Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 17 stycznia 2005 r. T. D. wystąpiła do Burmistrza Gminy M. o wymeldowanie z miejsca stałego pobytu w lokalu przy ul. O. [...] w S. gmina M. syna T. wraz z żona M. i dzieckiem, z powodu wyprowadzenia się w styczniu 2004 r. i zamieszkania w S. ul. S. [...].
W trakcie postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji przesłuchał zainteresowane strony oraz świadków, zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji z zapytaniem, czy w lokalu przy ul. O. [...] były interwencje policji i czego dotyczyły. Powiadomił zainteresowanych o prawie zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów. Decyzją z dnia 25 kwietnia 2005 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz art. 104 kpa, Burmistrz Gminy M. orzekł nie wymeldować M. i T. D. wraz z synem E. z pobytu stałego w lokalu przy ul. O. [...] w S. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż M. i T. D. nie opuścili miejsca stałego pobytu w znaczeniu art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wyprowadzili się z miejsca stałego pobytu, ale nie na stałe, zamierzają tam wrócić. Dopełnili obowiązek meldunkowy, w postaci zameldowania się na pobyt czasowy w obecnym miejscu przebywania.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. D., podtrzymując stanowisko zawarte we wniosku. Dodatkowo podnosząc, że miała z synem i jego żoną konflikty związane z wspólnym zamieszkiwaniem.
Wojewoda D., decyzją z dnia 27 czerwca 2005 r. (nr [...]), uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o wymeldowaniu M. i T. D. wraz z synem E. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. O. [...] w S. W uzasadnieniu wskazał na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, stwierdzając zaistnienie takiej sytuacji. Organ drugiej instancji podniósł, że wezwani świadkowie potwierdzili fakt nie mieszkania rodziny D. w lokalu przy ul. O. [...] w S. Z akt sprawy wynika, że opuścili przedmiotowy lokal w styczniu 2004 r., natomiast pierwsza umowa o pracę przez T. D. została zawarta dopiero w dniu 5 maja 2004 r., a więc nie można uznać, że opuszczenie miejsca stałego pobytu nastąpiło w związku z podjęciem pracy. Brak również podstaw do przyjęcia, że opuszczenie lokalu przy ul. O. [...] nastąpiło pod przymusem.
Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem M. i T. D. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, decyzji zarzucili:
- 1. rażące naruszenie przepisów postępowania, zwłaszcza przepisu art. 28 i art. 61 kpa, poprzez nie powiadomienie spadkobierców zmarłego współwłaściciela (1/2) budynku, w którym byli zameldowali na pobyt stały, o wszczęciu postępowania w sprawie ich wymeldowania;
- 2. rażące naruszenie przepisu art. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przez uznanie, że skarżący opuścili na stałe lokal, w którym byli zameldowani na pobyt stały i, że zachodzą warunków ich wymeldowania. Opuszczając lokal przy ul. O. [...] dopełnili obowiązek meldunkowy, zameldowali się na pobyt czasowy w S. Ich zamiarem nie było opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu na stałe. Organ drugiej instancji nie wykazał, że opuszczenie tego lokalu nastąpiła trwale, nie mogą bowiem o tym świadczyć nieporozumienia w rodzinie oraz fakt szukania i podjęcia pracy w K. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, co do opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Powołana w skardze argumentacja nie podważa zasadności wydanej decyzji. Nie trafny jest zarzut w przedmiocie naruszenia przepisów kpa w związków z nie powiadomieniem spadkobierców zmarłego współwłaściciela nieruchomości, ich krąg nie został dotychczas ustalony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wyjaśnić na wstępie trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sady te sprawują kontrole działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 p.p.s.a.), w tym również na decyzje wydawane przez organy meldunkowe.
Stosownie natomiast do art. 145 § 1 p.p.s.a. podstawę do uchylenia decyzji stanowią stwierdzenia przez sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Godzi się dodatkowo podkreślić, iż - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną.
W ocenie Sądu wydana w sprawie przez organ odwoławczy decyzja uchybia obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu.
Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego. Tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej.
Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z jego postanowieniami, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle takiej regulacji ustalenia w sprawie wymagało, czy skarżący wraz z synem rzeczywiście opuścili miejsce dotychczasowego stałego pobytu w lokalu przy ul. O. [...] w S., w znaczeniu art. 15 ust. 2 powyższej ustawy i nie dopełnili obowiązku wymeldowania się.
W przedmiotowej sprawie jest faktem, że skarżący wraz z synem opuścili lokal przy ul. O. [...] w S., co zresztą sami potwierdzili. W toku postępowania administracyjnego ustalenia wymagało natomiast w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy opuszczenie to miało charakter trwały i było dobrowolne.
Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne. Wskazując, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. (wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183).
Podkreślić należy więc, że do spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany, zamieszczony w LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72).
Przebywanie w innej miejscowości w celu podjęcia pracy, czy łatwiejszego do niej dojazdu nie stanowi spełnienia omawianej przesłanki, jeżeli nie towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z miejscem pobytu czasowego.
Skoro ustalono w rozważanej sprawie, że skarżący rzeczywiście opuścili przedmiotowy lokal, należało w dalszej kolejności ustalić charakter tego opuszczenia. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 k.p.a.), nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa, organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące ustaleniu stanu faktycznego.
W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. Organy orzekające w niniejszej sprawie, z wyraźnym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie wyjaśniły wnikliwie i rzetelnie, w sposób nie dopuszczający żadnych wątpliwości przyczyn i okoliczności opuszczenia przez skarżących przedmiotowego lokalu, a zwłaszcza czy związane ono było z zamiarem przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce (w szczególności do lokalu w S. przy ul. S. [...]).
Wskazać należy, że jak wynika z oświadczeń skarżących a także uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, opuszczając miejsce stałego pobytu zameldowali się jednocześnie na pobyt czasowym w lokalu do którego się przenieśli. Tego rodzaju sytuacja wskazuje, że organ dokonujący tego meldunku uznał, iż pobyt w nowym lokalu nie ma charakteru stałego. Zameldowanie skarżących na pobyt czasowy w S. nie wykluczyło co prawda ustalenia o opuszczeniu przez nich miejsca pobytu stałego w S., ale wskazuje, że pobyt tych osób w S. nie ma charakteru stałego, przynajmniej w momencie meldunku.
Organ drugiej instancji nie odniósł się do powyższych okoliczności. Nie podjął zweryfikowania ustaleń, że w sytuacji czasowego zameldowania, opuszczenie dotychczasowego lokalu i zamieszkanie w innym lokalu nie ma co do zasady charakteru trwałego. W sprawie organ drugiej instancji uznał, że skoro umowa o pracę podpisano w maju a opuszczenie mieszkania nastąpiło w styczniu, to było ono trwałe nie związane z pracą. W tej sytuacji należy się zgodzić ze skarżącymi, iż nie został wyjaśniony przez organ odwoławczy ich rzeczywisty zamiar co do opuszczenia lokalu w S. Należy w końcu wskazać, że jeżeli w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących różne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji i argumentów i podanie w rozstrzygnięciu jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności. Organ administracyjny dysponując sprzecznymi zeznaniami stron nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Zarzut skargi w przedmiocie naruszenia przepisów kpa, w związków z nie powiadomieniem spadkobierców zmarłego współwłaściciela nieruchomości, o wszczęciu postępowania w sprawie meldunkowej, nie zasługuje na uwzględnienie. Ich krąg nie został do czasu wydania decyzji ustalony. Stroną żądającą wszczęcia wymeldowania mieszkańców z lokalu jest także właściciel (współwłaściciel) budynku, w którym znajduje się lokal.
Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wskazanie w sposób nie budzący wątpliwości czy skarżący opuścili sporny lokal dobrowolnie i trwale. W konsekwencji błędnie poczynionych (z uchybieniem procedury) ustaleń stanu faktycznego nie było podstaw do zastosowania powołanego w sprawie przepisu prawa materialnego.
Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 i art. 200 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny wyeliminować w toku prowadzonego postępowania stwierdzone powyżej uchybienia procesowe oraz o charakterze materialnoprawnym.