Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym 9 października 2018 r. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS) Oddział we Wrocławiu Inspektorat Oleśnica P. B. (dalej: strona, skarżący) wniósł o umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał, że z informacji otrzymanej od ZUS wynika, że ciążą na nim zaległości z tytułu składek za lata 2004-2014. Ponieważ należności te przedawniają się po upływie 5 lat, doszło już doszło do przedawnienia składek za lata 2004-2011.
Decyzją z 20 grudnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 112 528,55 zł. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją Nr UP 90/2019 z dnia 15 marca 2019 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku Białej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778) utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Wyrokiem z 19 września 2019 r. WSA we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 141/19 uchylił decyzje wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w obu instancjach. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że zaskarżona decyzja nie zawiera w ogóle ustaleń i stanowiska organu w kwestii przedawnienia zaległości objętych wnioskiem skarżącego, mimo że przedawnienie było podstawową okolicznością, na którą powołał się on we wniosku o umorzenie należności składkowych. Do tych argumentów odniósł się Zakład – jednak niezwykle zdawkowo – w decyzji pierwszoinstancyjnej, ograniczając się do stwierdzenia, że strona została osobnym pismem poinformowana, że zaległości nie uległy przedawnieniu i kwestia ta została tam wyjaśniona. W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że organ w decyzji natomiast nie wyjaśnił nawet, jakie przepisy w tym zakresie znajdują zastosowanie i które okoliczności należy uznać za istotne z ich punktu widzenia.
Wskazane kwestie i istotne z ich punktu widzenia okoliczności powinny zostać omówione i wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zatem obowiązany ocenić i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności, przy czym konieczne będzie ustalenie okresów zawieszenia, czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa i z uwzględnieniem ich zmian oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację. Rozstrzygając o wniosku organ musi w konsekwencji ocenić ponownie spełnienie przez stronę przesłanek umorzenia, odnosząc wynikające z przepisów wymogi oraz ustalenia w zakresie sytuacji finansowej i życiowej skarżącej do ostatecznej wartości zadłużenia, po uwzględnieniu ewentualnych przedawnień.
Rozstrzygając ponownie o wniosku strony na skutek uchylenia wyrokiem z 19 września 2019 r. poprzednich decyzji w zaskarżonej niniejszą skargą decyzji organ również nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości w zapłacie składek na ubezpieczenia społeczne. Bardzo szeroko przytoczył treść art. 24 ust.4-6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, zgodnie z art. 24 ust.5b u.s.u.s. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia dla należności objętych wnioskiem. Postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone w związku z wystąpieniem przez skarżącego z wnioskami z 23 maja 2013 r. i z 13 stycznia 2015 r. o umorzenie należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. (Dz. Z 2012 r., poz. 1551) oraz układem ratalnym zawartym 12 grudnia 2016 r., który został zerwany 21 stycznia 2017 r. Wobec powyższego zadłużenie figurujące na koncie strony jest aktualne i wymagalne.
Podkreślono także, że ww. należności są zabezpieczone hipotecznie. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ szeroko i wyczerpująco odniósł się do treści art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.
W skardze na to rozstrzygnięcie skarżący podniósł zarzut przedawnienia należności oraz wskazał na swoją trudną sytuację majątkową i zdrowotną.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Rozpoznając niniejszą skargę w pierwszej kolejności wskazać należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy posiada okoliczność, iż przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 141/19 w wyroku z dnia 19 września 2019 r. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p. p. s. a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.
Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p. p. s. a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376).
Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując stwierdzić należy, zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014r., I GSK 534/12), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie.
Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania."
Rolą obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję Sądu jest weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań wyroku poprzednio wydanego w tej sprawie. Kluczowym dla oceny czy zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroku z 19 września 2019 r. zostały wykonane jest ponowne przywołanie uzasadnienia Sądu, który wskazał: "Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zatem obowiązany ocenić i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności, przy czym konieczne będzie ustalenie okresów zawieszenia, czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa i z uwzględnieniem ich zmian oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację."
Zaskarżona decyzja tych zaleceń nie wypełnia. Za dalece niewystarczające należy uznać jakkolwiek obszerne i wyczerpujące przywołanie stanu prawnego w okresie w jakim powstały zaległości, ale bez wskazania które przepisy mają zastosowanie do poszczególnych okresów zaległości składkowych. Również przywołanie okoliczności faktycznych takich jak wnioski z 23 maja 2013 r. i z 13 stycznia 2015 r. o umorzenie należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. (Dz. Z 2012 r., poz. 1551) oraz układ ratalny zawarty 12 grudnia 2016 r. bez szczegółowego odniesienia się organu jaki wpływ na przedawnienie należności mają te czynności w aspekcie stanu prawnego obowiązującego w momencie składania tych wniosków (np. w odniesieniu do daty powstania zaległości), czyni uzasadnionym zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. Sąd wyraźnie wskazał, że koniecznym jest dokonanie analizy dotyczącej biegu i upływu okresu przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, o których umorzenie zwrócił się skarżący.
Trudno uznać za taką analizę stanowisko organów wyrażone na str. 14 (pierwszy akapit) uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Uwadze organów umknęła i nie została przez nie wyjaśniona także kwestia rozbieżności kwot wynikających z Informacji o stanie należności z tytułu składek od 1.01.1999r., z kwotami wskazanymi w zaskarżonej decyzji.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1pkt a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.