Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] maja 2014 r. skarżący wniósł skargę na opisaną w osnowie niniejszego orzeczenia decyzję, uiszczając wpis sądowy w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia uzupełniającego wpisu w wysokości [...] zł skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, jego miesięczny dochód z tytułu dopłat rolnośrodowiskowych i ze sprzedawanych produktów rolnych wynosi [...] zł. Ponadto posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz spłaca kredyt w wysokości [...] zł.
Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. wezwano skarżącego do przedłożenia dowodów potwierdzających wysokość dochodów wnioskodawcy z innych tytułów niż gospodarstwo rolne (ostatni odcinek emerytury lub renty, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, aktualna decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, stypendia; honoraria i inne); wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizję, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne); zeznań podatkowych za 2012 r. i 2013 r. np. PIT-37, w tym zeznania podatkowego dotyczącego działalności gospodarczej jeżeli jest prowadzona; wyjaśnienia czy powadzona jest egzekucja nienależnie pobranych płatności, określonych w zaskarżonej decyzji wraz z dowodami potwierdzającymi ten fakt; przedłożenia dowodów potwierdzających aktualną wysokość dopłat z tytułu działalności rolniczej (dwie ostatnie decyzje przyznające dopłaty, przelew bankowy); wyjaśnienia do kogo należy tytuł prawny do lokalu, w którym zamieszkuje i czy ponosi wydatki związane z utrzymaniem lokalu i w jakich kwotach wraz z dowodami potwierdzającymi wysokość ponoszonych opłat; ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości; wyjaśnienia czy opłaca podatek dochodowy i w jakiej formie lub czy prowadzi dział specjalny produkcji rolnej (wraz z dowodami potwierdzającymi ten fakt).
W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. wnioskodawca wyjaśnił, że nie uzyskuje dochodów z innych źródeł niż gospodarstwo rolne, nie pozostaje w związku małżeńskim, natomiast saldo na jego rachunku bankowym w dniu [...] grudnia 2013 r. wynosiło [...] zł, natomiast na rachunku inwestycyjnym minus [...] zł (na dowód czego dołączył zawiadomienie z banku [...] Odział 3 we W.). Dodatkowo wyjaśnił, że zajmuje jeden pokój w mieszkaniu należący do konkubiny jego brata i z tego tytułu przekazuje jej zryczałtowaną opłatę w wysokości [...] zł. Wskazał, że nie jest zobowiązany do składania zeznań podatkowych. Podał ponadto, że ponosi następujące wydatki: podatek rolny (rocznie) – [...] zł, który został ustalony decyzją Wójta Gminy R. (przy czym z tego tytułu posiada już zaległość w wysokości [...] zł) oraz składka na ubezpieczenie społeczne- [...] zł (na dowód czego dołączono dowód przelewu tej kwoty).
Dodał, że na dzień [...] maja 2014 r. posiadała zaległości w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych w wysokości [...] zł oraz [...] zł (na potwierdzenie czego dołączył wezwania do zapłaty). Ponadto skarżący dołączył do pisma pięć decyzji dotyczących płatności rolnośrodowiskowych.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.
Pismem z dnia [...] września 2014 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazał, że jego dochody nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życia codziennego. W ocenie skarżącego przedłożone dokumenty jednoznacznie wskazują na jego trudną sytuację materialną i uzasadniają zwolnienie go od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i że będzie ona rozpatrywana ponownie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako sąd pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., stronie, na jej wniosek, może być przyznane prawo pomocy. W myśl art. 245 tej samej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.).
Na wstępie podkreślić należy, iż z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Dodać także trzeba, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ponadto kosztami koniecznymi są takie koszty, których poniesienie spowodowałoby rzeczywiste zagrożenie dla utrzymania skarżącego, a nie takie, które prowadziłyby tylko do pewnych niedogodności lub nawet utrudnienia w funkcjonowaniu.
Podkreślić także trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie przedstawił – pomimo wezwania, aktualnych wyciągów z rachunków bankowych oraz aktualnych rachunków dokumentujących posiadane wydatki. Ponadto nie wykazał, że jego dochód stanowi jedynie kwota [...] zł i że ponosi koszty utrzymania lokalu w wysokości [...] zł. Nie wykazał także z jakich środków spłaca raty kredytowe i jak jest ich miesięczna wysokość.
Zauważyć także trzeba, że skarżący na dzień [...] grudnia 2013 r. posiadał oszczędności w kwocie [...] zł, nie wyjaśnił przy tym dlaczego części tych środków nie zachował wiedząc o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu administracyjnym. W ocenie Sądu skarżący ograniczył się jedynie do podania takich danych, które mogły świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej.
W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., podstaw do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, Sąd – na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a w związku z art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.