Uzasadnienie
W dniu 5 czerwca 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wpłynęła skarga T. sp. z o.o. w likwidacji we W. (dalej: skarżąca spółka, strona skarżąca, spółka) na opisane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 5 kwietnia 2019 r. w przedmiocie żądania udzielenia informacji i udostępnienia dokumentów.
Postanowieniem z dnia 29 października 2019 r. wobec wykreślenia z dniem 8 lipca 2019 r. z funkcji likwidatora skarżącej spółki I. D. oraz brakiem od tej daty osób fizycznych, które pełniłyby funkcję likwidatora skarżącej spółki, Sąd z urzędu zawiesił postępowanie sądowe stosownie do art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 - dalej: p.p.s.a.) stanowiącego, że sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Na uzasadnienie Sąd wskazał, że do 8 lipca 2019 r. do reprezentacji skarżącej spółki powołany był likwidator I. D., który został wykreślony z tej funkcji. Z informacji uzyskanej od Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej wynikało, że skarżąca spółka nie złożyła wniosku o wpis innego likwidatora tejże oraz że nie zostało wszczęte postępowanie przymuszające wobec skarżącej spółki w trybie art. 24 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. Sąd uznał, że sytuacja ta uniemożliwia działanie skarżącej spółki, co w oparciu o przepis art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obliguje Sąd do zawieszenia postępowania z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uzyskał informację, że przed Sądem Rejonowym dla Wrocławia-Fabrycznej VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego toczy się postępowanie z wniosku skarżącej spółki o wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego. Tutejszy Sąd podejmował w sprawie liczne czynności zmierzające do ustalenia wyniku sprawy przed Sądem Rejonowym oraz, czy doszło do ustalenia likwidatora, ewentualnie - czy została wszczęta procedura z art. 24 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym i jaki jest jej wynik.
Jak wynika z nadesłanych przez sąd rejestrowy dokumentów, postanowieniem z dnia 5 listopada 2021 r., sygn. akt XI Ga 147/21, Sąd Okręgowy we Wrocławiu XI Wydział Gospodarczy Odwoławczy oddalił apelację od postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2020 r. o oddaleniu wniosku o wykreślenie skarżącej spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. Nadto nie doszło do wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego uprawnionego do reprezentacji spółki likwidatora.
W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 25 października 2022 r. wyznaczono pełnomocnikowi strony skarżącej termin 3 miesięcy do uzupełnienia braków w składzie uprawnionego organu w zakresie reprezentacji strony skarżącej i do wykazania tego przez nadesłanie dokumentów wskazujących na wybór likwidatora lub odpisu KRS potwierdzającego ten wybór, pod rygorem określonym w art. 31 § 3 p.p.s.a., tj. zniesienia postępowania w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wydania odpowiedniego postanowienia. Powyższe wezwanie zostało pełnomocnikowi strony skarżącej doręczone w dniu 7 listopada 2022 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z 27 grudnia 2022 r. pełnomocnik strony skarżącej poinformował, że skarżąca spółka nie posiada uprawnionego do jej reprezentacji organu oraz że jako pełnomocnik spółki nie ma wpływu na wybór jej organów. Jednocześnie wskazał, że zgodnie z odpisem KRS, który w załączeniu przedłożył, z dniem 5 maja 2022 r. został powołany kurator skarżącej spółki w osobie K.T.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 12 stycznia 2023 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 619/18 wystąpiono do Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej we Wrocławiu, VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z prośbą o przesłanie kserokopii postanowienia o ustanowieniu dla T. sp. z o.o. w likwidacji we W. kuratora w osobie K.T. W dniu 2 lutego 2023 r. do WSA we Wrocławiu wpłynęło pismo Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej we Wrocławiu, VI Wydział Krajowego Rejestru Sądowego wraz z kserokopią postanowienia z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt WR.VI Ns. Rej. KRS 14462/21/428, o ustanowieniu kuratora w osobie K.T. na okres jednego roku celem reprezentowania spółki w trybie art. 138 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa w postępowaniu w związku z odwołaniem od decyzji Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie z dnia 5 września 2019 r., znak: [...], oraz do działania we wszystkich sprawach podatkowych oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które z kolei mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej jako strony konieczne jest zatem, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Braki w zakresie zdolności procesowej sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Ewentualny brak organu powołanego do reprezentacji strony skutkuje bowiem nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 31 p.p.s.a. jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin.
W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego (§ 1). Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie (§ 3).
