Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wyżej oznaczoną uchwałę w kwocie [...] zł R. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podał skarżący, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną w mieszkaniu zakładowym, na którego wykupienie zaoszczędził kwotę [...] zł. Jako dochody tego gospodarstwa domowego wskazał wnioskodawca świadczenia emerytalne swoje oraz żony w łącznej kwocie [...]zł (brutto).
Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że cena rynkowa mieszkania zajmowanego przez skarżącego i jego żonę wynosi [...] zł, stałe wydatki związane z utrzymaniem jego gospodarstwa domowego zamykają się w kwocie [...] zł, natomiast pozostałe koszty utrzymania jego dwuosobowej rodziny pochłaniają pozostała kwotę dochodów, osiąganych przez jego członków w łącznej kwocie [...] zł (netto) miesięcznie. Zarówno skarżący jak i jego żona borykają się z problemami zdrowotnymi. Z kolei ich oszczędności wynoszą [...] zł.
Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia [...] r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W sprzeciwie od postanowienia skarżący podniósł, że w jego sprawie nie można koncentrować się jedynie na jego sytuacji materialnej, ponieważ skarżący jako osoba z mandatu społecznego nie powinien ponosić kosztów sprawy.
Z urzędu wskazać należy, że obecnie zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we W. sprawach ze skarg R.B. (sygn. akt. [...] i [...]) został on wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie od obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta musi uwzględniać poziom życia i status majątkowy innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy – ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej.
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przekładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taka pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.
Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, której dwuosobowe gospodarstwo domowe ma stałe źródło dochodu w kwocie [...] zł (netto) miesięcznie oraz oszczędności pieniężne w kwocie [...] zł, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i swojej żony.
Należy bowiem wskazać, że w sytuacji przeznaczania całego miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego na koszty koniecznego utrzymania, przeznaczenia kwoty [...] zł na wykup zajmowanego mieszkania, w ramach którego realizują skarżący i jego żona swoje potrzeby mieszkaniowe, do dyspozycji pozostaje pochodząca z oszczędności kwota [...] zł. Kwota ta pozwala niewątpliwie na poniesienie kosztów sądowych obecnie ciążących na wnioskodawcy i to we wszystkich sprawach wszczętych jego skargami, zarejestrowanych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we W. – w łącznej kwocie [...] zł. Warto jeszcze raz podkreślić, że jedyną przesłanką przyznania częściowego prawa pomocy wymienioną w ustawie jest wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, nie ma możliwości zwolnienia od kosztów sądowych ze względu na pełnioną funkcję społeczną.
W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił jak w sentencji.