Uzasadnienie
Postanowieniem z 10 września 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kłodzku, którym odmówiono stronie skarżącej Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Strzelinie umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 1255,85 zł, którymi został obciążony jako wierzyciel w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego K. H. na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...].
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że organ I instancji, jako organ egzekucyjny, prowadził - na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez stronę skarżącą, postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego, które nie doprowadziło do zaspokojenia wierzyciela, z uwagi na brak majątku. Postanowieniem z 1 lipca 2020 r. umorzono przedmiotowe postępowanie.
Pismem z 16 lipca 2020 r. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, a wierzyciel nie wystąpił o wydanie postanowienia w sprawie tych kosztów. Wystąpił natomiast 20 lipca 2020 r. z wnioskiem o umorzenie w całości przedmiotowych kosztów. W uzasadnieniu wniosku wierzyciel podniósł, że obciążenie go obowiązkiem uiszczenia kosztów egzekucyjnych byłoby nieuzasadnione gospodarczo. Byłby on bowiem karany za działania dokonywane w ramach swoich kompetencji, a tym samym obowiązków realizowanych w interesie publicznym. Podkreślił, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, podobnie jak organ egzekucyjny pozostają jednostkami budżetowymi Skarbu Państwa, dlatego sama zapłata tych kosztów nie przyczyni się do wzrostu dochodów Skarbu Państwa. Natomiast zapłata tych kosztów przez wierzyciela uszczupli znacząco i tak małe środki budżetowe jakimi strona dysponuje.
Organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku.
W zażaleniu ponowiono podniesione we wniosku argumenty i zarzuty.
Odnosząc się do nich organ II instancji wskazał w pierwszym rzędzie, że negowanie na etapie postępowania umorzeniowego wysokości kosztów egzekucyjnych jest bezzasadne. Postępowanie umorzeniowe nie może służyć kontroli wysokości kosztów egzekucyjnych. Istotą postępowania ulgowego jest ocena istnienia, w realiach sprawy, ustawowych przesłanek do zastosowania ulgi w spłacie należności, a nie ocena podstaw naliczenia kosztów egzekucyjnych.
Wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia jest art. 64e § 1, § 2 pkt 1 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle tych regulacji organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli: stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej albo ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny może umorzyć koszty postępowania egzekucyjnego również w przypadku, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego, a obciążenie wierzyciela tymi kosztami byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy.
Organ egzekucyjny posiada więc wyłączną kompetencję do podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jednakże nie oznacza to, że organ egzekucyjny ma pełną dowolność. Istotnym jest wystąpienie przesłanek umorzenia: ważnego interesu publicznego oraz gospodarcze uzasadnienie dla obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ponadto, organ egzekucyjny ma obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia rozstrzygnięcia a w szczególności rozstrzygnięcia negatywnego dla wnioskodawcy. Jednakże istnienie wyżej wymienionych przesłanek nie obliguje organu egzekucyjnego do podjęcia pozytywnego dla wnoszącego rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do przesłanki ważnego interesu publicznego organ wskazał, że pojęcie to jest niezdefiniowane, a w orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie to powinno być ocenione z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Interes ten nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem strony o zasadności umorzenia kosztów. Przesłanką przemawiającą za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie może być w szczególności sam fakt specyficznej pozycji wierzyciela, jakim jest Państwowy Inspektor Sanitarny. Ustawodawca przyznając stronie określony status i wyposażając go w uprawnienia wierzycielskie miał świadomość, iż będzie się z tym wiązał obowiązek uiszczania kosztów egzekucyjnych. Mimo to ustawodawca nie wprowadził ani przedmiotowych ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które zdjęłyby ze strony skarżącej obowiązek ponoszenia kosztów egzekucyjnych.
Nie zachodzą również w ocenie organu odwoławczego okoliczności wymienione w § 3 art. 64e ww. ustawy. Podniesiono, że konstrukcja tego przepisu wskazuje, że przesłanka w nim opisana odnosi się do stanu przyszłego. O tym jakie wydatki zaliczane są do wydatków egzekucyjnych stanowi art. 64b wyżej powołanej ustawy. Organ prowadząc postępowanie egzekucyjne kieruje się ekonomiką oraz zasadą określoną w art. 7 § 2 ww. ustawy. Odnosząc się do zarzutu, że obciążenie strony skarżącej kosztami egzekucyjnym jest gospodarczo nieuzasadnione organ II instancji podniósł również, że argumentacja dotycząca tożsamości budżetu jest taka sama jak przy rozważaniu ważnego interesu publicznego, zaś zagrożenia dla funkcjonowania strony skarżącej nie dopatrzył się sam ustawodawca, gdyż nie zwolnił tego [podmiotu z obowiązku ich ponoszenia.
