Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej także: DIAS, Dyrektor Izby) zaskarżonym postanowieniem z 25 lutego 2021 r. (nr 0201-IEE2.711.17.2021.2.AK) wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. - zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 18, art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 i zm. – zwanej dalej u.p.e.a.) – po rozpatrzeniu zażalenia J.S. (dalej: strona, skarżący, zobowiązany) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej także: NUS, Naczelnik Urzędu) z 7 stycznia 2021 r. (nr 0232.SEE-711/34-7/18/2020 EM) o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego i odmowie zwrotu wyegzekwowanej należności głównej – utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.
Z akt sprawy wynika, że NUS prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie wystawionego przez Pocztę Polską S.A. (dalej także: wierzyciel) tytułu wykonawczego z 16 lipca 2018 r. nr 395310E1-13/WR/2018, obejmującego zaległości z tytułu abonamentu RTV za okres od marca 2017 r. do marca 2018 r. Zawiadomieniem z 28 sierpnia 2018 r. dokonano zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego skarżącego. Zawiadomienie to wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono skarżącemu 3 września 2018 r.
Pismem z 10 września 2018 r., które zostało złożone w siedzibie NUS w dniu 12 września 2018 r., zatytułowanym jako "skarga na zajęcie egzekucyjne" skarżący wskazał, że w dniu 22 lutego 2017 r. złożył do Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. pismo, w którym wniósł o wykreślenie go z ewidencji posiadaczy odbiorników RTV. Naczelnik Urzędu potraktował to pismo jako zarzuty i zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu oraz skierował zarzut do wierzyciela - Poczty Polskiej S.A. w celu wydania postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela.
Postanowieniem z 13 grudnia 2018 r. wierzyciel uznał zarzuty za niezasadne wskazując, że rejestracja odbiorników została dokonana na imię i nazwisko skarżącego, a okoliczność zgłoszenia zaprzestania korzystania z odbiornika RTV nie została zgłoszona formalnie na odpowiednim druku.
NUS postanowieniem z 12 sierpnia 2020 r. (nr 0232-SEE-711/34-2/18/2020EM) oddalił zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W czasie biegu terminu do wniesienia zażalenia, NUS pismem z 13 sierpnia 2020 r. zawiadomił skarżącego o wznowieniu realizacji zajęcia wierzytelności. Pismem z 21 sierpnia 2020 r. ZUS zawiadomił organ egzekucyjny, że potrącenie ze świadczenia zostało wprowadzone począwszy od należności za wrzesień 2020 r.
W zażaleniu na postanowienie z 12 sierpnia 2020 r. (data wpływu do organu – 25 sierpnia 2020 r.) skarżący podniósł, że złożył do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wniosek o umorzenie zaległości za okres od marca 2017 r. do września 2018 r. Dołączył ponadto kserokopię formularza wyrejestrowania odbiorników z dnia 26 września 2018 r.
DIAS po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z 1 października 2020 r. (nr 0201- IEE1.711.272.2020.2.KM) uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazał, że zarzuty zostały złożone po terminie, co uniemożliwia ich merytoryczne rozpatrzenie. Zauważył, że pismo z 10 września 2018 r. należy potraktować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Pismem z 9 października 2020 r. skarżący wniósł "skargę na czynność Urzędu Skarbowego w Z. w zakresie prowadzenia egzekucji nieprawomocnego postanowienia". DIAS przekazał tą skargę organowi egzekucyjnemu do rozpatrzenia w prowadzonym postępowaniu.
Organ egzekucyjny w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zakwalifikował pismo z 10 września 2018 r. jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu. Pismem z 15 października 2020 r. organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o przesłanie dokumentów źródłowych dotyczących należności objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym oraz o zajęcie stanowiska w sprawie istnienia obowiązku zapłaty abonamentu RTV za wskazany okres. Pismem z 3 grudnia 2020 r. wierzyciel stwierdził brak podstaw do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego i przekazał posiadane w sprawie dokumenty.
Postanowieniem z 7 stycznia 2021 r. nr 0232.SEE-711/34-7/18/2020EM, Naczelnik Urzędu odmówił umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz odmówił zwrotu kwoty wyegzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego.
W zażaleniu skarżący podniósł, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone wadliwie z naruszeniem norm prawnych. Wskazał na nieistnienie obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej RTV za okres od marca 2017 r. do marca 2018 r. w związku z brakiem otrzymania od Poczty Polskiej S.A. zawiadomienia o nadaniu numeru abonenta. Dodał ponadto, że Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji decyzją z 4 listopada 2020 r. umorzyła postępowanie administracyjne w części dotyczącej okresu od marca 2017 r. do marca 2018 r. oraz umorzyła zaległości za inny okres. Skarżący podniósł, że odnośnie tej decyzji złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który uzasadnił tym, że organ egzekucyjny wyegzekwował należności na podstawie nieprawomocnego postanowienia, ponadto wiedząc, że złożył wniosek o umorzenie zaległości. Do zażalenia dołączył kserokopię decyzji z 4 listopada 2020 r. oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie NUS. Na wstępie wskazał, że z dniem 30 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070). Na mocy art. 13 ust. 1 tej ustawy do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (czyli tak jak w sprawie skarżącego) stosuje się przepisy dotychczasowe.
