Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 24 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 590/21

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi W. Sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej jako: skarżąca, strona, spółka) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej jako: organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia 13 lipca 2021 r. (nr 0201-IEE1.711.185.2021.2.KM) o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki z dnia 16 czerwca 2021 r. (nr 0225-SEE.711.151.2021.P.EP) o odmowie wyłączenia spod egzekucji kwoty 58 115,14 zł wraz z odsetkami, wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec podmiotu K. I. [...] z siedzibą we W. Zaskarżone postanowienie wydano w następującym stanie sprawy.

Pismem z dnia 3 grudnia 2020 r. spółka wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki żądanie zwrotu kwoty 58 115,14 zł wraz z odsetkami ustawowymi przejętej w postaci depozytu przez Prokuraturę Okręgową we Wrocławiu, a przekazanej następnie Naczelnikowi Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki.

Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2021 r. (nr 0225-SEE.711.9.2021.P.7.EP) Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, natomiast w wyniku wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu, postanowieniem z dnia 12 maja 2021 r. (nr 0201-IEE1.711.39.2021.P.EP), akt ten uchylił i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2021 r. (nr 0225-SEE.711.151.2021.P.EP) Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki odmówił spółce wyłączenia spod egzekucji objętej wnioskiem kwoty z uwagi na upływ terminu do złożenia żądania, informując jednocześnie o możliwości dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.

Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone spółce w dniu 21 czerwca 2021 r.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 lipca 2021 r. organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przez spółkę zażalenia na powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki, wskazując, że skoro postanowienie organu pierwszej instancji zostało stronie doręczone w dniu 21 czerwca 2021 r., termin do złożenia zażalenia upłynął w dniu 28 czerwca 2021 r. Co prawda w ostatnim dniu biegu terminu do wniesienia środka zaskarżenia spółka wniosła zażalenia za pośrednictwem operatora pocztowego, jednakże z uwagi na nieprawidłowy adres odbiorcy korespondencji (tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki), przesyłka została zwrócona nadawcy.

Następnie, już po upływie terminu do wniesienia zażalenia, w dniu 2 lipca 2021 r. spółka nadała w placówce pocztowej przesyłkę zawierająca rzeczone zażalenia. Organ II instancji podkreślił, że w związku ze złożeniem zażalenia po upływie ustawowo określonego terminu, należało stwierdzić uchybienie terminu do złożenia zażalenia.

W skardze na powyższe postanowienie spółka zarzuciła:

1. 1) naruszenie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako: k.p.a.), ponieważ skarżąca faktycznie wniosła zażalenie w dniu 28 czerwca 2021 r., tj. w ustawowym siedmiodniowym terminie, jedynie P. S.A. – z powodu omyłki pisarskiej pracownika w numerze budynku Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki przy ul. Sztabowej we Wrocławiu, zwróciła przesyłkę do jej nadawcy, a następnie list polecony priorytetowy skarżącej powtórnie przyjęła w dniu 2 lipca 2021 r.;
2. 2) wykorzystanie jako pretekstu drobnej omyłki pisarskiej pracownika, wskazanej powyżej w pkt 1, w celu całkowitego nierozpoznania pod względem merytorycznym wezwania z dnia 3 grudnia 2020 r. do zwrotu skarżącej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki kwoty 58 115,14 zł, którą Prokuratura Okręgowa we Wrocławiu przejęła w dniu 6 listopada 2013 r. z rachunku bankowego usługodawcy o nazwie "S." S. sp. z o.o., a którą następnie całkowicie bezpodstawnie i bezprawnie przejął Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki w postępowaniu egzekucyjnym w 2014 roku wobec niemieckiej firmy K. [...], która nigdy nie była wierzycielem ani też kontrahentem skarżącej;
3. 3) organ podatkowy I Instancji błędnie zastosował przepis art. 38 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponieważ skarżąca z pisma Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu z dnia 8 października 2020 r., podpisanego przez prokuratora P. K., doręczonego w dniu 13. Października 2021 r., nie uzyskała wiedzy o: "prowadzeniu egzekucji z rzeczy lub z prawa majątkowego", bo takową egzekucję organ podatkowy I Instancji faktycznie przeprowadził z rachunku bakowego spółki "S." już w połowie 2014 roku, w ogóle nie zawiadamiając o tym skarżącej;
4. 4) wniosek o zwrot pieniędzy przez organ podatkowy I Instancji uzasadniają także przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu z majątku, o którym jest mowa w art. 405 i art. 410 k.c.;
5. 5) sugerowane skarżącej przez Prokuraturę Regionalną we Wrocławiu w piśmie z dnia 8 października 2020 r. dochodzenie roszczeń od spółek outsourcingowych, będących w 2013 r. usługodawcami, jest nonsensowne, ponieważ dwie certyfikowane agencje zatrudnienia: K. I(1) sp. z o.o. oraz "S." S. sp. z o.o., z której usług korzystała spółka w okresie od dnia 1 marca 2013 r. do dnia 30 października 2013 r. - w pełni wywiązały się w stosunku do spółki z obowiązków wynikających z zawartych umów o świadczenie usług, natomiast prawdopodobnie agencje te nienależycie realizowały swoje obowiązki płatników w stosunku do urzędów skarbowych oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które w latach 2012-2013 w pełni aprobowały i tolerowały taki stan rzeczy;
6. 6) dokonanie przez organ podatkowy I Instancji w 2014 roku egzekucji z majątku w wysokości 58 115,14 zł, przemawia za podejrzeniem popełnienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki przestępstwa tzw. urzędniczego, określonego w art. 231 k.k.;
7. 7) w sporze z organem podatkowym I Instancji skarżąca jest przecież uprawniona do żądania naprawienia szkody przez Skarb Państwa, na podstawie art. 417 k.c.;
8. 8) zasadność dochodzenia przez skarżącą roszczeń od organu podatkowego I Instancji, w kwocie 58 115,14 zł uzasadniają prawomocne dwa orzeczenia:
9. a) wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt VIII U 2115/17,
10. b) wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt III AUa 204/19.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki z dnia 16 czerwca 2021 r. (nr 0225-SEE.711.151.2021.P.EP), tj. o odmowie wyłączenia spod egzekucji kwoty 58 115,14 zł wraz z odsetkami.

