Uzasadnienie
Decyzją z dnia 4 października 2022 r., będącą przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) odmówił A. G. (dalej: skarżąca, strona) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 22 599,15 zł.
Pismem z dnia 14 października 2022 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wskazanej wyżej decyzją organu, który decyzją z dnia 14 listopada 2022 r. stwierdził uchybienie terminu do jego złożenia, wskazując, że wniosek ten został złożony w dniu 3 listopada 2022 r. (data wpływu do organu) za pośrednictwem firmy kurierskiej, czyli po upływie 14 dni od dnia otrzymania decyzji (12 października 2022 r.)
W dniu 28 grudnia 2022 r. do organu wpłynęła skarga strony na decyzję organu z dnia 4 października 2022 r.
Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2023 r. (sygn. akt I SA/Kr 27/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, do którego przekazano skargę, stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę tutejszemu Sądowi jako sądowi właściwemu miejscowo do rozpoznania sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, względnie o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga podlegała odrzuceniu.
Obowiązkiem Sądu, przed merytoryczną oceną wniesionej skargi, było zweryfikowanie, czy skarga spełnia warunki formalne, w tym ustalenie dopuszczalności jej wniesienia.
Jak stanowi art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.) skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.
W myśl natomiast § 3 powołanego artykułu, jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Prawo do wniesienia skargi bez zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przysługuje stronie, gdy organem, który wydał decyzję, jest minister właściwy do spraw zagranicznych w zakresie spraw uregulowanych w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354, z późn. zm.) albo konsul.
Z treści ww. art. 52 § 3 p.p.s.a. wynika więc, że ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia, albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Prawo wyboru zostało pozostawione stronie, jednakże powyższe nie oznacza, że strona może wnieść zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargę do sądu administracyjnego. Skargę do sądu administracyjnego wnosi strona jeżeli wcześniej nie korzysta ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skargę do sądu administracyjnego na zasadzie art. 52 § 3 p.p.s.a. strona wnosi bowiem wtedy, gdy nie korzysta ze złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 208/19, LEX nr 2635495). Innymi słowy, w przypadku skorzystania przez stronę z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, sąd nie może rozpoznać skargi, która dotyczy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Dopiero akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, otwiera stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt 1 OSK 979/15; z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 4285/17 - publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie skarżąca została w pierwotnej decyzji z dnia 4 października 2022 r. pouczona o dwóch konkurencyjnych środkach zaskarżenia, tj. prawie do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skardze do sądu administracyjnego. Jako pierwszy chronologicznie środek zaskarżenia skarżąca wybrała wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (pismo z dnia 14 października 2022 r.). Uruchomione więc zostało postępowanie, które zakończyło się ostatecznie decyzją z dnia 14 listopada 2022 r. stwierdzającą uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca kwestionowała powyższe rozstrzygnięcie.
Tym samym wywiedziona została skarga od pierwotnej decyzji organu wydanej w pierwszej instancji bez wyczerpania toku instancji administracyjnej. Za taką okoliczność nie sposób było uznać stwierdzenie przez organ uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Podkreślić należy, że Sąd nie może rozpoznać skargi, która nie została poprzedzona wyczerpaniem przez stronę skarżącą właściwego trybu zaskarżenia danego aktu w administracyjnym toku instancji, ponieważ skarga taka dotyczy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Samo wniesienie środka zaskarżenia nie jest równoznaczne ze spełnieniem warunku, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a. O spełnieniu tego warunku można bowiem mówić dopiero po merytorycznym rozpoznaniu wniesionego środka zaskarżenia przez organ administracji publicznej, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca.
Na marginesie należy wskazać, że Sąd dostrzega, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony przez skarżącą w terminie ustawowym biorąc pod uwagę treść art. 57 § 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) oraz okoliczność nadania przez skarżącą przesyłki pocztowej poleconej w ostatnim dniu biegnącego terminu – tj. 26 października 2022 r. Z niezrozumiałych jednak dla Sądu względów organ wydał ostateczną, a zatem pozostającą w obrocie prawnych, decyzję z dnia 14 listopada 2022 r., w której stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Kwestia to pozostaje jednakże przedmiotem odrębnego trybu postępowania zmierzającego do wydania postanowienia regulowanego art. 155 p.p.s.a.
Niezależnie od powyższego, w rozpoznawanej sprawie skarżąca została prawidłowo pouczona o przysługującej jej środkach zaskarżenia. Skoro wybrała jako pierwszy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to późniejsza skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.