W ocenie organu II instancji Naczelnik Urzędu prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy uznając w konsekwencji za nieuzasadnione umorzenie postępowania egzekucyjnego skierowanego do majątku zobowiązanego, ponieważ przesłanki wskazane w przepisie art. 59 § 1 u.p.e.a., w tym nieistnienie dochodzonych zaległości nie miały miejsca w sprawie. DIAS podkreślił, że z akt sprawy wynika, że rejestracja odbiornika telewizyjnego i radiofonicznego dopełniona została na imię i nazwisko skarżącego. W momencie wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 z 2007 r., poz. 1342) odbiornikom radiofonicznym/telewizyjnym zarejestrowanym na dane osobowe skarżącego nadano indywidualny numer identyfikacyjny, który zastąpił imienną książeczkę opłat. W dniu 3 września 2008 r. Poczta Polska S.A. wysłała do skarżącego listem zwykłym zawiadomienie o nadaniu ww. numeru na adres: [...].
Wierzyciel zgodnie z § 5 ust. 2 ww. rozporządzenia zobowiązany był wyłącznie do przesłania powiadomienia użytkownikom o nadanym numerze identyfikacyjnym, nie zaś do doręczenia przesyłki listem poleconym, stąd aktualnie wierzyciel nie ma możliwości potwierdzenia nadania oraz doręczenia tego zawiadomienia. Podkreślił, że obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych. DIAS zauważył, że w piśmie z 3 grudnia 2020 r. Poczta Polska S.A. podała, że nadal nie dysponuje dokumentem potwierdzającym fakt dopełnienia przez skarżącego formalności wyrejestrowania odbiorników RTV, zatem za sporny okres od marca 2017 do marca 2018 skarżący miał obowiązek uiszczania abonamentu.
Mając na uwadze zarzut, iż KRRiT decyzją nr z 4 listopada 2020 r. umorzyła postępowanie w części dotyczącej okresu od marca 2017 r. do marca 2018 r., DIAS wyjaśnił, że umorzenie postępowania w zakresie wniosku o umorzenie opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę nie stanowi umorzenia tych opłat i nie może być zatem przesłanką do umorzenia postępowania egzekucyjnego w tym zakresie.
DIAS przyznał, że w postępowaniu w sprawie wniosku z 10 września 2018 r. stwierdzono błąd, bowiem wszczęto postępowanie zarzutowe pomimo uchybienia 7-dniowego terminu do wniesienia zarzutów. Związany z postępowaniem zarzutowym przywilej zawieszenia z mocy prawa postępowania egzekucyjnego do czasu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zgłoszonego zarzutu (art. 35 § 1 u.p.e.a.) został przyznany również w sposób nieuprawniony. Wyjaśnił przy tym, że wydanie postanowienia przez Dyrektora Izby w dniu 1 października 2020 r., którym uchylił w całości zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu o oddaleniu zarzutów i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, spowodowało zmianę kwalifikacji pisma z 10 września 2018 r. z zarzutów na wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ramach rozpatrywania tego środka prawnego nie przysługuje zawieszenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. Organ odwoławczy wskazał również, że dochodzona należność została w całości wyegzekwowana 15 października 2020 r.
W skardze na powyższe postanowienie z 25 lutego 2021 r. skarżący wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia wydanego w pierwszej instancji, zarzucając:
- - naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wprowadzającego obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd;
- - naruszenie art. 7 kpa, tj. zasady prawdy obiektywnej – organ drugiej instancji ma obowiązek uwzględnić aktualny stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania decyzji;
- - naruszenie art. 7 kpa poprzez brak zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego oraz bardzo swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego.
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że informował Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o złożeniu wniosku o umorzenie zaległości. Do skargi skarżący dołączył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie pkt 1 decyzji Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 4 listopada 2020 r.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Poczta Polska S.A. w piśmie z 29 października 2021 r. wskazała, że skarżący składając wniosek o umorzenie zaległych należności abonamentowych powinien był zawiadomić o tym Pocztę Polską S.A. w celu zawieszenia postępowania w sprawie. Do pisma wierzyciel dołączył m.in. kserokopię decyzji z 4 listopada 2020 r. oraz z 13 kwietnia 2017 r.