Jednocześnie, na podstawie art.

58. k.p.a. - z ostrożności procesowej - skarżąca wniosła o przywrócenie terminu na uniesienie zażalenia na postanowienie organu podatkowego I Instancji, które w dniu 28 czerwca 2021 r. faktycznie zostało wysłane listem poleconym do organu podatkowego II Instancji za pośrednictwem organu podatkowego I Instancji, a następnie po jego zwrocie przez P., ponownie wysłane poleconym listem priorytetowym do organu Instancji II w dniu 2 lipca 2021 r.

Z akt administracyjnych wynika, że postanowieniem z dnia 2 września 2021 r. (nr 0201-IEE1.711.240.2021.KM) Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu przywrócił spółce termin do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki z dnia 16 czerwca 2021 r. (nr 0225-SEE.711.151.2021.P.EP) o odmowie wyłączenia spod egzekucji kwoty 58 115,14 zł wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zakwestionowane rozstrzygnięcie z dnia 23 lipca 2021 r., w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy jest zgodne z prawem.

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że objęte kontrolą sądową postanowienie ma charakter procesowy, natomiast jego podstawą prawną stanowił art. 134 w zw. z art. 141 § 2 k.p.a.

Zgodnie z art. 141 § 2 k.p.a. zażalenia wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie. Stosownie zaś do art. 134 k.p.a., który to przepis na mocy odesłania zawartego w art. 144 k.p.a. na odpowiednie zastosowania do zażaleń, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Z powołanego przepisu wynika, że organ odwoławczy przed merytorycznym rozpoznaniem odwołania obowiązany jest ustalić, czy odwołanie (zażalenie) jest dopuszczalne i czy zostało wniesione z zachowaniem terminu.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną, niezależną od uznania organu odwoławczego i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości, niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 9/09). Tym samym stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 1997 r., sygn. akt I SA/Gd 1482/96). Gdy organ drugiej instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 1995 r., sygn. akt SA/Ka 2111/94).

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca odebrała postanowienie organu pierwszej instancji w dniu 21 czerwca 2021 r. Tym samym zasadnie organ odwoławczy uznał, że termin do wniesienia zażalenia upływał z dniem 28 czerwca 2022 r. Przedmiotem sporu pozostaje natomiast kwestia daty i okoliczności towarzyszących wniesieniu przez spółkę zażalenia.

W okolicznościach sprawy należało przyjąć – jak uczynił to prawidłowo organ odwoławczy – że zażalenie spółki nadane zostało dopiero w dniu 2 lipca 2021 r., tj. dniu, w którym zażalenie nadane zostało na prawidłowy adres siedziby organu I instancji – Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki, a tym samym po upływie ustawowego terminu.

Nie mogło zostać uznane za prawidłowe podjęcie przez skarżącą próby doręczenia przedmiotowego środka zaskarżenia za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 28 czerwca 2021 r., skoro przesyłka zawierająca zażalenie została nadana na adres: "ul. Sztabowa 3, 53-310 Wrocław", pod którym organ I instancji nie ma siedziby. Prawidłowy adres tego organu to: ul. Sztabowa 100, 53-310 Wrocław. Przesyłka pocztowa zawierająca zażalenie została zatem nadana na konkretny adres do podmiotu, który pod tym adresem nie ma siedziby i nie może odbierać przesyłek. Operator zwrócił zatem przesyłkę z adnotacją "nie ma takiego adres".

Sąd zważył na konieczność uwzględnienia w analizowanym przypadku przepisów ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 z późn. zm., dalej jako: Prawo pocztowe) w brzmieniu obowiązującym w czasie dokonywanej przez spółkę próby doręczenia przesyłki. Przepisy tej ustawy, na co zwrócić należy uwagę, wiążą operatora pocztowego i wskazują mu sposób postępowania z przesyłką.

W postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II CZ 5/17, LEX nr 2331706, Sąd Najwyższy analizując przepisy ustawy Prawo pocztowe w powiązaniu z art. 165 § 2 k.p.c. (stanowiącym odpowiednik art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.) stwierdził, że skoro powód wybrał doręczenie poleconą przesyłką pocztową, miał obowiązek należycie oznaczyć adres odbiorcy. Zgodnie z art. 37 ust. 1 Prawa pocztowego przesyłkę pocztową doręcza się bowiem adresatowi pod adresem wskazanym na przesyłce, co oznacza, że operator nie ma uprawnień do kontroli ani korygowania adresu. Taki wniosek potwierdza art. 32 powołanej ustawy, zgodnie z którym przesyłkę pocztową, której nie można doręczyć adresatowi, zwraca się nadawcy, a dopiero wówczas, gdy nie można jej zwrócić nadawcy z powodu braku lub błędnego adresu nadawcy (tzw. "przesyłka niedoręczalna"), operator, który zawarł umowę oświadczenie usługi pocztowej jest uprawniony do otwarcia przesyłki w celu uzyskania danych umożliwiających jej doręczenie lub zwrócenie nadawcy (art. 33 Prawa pocztowego).

Prawidłowe oznaczenie adresata, przy jednoczesnym opatrzeniu przesyłki złym adresem, nie stwarza więc możliwości skutecznego doręczenia, ponieważ operator nie był zobowiązany do dokonania doręczenia pod innym adresem niż znajdujący się na przesyłce. Z zaprezentowanych wywodów wynika, że to właśnie zwrot błędnie adresowanej przesyłki (tj. przy wskazaniu prawidłowego adresata i błędnego adresu) do nadawcy jest, w ocenie Sądu Najwyższego, usprawiedliwiony w świetle przepisów prawa. Sąd Najwyższy uznał, że nawet przyjęcie przesyłki przez niebędący adresatem podmiot mający siedzibę pod wskazanym przez nadawcę adresem, nie powoduje skutków z art. 165 § 2 k.p.c.

Pogląd ten podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając w postanowieniu z dnia 10 września 2018 r., sygn. akt I FZ 270/18, LEX nr 2541802, że analogicznie należy rozumieć art. 83 § 3 p.p.s.a., tj. nie można uznać, że termin do wniesienia skargi został zachowany w sytuacji, gdy w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w terminie z art. 53 § 1 p.p.s.a. oddano przesyłkę nieprawidłowo zaadresowaną. Przesyłka zwrócona z uwagi na niespełnienie przez nadawcę wymogów zapewniających możliwość wykonania przez operatora pocztowego usługi pocztowej, tj. doręczenie przesyłki adresatowi, nie wywołuje skutków, o których mowa w art. 83 § 3 p.p.s.a.

Zdaniem Sądy powyższe wywodu z powodzeniem można przenieść także na grunt rozpatrywanej sprawy, albowiem powołany przepis art. 165 § 2 k.p.c., jak również art. 83 § 3 p.p.s.a., na kanwie którego wydano wskazane wyżej postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczą kwestii analogicznie normowanej przez art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., tj. zachowania terminu wskutek nadania pisma za pośrednictwem operatora pocztowego.

W tym stanie rzeczy, podzielając ww. pogląd zawarty w orzecznictwie, Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie sam fakt nadania przesyłki zawierającej zażalenie przed upływem siedmiodniowego terminu do jego wniesienia, z uwagi na wskazanie na przesyłce niewłaściwego adresu organu I instancji, nie wywołał skutku w postaci zachowania tego terminu. Za datę wniesienia zażalenia należało bowiem uznać dzień 2 lipca 2021 r. (datę nadania przesyłki na prawidłowy adres organu I instancji). Sam fakt nadania środka zaskarżenia przed upływem siedmiodniowego terminu, z uwagi na wskazanie na przesyłce niewłaściwego adresu organu, nie świadczył o zachowaniu terminu do wniesienia zażalenia.

Nie ma przy tym znaczenia powołana przez stronę okoliczność błędu pracownika spółki w redagowaniu adresu organu na kopercie, ponieważ nie ma to wpływu na stwierdzenie uchybienia terminu, lecz co najwyżej jego przywrócenie, o czym rozstrzyga jednak organ odwoławczy.

Sąd uznał zatem, że sformułowane względem zaskarżonego postanowienia zarzuty spółki dotyczące braku podstaw do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia nie okazały się usprawiedliwione.

Pozostałe z nich, odnoszące się wprost do postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki z dnia 16 czerwca 2021 r. o odmowie wyłączenia spod egzekucji kwoty 58 115,14 zł wraz z odsetkami, nie mogły być rozpoznane, ponieważ kwestia merytorycznych podstaw ww. postanowienia nie była przedmiotem postępowania. Biorąc pod uwagę, że organ odwoławczy, postanowieniem z dnia 2 września 2021 r. (nr 0201-IEE1.711.240.2021.KM), przywrócił spółce termin do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji, kwestie te mogły być poddane analizie jedynie przez organ odwoławczy w toku kontroli instancyjnej.

Z powyżej przytoczonych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.