Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]. (Nr...) Dyrektor Izby Celnej we W., działając na podstawie 233 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622), po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w L. (Nr...) z dnia [...]. obciążającego stronę kosztami postępowania celnego w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu [...] Naczelnik Urzędu Celnego w L. wydał decyzję (Nr...) określając nową wartość celną importowanego przez stronę pojazdu, orzekając o kwocie długu celnego, oraz określającą prawidłową kwotę podatku akcyzowego oraz podatku od towaru i usług. Wraz z decyzją wydane zostało zaskarżone przez importera postanowienie o określeniu kosztów postępowania w wysokości [...], za wykonanie opinii biegłego rzeczoznawcy (Nr...) z dnia [...] Opinia ta wydana została w celu sporządzenia wyceny importowanego pojazdu.
Utrzymując w mocy zaskarżone przez stronę postanowienie, Dyrektor Izby Celnej podniósł, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy Ordynacja podatkowa z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. W myśl art. 265 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej do kosztów postępowania zalicza się wynagrodzenie przysługujące biegłym i tłumaczom. Przepis art. 267 § 1 pkt 5 lit. c stanowi, że stronę obciążają koszty wynikłe wskutek złożenia wyjaśnień lub zeznań niezgodnych z prawdą.
W tym kontekście organ odwoławczy wskazał, że składając zgłoszenie celne strona podała dane niezgodne z prawdą, których zweryfikowanie wymagało wiadomości specjalnych. Na zlecenie organu sporządzona została opinia biegłego w oparciu o którą ustalono nową wartość celną towaru. Kosztami wykonanej opinii, zgodnie z art. 267 § 1 pkt 5 lit. c Ordynacji podatkowej, obciążono stronę.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając organowi odwoławczemu brak dobrej woli oraz naruszenie słusznego interesu strony i wystąpiła o uchylenie w całości powyższego postanowienia.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wcześniej - na zlecenie skarżącej - została dokonana ocena techniczna przedmiotowego pojazdu przez biegłego rzeczoznawcę z dnia [...] (nr...), dlatego nie było potrzeby dokonywania kolejnej wyceny - wirtualnego - podobnego pojazdu. Ponadto podkreślono, że koszty tej wyceny nie powinny obciążać skarżącego z uwagi na niezasadność zakwestionowania przez Urząd Celny faktury zakupu pojazdu samochodowego z dnia [...] Organy szwajcarskie na wniosek polskich organów mogły dokonać identyfikacji pochodzenia przedmiotowego auta na podstawie numerów silnika, a polskie organy celne mogły również szybko ustalić jego pochodzenie w ramach współpracy z organami celnymi w Szwajcarii.
W skardze wskazano także, że jest ona nierozerwalnie związana ze skargą z dnia [...] na decyzji Dyrektora Izby Celnej we W. (Nr...) z dnia [...] w przedmiocie określenia długu celnego i podatku importowego, w której strona przedstawiła niepodważalne dowody potwierdzające fakt pochodzenia importowanego samochody. Dlatego, zdaniem skarżącej, nie było potrzeby wydania opinii przez biegłego, a jeśli już została sporządzona to koszty w postaci [...] powinien ponieść zlecający jej wykonanie.
Również w skardze podniesiono, że skarżąca znajduje się w dramatycznej sytuacji materialnej, zapłata powyższej kwoty spowodowałaby duży uszczerbek na jego dochodach i naraziła ważny interes skarżącej w postaci bezpieczeństwa jej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę organ celny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do nowych zarzutów organ wskazał, że nie znajduje uzasadnienia w aktach sprawy zarzut braku dobrej woli organu celnego w rozpatrzeniu zażalenia. Skarżąca nie wskazała w skardze w jaki sposób Dyrektor Izby Celnej we W. naruszył zasady postępowania w tym zakresie. To, że organy celne kierując się obowiązującymi przepisami prawa dokonały ustaleń odmiennych od tych, które przedstawiła skarżąca, nie świadczy o naruszeniu przepisów prawa. Ponadto podniesiono, że organ odwoławczy nie może ustosunkować się do zarzutu naruszenia ważnego interesu skarżącej, bowiem nie wykazano w jaki sposób zaskarżone postanowienie zagroziłoby egzystencji strony.
