Uzasadnienie
Wojewoda D., po rozpatrzeniu odwołania U. I. R. od decyzji kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie zmiany nazwiska z "M." na nazwisko "R.", decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że postępowanie administracyjne wszczęto na wniosek U. I. M., złożony Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w W., o zmianę swego nazwiska "M." na nazwisko "R.". Wyjaśniła tam, że jest to nazwisko jej męża, którego nie przyjęła po zawarciu związku małżeńskiego, pozostając wówczas przy swym nazwisku rodowym "M.". Organ I instancji uwzględnił wniosek w taki sposób, że zmienił jej nazwisko na "R.". Strona niezadowolona, że decyzją I instancji zmieniono także jej nazwisko rodowe, złożyła odwołanie.
Jako podstawę materialnoprawną organ II instancji powołał art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz. U. z 1963 r., Nr 59, poz. 328 ze zm.), który przyjmuje, że wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami (ust. 1); względy takie zachodzą w szczególności, gdy wnioskodawca nosi nazwisko ośmieszające lub nie licujące z godnością człowieka, o brzmieniu niepolskim, mające formę imienia (ust. 2), a także kiedy wnioskodawca pragnie zmienić dotychczasowe nazwisko na takie, którego od lat używa (ust. 3).
Organ I instancji, wydając decyzję o zmianie nazwiska, uznał motywy strony za ważne i uzasadniające dokonanie zmiany. Organ II instancji wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie zmiana aktualnie noszonego nazwiska tożsamego z nazwiskiem rodowym oznacza także zmianę nazwiska rodowego. Zasada ta dotyczy osób, które nie zawierały związku małżeńskiego lub po ustaniu małżeństwa powróciły do nazwiska rodowego, a także osób, które po zawarciu związku małżeńskiego nie przyjęły nazwiska współmałżonka i nadal posługują się nazwiskiem rodowym. Z załączonych do wniosku odpisów skróconego aktu urodzenia i małżeństwa odwołującej się wynika, że nazwisko "M." było jej nazwiskiem rodowym. Według obowiązującego prawa człowiek posiada wyłącznie jedno nazwisko (jedno lub dwuczłonowe). Zmiana nazwiska na podstawie ustawy o zmianie imion i nazwisk może nastąpić jedynie z ważnych względów i należy uznać, że zmieniający nazwisko pragnie zapomnieć o nazwisku noszonym dotychczas.
W konsekwencji używanie poprzedniego nazwiska jako nazwiska rodowego jest sprzeczne z celem ustawy. W rozpatrywanej sprawie, na mocy zaskarżonej decyzji nastąpiła zmiana nazwiska i jednocześnie nazwiska rodowego odwołującej się na jednobrzmiące nazwisko "R.".
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego U. I. R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej zmiany jej nazwiska rodowego. Podkreśliła, że wystąpiła do organu I instancji o zmianę nazwiska noszonego "M." na nazwisko "R." noszone przez nią w Niemczech po zawarciu małżeństwa w USA. Dokument małżeństwa wpisała do ksiąg niemieckich oraz do księgi w Urzędzie Stanu Cywilnego w W., gdzie został odtworzony. Skarżąca przebywa głównie poza granicami Polski. Tam jej dokumenty osobiste i urzędowe są wystawione na nazwisko "R.". Był to powód, dla którego zwróciła się do USC w W. o zmianę nazwiska "M." na "R.". Zostało to dokonane, ale zmieniono także jej nazwisko rodowe "M." na "R.". Skarżąca kwestionuje to i wnosi o utrzymanie jej nazwiska rodowego "M.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 233, poz. 1992). Artykuł 1 ust. 1 tej ustawy stanowi, że zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego imię lub nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.
W przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek strony, tylko i wyłącznie strona określa przedmiot swego żądania (Wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 lipca 1999 r., IV SA 1632/96, LEX nr 47890). Z materiału sprawy wynika, że skarżąca we wniosku, skierowanym do organu I instancji, zwróciła się o zmianę nazwiska z "M." na "R.", noszone przez jej męża oraz ich dzieci. Z materiału sprawy wynika, żądanie wniosku nie było precyzyjne. W rezultacie organy orzekające podjęły rozstrzygnięcia niezgodne z żądaniem skarżącej. Stosownie do art. 61 § 1 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie do sfery ocennej organu (Wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 listopada 1990 r., I SA 367/90, ONSA 1990/2-3/47). Stąd też należało w postępowaniu administracyjnym ustalić treść żądania skarżącej w sposób nie budzący wątpliwości.
Organ I instancji nie wyjaśnił jednak pod tym względem stanu faktycznego sprawy, a w szczególności, o co chodziło we wniosku skarżącej: czy o zmianę obydwu nazwisk – panieńskiego oraz noszonego, równoznacznego z panieńskim, czy też jedynie o zmianę nazwiska noszonego. Organ II instancji nie przyjął natomiast argumentacji skarżącej, która sprecyzowała swe żądanie. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie wykazuje naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które miały istotny wpływu na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy zatem ustalić treść żądania skarżącej, a następnie zastosować do rozstrzygnięcia prawidłową podstawę prawną. Organ powinien w szczególności rozważyć, czy w rozpatrywanej sprawie zachodzą okoliczności określone w art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Z materiału sprawy wynika bowiem, że skarżąca przebywa głównie poza Polską, a tam nosi nazwiska "R.". W takiej sytuacji nieuprawnione byłoby stanowisko organu II instancji, że zmiana aktualnie noszonego nazwiska tożsamego z nazwiskiem rodowym oznacza także zmianę nazwiska rodowego. Istotnie, według obowiązującego prawa człowiek posiada wyłącznie jedno nazwisko (jedno lub dwuczłonowe).
Należy jednak podkreślić, że kobieta posiada jeszcze nazwisko rodowe, które nie musi ulec zmianie w sytuacji, kiedy wyraża wolę zmiany nazwiska noszonego dotychczas, także jeśli jest to nazwisko rodowe, na inne nazwisko, np. na takie nazwisko, którego używa. Nie musi to być związane ze zmianą nazwiska rodowego. Sąd stwierdza, że nieuprawnione jest stanowisko organu II instancji, że zmieniający nazwisko pragnie zapomnieć o nazwisku noszonym dotychczas. To zależy bowiem od woli człowieka.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest uzasadniona i podlega uwzględnieniu. Z uwagi na to, że przedmiot rozstrzygnięcia obejmuje ściśle z sobą związane kwestie, przedmiot wyroku obejmuje w całości zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.