Uzasadnienie
Wnioskiem z 7 kwietnia 2020 r. J. K. (dalej: strona, skarżący) zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone, za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Decyzją z (...) lipca 2020 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (dalej: Zakład, ZUS, organ) odmówił stronie przyznania wnioskowanego zwolnienia za maj 2020r. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 31zo ust. 2 oraz art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy Covid-19 i stwierdził, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania składek było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych w wymaganym terminie tj. do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z ustaleń organu wynika, że w wymaganym terminie do 30 czerwca 2020 r. skarżący nie przekazał deklaracji rozliczeniowej lub imiennego raportu miesięcznego za maj 2020 r..
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez skarżący podniósł, że nie wiedział, iż księgowa nie wysłała deklaracji za maj 2020 r. wraz z raportami. Wedle jej tłumaczeń, deklaracja była przygotowana w systemie PŁATNIK, ale dopiero wysyłając deklarację za czerwic w lipcu 2020 r. zorientowała się, że deklaracja za maj mnie została wysłana.
Skarżoną obecnie decyzją z (...) września 2020 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z (...) lipca 2020 r. nr (...) "umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r." W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko, ze skoro deklaracje rozliczeniowe, które skarżący był zobowiązany złożyć do 30 czerwca 2020 r. zostały złożone dopiero 25 lipca 2020 r., to nie został spełniony warunek zwolnienia.
W skardze wniesionej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie w całości. Zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że Zakład decyzją z (...)lipca 2020 r. umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności składkowych za maja 2020 r., podczas gdy w rzeczywistości odmówił prawa do zwolnienia, a także poprzez uznanie, że podatnik nie złożył deklaracji w terminie, podczas gdy nie ponosi on winy za uchybienie terminowi. W kontekście podniesionych zarzutów podniósł naruszenie: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 i art. 138 k.p.a. oraz art. 31zo ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej jako "ustawa COVID-19") i art. 48 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej uwzględnienie, przyznając, że w sentencji błędnie wskazano na decyzję z 4 lipca 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek za maj 2020 r., podczas gdy w tym dniu organ rozstrzygnął wniosek skarżącego decyzją o odmowie zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r. Jednocześnie ZUS wskazał, że nie znalazł podstaw do zastosowania art. 54 § 3 p.p.s.a. z uwagi na to, że podtrzymuje stanowisko o złożeniu przez skarżącego dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. po upływie ustawowego terminu, warunkującego przyznanie zwolnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Wskazać również należy, że stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, a więc w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ w aktach administracyjnych.
Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów, sąd uznał, że skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu z 5 sierpnia 2020 r. O uchyleniu ww. decyzji przesądziły uchybienia przepisom postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie wymaga podkreślenia, że w procedurze rozpatrywania wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na podstawie powołanej wyżej ustawy COVID-19 organ jest zobowiązany działać na podstawie i z uwzględnieniem przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – "k.p.a."). W postepowaniu tym znajdą zatem zastosowanie przepisy zarówno przepisy regulujące formę i rodzaje rozstrzygnięć procesowych, jak i zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).
Ponadto należy zauważyć, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Ze wskazanego przepisu wynika obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy i zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń lub wystąpienia do innych organów albo instytucji o zajęcie stanowiska w sprawie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Biorąc pod uwagę oczywistą rozbieżność pomiędzy treścią rozstrzygnięcia organu, zawartego w zaskarżonej decyzji z (...) lipca 2020 r. a treścią rozstrzygnięcia wskazanego przez organ jako utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją z 1 września 2020r., jako zasadny należy ocenić zarzut naruszenia art. 77 i art. 80 k.p.a. bowiem powstaje uzasadniona wątpliwość co do tego, do jakiego rodzaju rozstrzygnięcia Zakład się odnosił rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i czy w ogóle zapoznał się należycie z jego treścią oraz materiałem dowodowym. Ponadto w związku z tym, że organ - utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie – także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnosił się do decyzji umarzającej postępowanie administracyjne, nie sposób również jednoznacznie przesądzić na podstawie treści uzasadnienia skarżonej decyzji o tym, jakie jest w istocie stanowisko organu II instancji co do właściwej treści rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy uznaje, że wnioskodawca złożył z opóźnieniem wymagane deklaracje rozliczeniowe (czy jest to umorzenia postepowania, czy odmowa zwolnienia z opłacania składek).
Powyższe uchybienie uniemożliwia w rezultacie ocenę merytoryczną prawidłowości stanowiska organu i uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy organ będzie zobowiązany odnieść się do faktycznej treści rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z (...) lipca 2020 r., nr (...) i ocenić jego prawidłowość w świetle ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych, w tym podnoszonych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakład powinien przy tym mieć na uwadze, że w przypadku uchybienia przez stronę terminom procesowym w okresie pandemii należy w szczególności mieć na uwadze obowiązek realizacji zasady informowania stron, wyrażonej w art. 9 k.p.a., stosownie do którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Istotne znaczenie ma w sprawie również art. 79a k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę.
Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Na konieczność szczególnie starannej realizacji tez zasady zwrócił uwagę ustawodawca przewidując w obowiązującym od 16 grudnia 2020 r. przepisie art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
- 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
- 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
- 3) przedawnienia,
- 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
- 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
- 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
- - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu..
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.