W kwestii preferencyjnego pochodzenia importowanego samochodu osobowego, organ celny podtrzymał stanowisko, że w sprawie brak wymaganych przepisami prawa dokumentów to potwierdzających.
Natomiast załączona do zgłoszenia celnego przez skarżącą opinia rzeczoznawcy nie odzwierciedla stanu towaru na dzień przyjęcia zgłoszenia celnego, ponadto poza określeniem ogólnego procentowego ubytku wartości przedmiotowego pojazdu, przedmiotowa opinia nie zawiera określenia wartości importowanego samochodu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Po myśli art.1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Wyżej powiedziane oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy).
W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, wniesiona skarga jest zasadna bowiem kontrolowane postanowienie uchybia prawu.
Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym w zakresie kosztów postępowania, jak trafnie wskazały organy celne, zastosowanie mają przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), z racji odesłania zawartego w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.). Stosownie do art. 265 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej do kosztów postępowania zalicza się wynagrodzenie przysługujące biegłym i tłumaczom. Jak stanowi art. 264 Ordynacji podatkowej - jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej - koszty postępowania przed organami podatkowymi ponosi Skarb Państwa, województwo, powiat lub gmina. Z redakcji tego ostatniego przepisu wynika, że odnośnie ustalenia podmiotu zobowiązanego do poniesienia kosztów postępowania celnego, w pierwszym rzędzie należy brać pod uwagę uregulowania szczególne Rozdziału 23 zatytułowanego "Koszty postępowania", czyli przepisy dalsze, zwłaszcza art. 267 jeśli chodzi o stronę postępowania, a następnie, gdy nie zachodzą przesłanki w nich określone – trzeba uznać, iż według ogólnej zasady, wyrażonej w art. 264, obciążają one Skarb Państwa.
W świetle art. 122 Ordynacji Podatkowej, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, stosownie natomiast do art. 187 § 1 tej ustawy, organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Generalnie, wobec powyższego, na organach spoczywa powinność dokonywania ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, w tym inicjatywa dowodowa, a skoro należy to do ustawowych obowiązków organu prowadzącego postępowanie, strona nie może być z zasady kosztami z tytułu przeprowadzenia dowodów obarczona.
W świetle art. 267 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, stanowiącego lex specialis do art. 264 - stronę obciążają koszty powstałe z jej winy, a w szczególności koszty:
- a) o których mowa w art. 268,
- b) wynikłe wskutek zatajenia lub nieprzedstawienia dowodu w wyznaczonym terminie
- c) wynikłe wskutek złożenia wyjaśnień lub zeznań niezgodnych z prawdą.
Jak wynika z akt sprawy, organ oparł swe orzeczenie w przedmiocie kosztów na pkt 5 lit. c przywołanego przepisu. Dokonując jednak wykładni tej normy prawnej wypada zauważyć, że do istotnych jej elementów należą – wina strony, fakt złożenia wyjaśnień lub zeznań niezgodnych z prawdą oraz związek przyczynowy między zaistniałą winą, a kosztami powstałymi wskutek złożenia tychże niezgodnych z prawdą wyjaśnień i zeznań. Zatem spełnienie tych wszystkich łącznych przesłanek, zapisanych w hipotezie cytowanej normy prawnej, winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w ustaleniach faktycznych organu i być zamieszczone w uzasadnieniu faktycznym oraz prawnym orzeczenia, zgodnie z wymogami, o których mowa w art. 217 § 2 i art. 210 § 4 w związku z art. 219 Ordynacji podatkowej.
Uzasadnienia tymczasem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji wskazano, że skoro szwajcarskie władze celne ustaliły, że firma wystawiająca rachunek zakupu samochodu nie istnieje, zatem zawarte w deklaracji celnej zeznanie w zakresie wartości samochodu był niezgodne z prawdą.