Konsekwencją nieuzupełnienia braków jest zniesienie postępowania w zakresie, w jakim jest dotknięte brakami. W przypadku zniesienia postępowania występuje potrzeba wydania odpowiedniego postanowienia kończącego postępowanie - postanowienia o umorzeniu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 3149/12; postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2317/13). Stosownie do przepisu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (wyrok NSA z dnia 2 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2729/17 - LEX nr 2748840). Tego rodzaju przeszkodę do merytorycznego rozpoznania sprawy stanowią nieuzupełnione, pomimo wezwania Sądu, braki w składzie organu uprawnionego do działania w imieniu skarżącej (postanowienie NSA z 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 466/10; postanowienie WSA w Poznaniu z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Po 1209/16; postanowienie WSA w Poznaniu z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 5/17; postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 5/16).
W sprawie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej we Wrocławiu VI Wydział Gospodarczy KRS z dnia 8 lipca 2019 r. wykreślono z KRS I. D. z funkcji likwidatora spółki. Mając na uwadze okoliczności sprawy oraz podjęte w toku postępowania czynności, Sąd zdecydował o wyznaczeniu stronie skarżącej trzymiesięcznego terminu do uzupełnienia braków w składzie organu uprawnionego do reprezentacji spółki i do wykazania tego przez nadesłanie dokumentów wskazujących na wybór likwidatora spółki pod rygorem określonym w art. 31 § 3 p.p.s.a., tj. zniesienia postępowania w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wydania odpowiedniego postanowienia. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 191 akt) w dniu 7 listopada 2022 r. pełnomocnik Spółki odebrał wezwanie Sądu, a zatem dwumiesięczny termin na jego uzupełnienie upłynął bezskutecznie 7 lutego 2023 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 26 października 2022 r. pełnomocnik wyjaśnił, że strona skarżąca nie posiada uprawnionego do reprezentacji organu oraz, że jako pełnomocnik spółki nie ma wpływu na wybór organów uprawnionych do jej reprezentacji.
Pełnomocnik nie wskazał przy tym na jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić rzeczywistą i obiektywną przeszkodę podjęcia przez jedynego wspólnika spółki działań zmierzających do powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej (likwidatora).
Sprawa toczy się ze skargi skarżącej spółki w jej własnym interesie, a nie w ważnym interesie społecznym lub ze względu na bezpieczeństwo obrotu. Pomimo upływu kilku lat od wykreślenia likwidatora z KRS i wyznaczenia spółce dodatkowo trzymiesięcznego terminu do uzupełnienia organu spółki, nie podjęto działań mających na celu przywrócenie osobie prawnej należytej reprezentacji i umożliwienie jej działania w niniejszej sprawie. Kompetencje kuratora nie rozciągają się na ogólną sferę działania osoby prawnej (tj. prowadzenia spraw i reprezentacji sensu largo), jak ma to miejsce w przypadku jej organów. Czynności kuratora, o których mowa w art. 42 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r., poz.1360 ze zm.), są ściśle określone, wyznaczają tym samym zakres jego dopuszczalnego działania. Z przekazanych przez sąd rejestrowy dokumentów wynika, że ujawniony w KRS kurator strony skarżącej ustanowiony został w związku z wnioskiem organu podatkowego złożonym w trybie art. 138 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.) celem reprezentowania spółki we wszystkich sprawach podatkowych oraz innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych.
Z tak określonego zakresu umocowania kuratora nie sposób wywieść uprawnienia do reprezentacji spółki przed sądem administracyjnym w niniejszej sprawie (por. postanowienie NSA z 13.04.2016 r., I GZ 68/16, ONSA WSA 2017/2).
W tej sytuacji należało uznać, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co obliguje Sąd do jego umorzenia, o czym orzeczono w pkt II sentencji stosownie do art. 31 § 3 oraz art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 128 § 1 p.p.s.a. Sąd podjął z urzędu postępowanie sądowe zawieszone postanowieniem z dnia 29 października 2019 r., o czym orzekł w pkt I sentencji. Zniesienie postępowania w zakresie, w jakim postępowanie było dotknięte brakami (art. 31 § 3 p.p.s.a.) nie jest konieczne. Po zdarzeniu powodującym utratę przez Spółkę możliwości działania w tym postępowaniu, to jest po dniu ujawnienia w KRS informacji o wykreśleniu wpisu dotyczącego I. D. jako likwidatora spółki 8 lipca 2019 r., Sąd zawiesił bowiem postępowanie i wyłącznie podejmował czynności mające na celu ustalenie zdolności strony skarżącej do działania w niniejszym postępowaniu.