Wraz z pismem z 22 grudnia 2021 r. skarżący przesłał kserokopię decyzji Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 5 listopada 2021 r. wydaną wskutek jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W piśmie z 1 lutego 2022 r. Poczta Polska S.A. wskazała, że z uwagi na umorzenie opłat abonamentowych wraz z odsetkami przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji oraz wobec wniosku skarżącego o zwrot wyegzekwowanych należności, Poczta Polska S.A. dokonała zwrotu kwoty 374,09 zł na wskazany przez skarżącego rachunek bankowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz.137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności należy podkreślić, że ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 dalej: "ustawa zmieniająca") dokonano istotnych zmian w u.p.e.a. oraz w p.p.s.a. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (tj. u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 16 lipca 2018 r. zostało wszczęte przed dniem 30 lipca 2020 r. W sprawie zastosowanie znajdą zatem przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji.
Przedmiotem skargi było postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz odmowy zwrotu wyegzekwowanej kwoty. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia stwierdził naruszenie przepisów postępowania skutkujące koniecznością jego uchylenia. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w stanie prawnym obowiązującym w sprawie, tj. w brzmieniu do 29 lipca 2020 r.) postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.
W sprawie skarżący w zażaleniu z 23 sierpnia 2020 r. wskazał, że złożył do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wniosek o umorzenie zaległych opłat abonamentowych. W zażaleniu z 17 stycznia 2021 r. podał, że Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji decyzją z 4 listopada 2020 r. umorzyła postępowanie administracyjne z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych z odsetkami za zwłokę w ich uiszczeniu w części dotyczącej okresu od marca 2017 r. do marca 2018 r. (pkt 1 decyzji) oraz umorzyła zaległości w płatności opłaty abonamentowej za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. wraz z odsetkami.
Skarżący poinformował również o złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie z 29 października 2021 r. (złożonym w toku postępowania sądowego) wierzyciel wskazał, że nie został poinformowany o złożeniu przez skarżącego wniosku o umorzenie należnych opłat za okres od marca 2017 r. do marca 2018 r., a zatem nie miał możliwości skierowania wniosku do organu egzekucyjnego o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wskazać przy tym trzeba, że zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego, jak i Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zostali poinformowani przez skarżącego o złożeniu przez niego wniosku o umorzenie zaległych opłat abonamentowych, a następnie o złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślić należy, że z uzasadnienia decyzji Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 4 listopada 2020 r. wynika, że umorzenie postępowania administracyjnego w stosunku do zaległości za okres od marca 2017 r. do marca 2018 r. nastąpiło jedynie z powodu wyegzekwowania należności za ten okres.
Jednocześnie wskazano, że strona spełnia przesłanki do umorzenia zaległości za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. DIAS rozpoznając już zażalenie skarżącego z 23 sierpnia 2020 r. wiedział zatem, że przed Krajową Radą Radiofonii i Telewizji toczy się postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległych opłat. Wiedzę taką miał również NUS. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika jednak, by organy podejmowały działania w celu ustalenia na jakim etapie jest postępowanie w sprawie umorzenia zaległości. Naczelnik Urzędu w piśmie z 15 października 2020 r., w którym zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie wskazał na uzyskaną od skarżącego informację o złożonym przez niego wniosku do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, co mogłoby wpłynąć na stanowisko wierzyciela i ewentualnie doprowadzić do złożenia przez niego wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
DIAS rozpoznając zażalenie w toku czynności zmierzających do rozpoznania zażalenia skarżącego również nie podjął działań zmierzających do uzyskania informacji dotyczący etapu postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zaległości. W myśl natomiast art. 7 k.p.a. w zw. z art 18 u.p.e.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Na marginesie wskazać należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego w sprawie nie doszło do naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., ponieważ art. 56 § 1 wylicza w sposób wyczerpujący okoliczności zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z tego względu nie mogą być brane pod uwagę inne okoliczności niewskazane w tym przepisie, a wskazane przykładowo w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. P. Przybysz Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2003 r., str. 74-75). Przyjąć zatem należy, iż w postępowaniu egzekucyjnym przepis art. 97 k.p.a. nie ma zastosowania.
Jak wynika z wyjaśnień skarżącego oraz przesłanej przez niego kserokopii decyzji - po ponownym rozpatrzeniu sprawy – decyzją z dnia 5 listopada 2021 r. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji uchyliła decyzję z 4 listopada 2020 r. i umorzyła zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres od 1 marca 2017 r. do 26 września 2018 r. wraz z odsetkami, a więc także za okres objęty prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Obowiązek został zatem umorzony. Okoliczności te zostały potwierdzone przez wierzyciela w piśmie z 1 lutego 2022 r.
W świetle powyższego, zaskarżone postanowienie należało uchylić na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Rozpatrujące sprawę ponownie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej rozpatrzy zażalenie mając na względzie sformułowane wyżej oceny i weźmie pod uwagę, że w sprawie obowiązek został umorzony, zatem została spełniona przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 p.p.s.a.