Z tych stwierdzeń można jedynie domniemywać, że winą strony, w ocenie organu, było odmienne ustalenie przez organ - na podstawie oszacowania przez biegłego rzeczoznawcę w wydanej opinii - wartości celnej sprowadzonego pojazdu, w konsekwencji czego określono dług celny, doszło bowiem tym samym do uszczuplenia należności celnych. Z uzasadnienia powołanej decyzji z dnia [...]w przedmiocie długu celnego i podatku importowego wnosić należy, iż organ odmówił twierdzeniom skarżącego oraz przedłożonym przez niego dowodom wiarygodności, co do deklarowanej przez niego wartości celnej, jako ceny zakupu samochodu.
Należy podkreślić, iż brak wyraźnego wskazania przez organy okoliczności faktycznych dowodzących zawinienia skarżącej, niedokonanie ustalenia, jakie to fakty organ uznał za prawdziwe oraz które konkretnie wyjaśnienia bądź zeznania strony były niezgodne z prawdą (czyli z ustalonymi przez organ obiektywnie istniejącymi w rzeczywistości faktami) - samo w sobie stanowi naruszenie przywołanych wyżej norm proceduralnych, uniemożliwiając Sądowi kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia. Abstrahując od tej konstatacji, trzeba jednak zaznaczyć, iż brzmienia pkt 5 lit. c art. 267 § 1 Ordynacji podatkowej nie można odnosić do sytuacji, kiedy złożonym wyjaśnieniom lub zeznaniom organ podatkowy odmawia wiarygodności, idzie bowiem w nim o zgodność z prawdą.
Natomiast złożenie wyjaśnień lub zeznań niezgodnych z prawdą powinno być stwierdzone orzeczeniem sądu lub innym obiektywnym dowodem, na przykład dowodem z dokumentu urzędowego (B. Dauter: "Koszty postępowania podatkowego", Glosa 2003/12/32). Niewątpliwie bowiem czym innym jest odmowa uznania wiarygodności, a czym innym niezgodność z prawdą. Wyrażenie użyte przez ustawodawcę w pkt 5 lit. c tego artykułu ma mocniejszy kontekst znaczeniowy, w powszechnym rozumieniu bowiem "wiarygodny" to zasługujący na zaufanie, pewny, rzetelny, "prawda" zaś to zgodna z rzeczywistością treść słów, wypowiedzi, coś co rzeczywiście jest lub było, zdarzyło się, obiektywna rzeczywistość ("Słownik języka polskiego" pod red. prof. dr M. Szymczaka, PWN, Warszawa 1981).
Zatem dla spełnienia przesłanek omawianego przepisu niezbędne jest wywiedzenie przez organ, że złożone wyjaśnienie bądź zeznanie strony stoi w ewidentnej sprzeczności z określonym faktem wynikającym z innego dowodu przeprowadzonego w sprawie na tę samą okoliczność faktyczną, że miało ono charakter zawiniony (z winy umyślnej lub nieumyślnej) i przyczyniło się do poniesienia danych kosztów postępowania. W przeciwnym wypadku nie zachodzą podstawy prawne do obciążania strony kosztami na wskazanej podstawie prawnej.
W niniejszej sprawie, jak wyżej zauważono, nie poczyniono wymaganych dla prawidłowego rozstrzygnięcia o kosztach ustaleń w omawianej materii, zwłaszcza w zakresie winy strony. Poza tym nie jest bez znaczenia, że określenie wartości celnej w innej wysokości niż wartość transakcyjna oznacza jedynie odrzucenie wartości transakcyjnej jako podstawy wymiaru należności celnych i nie może być wprost utożsamiane z zawinieniem strony.
W tym stanie rzeczy, wskutek naruszenia przepisu art. 267 § 1 pkt 5 lit. c Ordynacji podatkowej, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w pkt I i II sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w pkt III zgodnie z art. 200 ustawy.