożywczego zawiera dane szczegółowe dotyczące warunków fizycznych tego środka spożywczego lub szczególnego przetwarzania, jakiemu został on poddany (np. sproszkowany, ponownie zamrożony, liofilizowany, głęboko mrożony, zagęszczony, wędzony), bądź dane takie towarzyszą nazwie, we wszystkich przypadkach, w których pominięcie takiej informacji mogłoby wprowadzić nabywcę w błąd. Organ słusznie zwraca uwagę, że niemowlęta (a w konsekwencji ich rodzice) są grupą konsumentów szczególnie chronionych i wszelkie wymogi dotyczące informowania o produkcie, w tym o sposobie jego przetwarzania, powinny być traktowane rygorystycznie.
Informacja o tym, że produkt jest sterylizowany powinna być uznana za znaczącą z punktu widzenia konsumenta, bowiem niewątpliwie ten proces przetwarzania w określony sposób wpływa na właściwości produktu i dostarcza wiedzy o jego cechach (nie jest to produkt świeży, nieprzetwarzany).
Nie podzielił Sąd również tezy zaprezentowanej w skardze, że organ nie uwzględnił istotnych przesłanek, takich jak liczba i rodzaj nieprawidłowości, stopień naruszenia prawa żywnościowego. Wszystkie te okoliczności zostały wzięte pod rozwagę, jednakże na pierwszym miejscu obowiązkiem Organu jest kierowanie się interesem konsumenta końcowego. Nie jest tez trafny argument, że wydane Zalecenia wiążą się z marnowaniem żywności, jako że – na co trafnie zwrócił organ uwagę w odpowiedzi na skargę - Skarżąca ma możliwość dokonania zmian w oznakowaniu, w taki sposób który wyeliminuje stwierdzone nieprawidłowości i co pozwoli wykorzystać same produkty..
Sąd nie stwierdził również w rozpoznawanej sprawie naruszenia przepisów procedury administracyjnej (ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.). Organ oparł się na obszernym materiale z kontroli, który w sposób wyczerpujący został zebrany i rozpatrzony.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.