Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia 30 września 1998 r. Wojewoda W. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 3 kwietnia 1998 r. w przedmiocie wymeldowania J. K. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. Ż. [...] we W. Postępowanie w sprawie wymeldowania J. K. wszczęte zostało z wniosku C. K., najemcy przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu żądania C. K. podniósł, że jego syn - J. K., nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od ponad 8 lat i od tego czasu nie dawał znaku życia.
W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że materialno-prawną podstawą rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, stosownie do którego organ właściwy w sprawach ewidencji ludności zobowiązany jest do podjęcia na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania w dwojakiego rodzaju sytuacjach. Skutek taki powinien nastąpić, gdy osoba, której wymeldowanie dotyczy: utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. Decyzję o wymeldowaniu należy podjąć także względem osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, nie przebywa w nim co najmniej przez 6 miesięcy a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Przesłanki opisane w obu stanach faktycznych muszą wystąpić łącznie. Wskazał, że w sprawie ustalono, że J. K. nie zamieszkuje przy ul. Ż. [...] od kilku lat, wyprowadził się dobrowolnie, bywa tam sporadycznie i nie jest znane jego miejsce pobytu, co powodowało, że wniosek o wymeldowanie go z tego lokalu był uzasadniony.
Rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, że podziela stanowisko wyrażone przez organ I instancji, w związku z powyższym utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję.
W skardze na to rozstrzygnięcie skarżący wniósł o jej uchylenie. Zarzucił, że organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę zastrzeżenia o próbie wymeldowania, zawiadomienia Prokuratury o oszustwie ani materiałów zgromadzonych w sprawie o podział lokalu do korzystania przez Sąd Rejonowy. Podniósł, że przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia art. 73 K.p.a. a nadto, iż ustalono błędnie stan faktyczny.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej wyżej ustawy kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem badając decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.
W ocenie Sądu wniesiona skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.
Podstawą materialnoprawną rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji administracyjnej jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), który stanowi "organ gminy wydając na wniosek strony łub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić". Podstawą rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy była pierwsza norma prawna zawarta w art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wymeldowanie na tej podstawie jest uzależnione od łącznego spełnienia dwóch przesłanek: - po pierwsze, przesłanki utraty uprawnienia do przebywania w lokalu, przy czym w aktualnie obowiązującym stanie prawnym należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r. sygn. K 20/01, w którym orzeczono, że "art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2001 Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189) jest niezgodny z art. 52 ust. 1, art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej", - po drugie, przesłanki bez wymeldowania się opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego.
Przy ustalaniu wystąpienia tej przesłanki organ związany jest przepisami prawa procesowego, a zwłaszcza zasadą ogólną prawdy obiektywnej, ustanowioną w art. 7 K.p.a. Przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym celu organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).
W świetle art. 10 § 1 Kpa organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Odstępstwo od tej zasady przewidziane jest wyłącznie w wyjątkowych przypadkach - gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2 art. 10). Zgodnie z § 3 cytowanego przepisu organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady. Czynny udział w każdym stadium postępowania, jak wynika z literalnego brzmienia, odnosi się zatem również do tej jego fazy, którą określa się mianem postępowania wyjaśniającego, tzn. do czynności procesowych mających na celu ustalenie stanu faktycznego oraz dokonania jego oceny prawnej. Omawiana zasada przejawia się m.in. w treści art. 79 Kpa. Zgodnie z § 1 tego artykułu strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków przynajmniej na siedem dni przed terminem.
Bezsprzecznie wskazana norma prawna nakłada na organ obowiązek powiadomienia strony o mającym się odbyć przesłuchaniu celem obrony jej interesów w toczącym się postępowaniu. Strona ma bowiem prawo brania udziału w przeprowadzaniu tego dowodu, może zadawać pytania świadkom i pozostałym stronom oraz składać wyjaśnienia, jak stanowi art. 79 § 2 Kpa. Realizacja przytoczonego przepisu ma służyć gwarancji dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 Kpa.
W niniejszej sprawie dowód z zeznań świadków został zastąpiony przez protokół z wywiadu przeprowadzonego przez administratora budynku, a strony postępowania nie zostały nawet powiadomione przez organ prowadzący postępowanie o czasie i miejscu przeprowadzenia tego dowodu, co ewidentnie wynika z akt sprawy. Przesłuchano również w charakterze strony C. K. bez powiadomienia o tym fakcie skarżącego. W toku przeprowadzenia tychże czynności procesowych organ zatem działał z jawnym naruszeniem przywołanego przepisu, pozbawiając bezprawnie strony możliwości wzięcia w nim czynnego udziału, gdy o rezygnacji z tego prawa może decydować wyłącznie strona, ponieważ to ona nim rozporządza. Uchybienie to ma szczególną wagę w przedmiotowej sprawie zważywszy, że decyzje organów obu instancji zostały wydane na ustaleniach stanu faktycznego w zasadniczej mierze dokonanych właśnie w oparciu o ustalenia poczynione w drodze wywiadu i zeznania strony.
W literaturze i doktrynie podkreśla się, że uchybienie treści art. 79 Kpa stanowi niewątpliwie kwalifikowane naruszenie norm prawa procesowego, występujące jako jedna z podstaw do wznowienia postępowania, o czym mowa w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.
Nie jest to jednak jedyne uchybienie procesowe jakie organy popełniły w sprawie. Dla skarżącego - którego miejsce pobytu nie było organowi znane -ustanowiono w sprawie kuratora w osobie pracownika Urzędu Miejskiego. Ustanowienie kuratora nastąpiło jednak już po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. W aktach tych znajduje się pismo skarżącego z dnia 22 grudnia 1997 r. skierowane do ROM-u świadczące o tym, iż wie on o postępowaniu w przedmiocie wymeldowania oraz że przed sądem i w prokuraturze toczą się sprawy dotyczące lokalu przy ul. Ż. [...]. Z akt sprawy nie wynika by kurator podjął jakiekolwiek czynności do których był zobligowany po myśli art. 184 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Nie można również pominąć naruszenia przez organy obu instancji art. 107 § 1-4 K.p.a a także 15 tej ustawy przez organ odwoławczy. Skrótowość uzasadnień, sprowadzająca się do przytoczenia brzmienia przepisów, brak odniesienia się do dowodów zgromadzonych w sprawie jest nie do zaakceptowania. Jest to szczególnie rażące w przypadku organu odwoławczego, który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, co uczynił w niniejszej sprawie.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.