W skardze strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia organu II instancji i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kłodzku.
Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:
- - z art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2020, poz. 1427 ze zm.), poprzez dokonanie rażąco błędnej oceny, w wyniku której organy skarbowe nie znalazły ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów postępowania;
- - z art. 64e § 3 u.p.e.a., poprzez uznanie, że nie zachodzi przesłanka jego zastosowania, w sytuacji gdy środki te stanowią jedynie przesunięcie w ramach budżetu Państwa.
W odpowiedzi, Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu wnosi o oddalenie skargi podtrzymując w całości swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Badając zaskarżone postanowienie Sąd stosuje kryteria wyznaczone w art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym decyzję lub postanowienie należy uchylić w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub postanowienia.
Ponadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami skargi ani powołaną w skardze podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia stanowią przepisy art. 64e u.p.e.a.
Według art. 64e §1, §2 i §3 przywołanej powyżej ustawy, organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli: stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej albo ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny może umorzyć koszty postępowania egzekucyjnego również w przypadku, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego, a obciążenie wierzyciela tymi kosztami byłoby gospodarczo uzasadnione.
Rozstrzygniecie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy.
Organ egzekucyjny posiada więc wyłączną kompetencję do podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jednakże nie oznacza to, że organ egzekucyjny ma pełną dowolność. Istotnym jest wystąpienie przesłanek umorzenia: ważnego interesu publicznego oraz gospodarcze uzasadnienie dla obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ponadto, organ egzekucyjny ma obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia rozstrzygnięcia a w szczególności rozstrzygnięcia negatywnego dla wnioskodawcy. Jednakże istnienie wyżej wymienionych przesłanek nie obliguje organu egzekucyjnego do podjęcia pozytywnego dla wnoszącego rozstrzygnięcia.
Sąd kontrolując legalność rozstrzygnięć w ramach uznania bada, czy organ egzekucyjny prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia i czy wyciągnięte z postępowania wnioski mają swoje uzasadnienie w materiale dowodowym.
Strona skarżąca podnosi dwa zarzuty: zarzut nieuwzględnienia ważnego interesu publicznego oraz nieuwzględnienie uzasadnienia gospodarczego.
Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Organ trafnie wskazał, że przesłanka "ważny interes publiczny" jest pojęciem niezdefiniowanym, a w orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie to powinno być ocenione z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Interes ten nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem strony o zasadności umorzenia kosztów. Przesłanką przemawiającą za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie może być w szczególności sam fakt specyficznej pozycji wierzyciela, jakim jest Państwowy Inspektor Sanitarny. Ustawodawca przyznając stronie określony status i wyposażając go w uprawnienia wierzycielskie miał świadomość, iż będzie się z tym wiązał obowiązek uiszczania kosztów egzekucyjnych. Mimo to ustawodawca nie wprowadził ani przedmiotowych ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które zdjęłyby ze strony skarżącej obowiązek ponoszenia kosztów egzekucyjnych.
Również zarzut, że obciążenie strony skarżącej kosztami egzekucyjnymi jest gospodarczo nieuzasadnione został – w ocenie Sądu – właściwie uzasadniony. Organ II instancji podniósł, że argumentacja dotycząca tożsamości budżetu jest taka sama jak przy rozważaniu ważnego interesu publicznego, zaś zagrożenia dla funkcjonowania strony skarżącej nie dopatrzył się sam ustawodawca, gdyż nie zwolnił tego podmiotu z obowiązku ich ponoszenia. Trafnie podniósł organ, że określenie "gospodarcze uzasadnienie" użyte w art. 64e § 3 ustawy nie może być utożsamiane subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności przyznania mu ulgi. Brak gospodarczego uzasadnienia dla obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do kondycji finansowej wierzyciela, którą należy utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej kondycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności lub wyegzekwowanie jej może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków, np. upadłości lub likwidacji podmiotu.
Na marginesie należy wskazać, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą można potraktować jako wnioski de lege ferenda, bowiem ustawą z 4 lipca 2019 r. wprowadzono zmiany do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Art. 64c otrzymał nowe brzmienie. I tak w § 5 wprowadzono zapis, że "Nie obciąża się wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym prowadzącym to postępowanie, chyba że koszty egzekucyjne powstały w egzekucji prowadzonej przez inny organ egzekucyjny", a w § 6 wskazano, że "Organ egzekucyjny działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową nie obciąża kosztami egzekucyjnymi wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny, działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową, są pokrywane z budżetu państwa". Zmiany te weszły w życie po 18 miesiącach od daty ogłoszenia tego aktu, a więc już po wydaniu rozstrzygnięć przez obie instancje.
Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.