Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Z. R. (dalej: strona, skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia 1 października 2021 r. (nr 0201- IEE2.711.153.2021.2.IW) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Trzebnicy (dalej: NUS, organ I instancji) z dnia 4 sierpnia 2021 r. (nr 0221-SEE.711.1054.2021) w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych dokonanego zawiadomieniem z dnia 19 kwietnia 2021 r. (nr [...]).
Z akt sprawy wynika, że NUS prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez wierzyciela - P. S.A., obejmującego zaległości z tytułu abonamentu RTV za okres od stycznia 2014 r. do marca 2019 r. Zawiadomienie o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych zostało doręczone skarżącemu w dniu 7 lipca 2021 r. za pośrednictwem operatora pocztowego (za zwrotnym potwierdzeniem odbioru).
Strona złożyła skargę na czynność egzekucyjną wskazując, że nie posiada długu wobec P. S.A. i że nie doręczono jej tytułu wykonawczego.
NUS postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2021 r. oddalił skargę, wskazując na prawidłowe zastosowanie przepisów.
W zażaleniu na ww. postanowienie strona ponownie wskazała, że nie doręczono jej tytułu wykonawczego i nie podpisywała potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej tytuł wykonawczy z dnia 3 października 2019 r.
DIAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy. Wyjaśnił, że w sprawie zastosowanie znalazł art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) i w ramach skargi określonej w art. 54 § 1 u.p.e.a. można podnosić zarzuty formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego, nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które dotyczą istnienia egzekwowanego obowiązku. Ponadto DIAS wyjaśnił, że zaskarżona czynność, polegająca na zajęciu innych wierzytelności pieniężnych, została dokonana zgodnie z art. 89 u.p.e.a. Organ egzekucyjny sporządził w tym celu zawiadomienia o zajęciu, zawierające wszystkie elementy, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zawiadomienie doręczone zostało stronie. Odnośnie doręczenia tytułu wykonawczego DIAS wskazał, że w aktach znajduje się dowód doręczenia.
Zaznaczył organ, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną nie może badać prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego czy prawidłowości jego prowadzenia, przedmiotem badania jest konkretna czynność. Ponadto w skardze można podnieść tylko takie okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zakwestionował ustalenia faktyczne, a mianowicie fakt prawidłowego doręczenia tytułu wykonawczego w dniu 3 października 2019 r. i potwierdzenie tego własnoręcznym podpisem. Wskazała strona, że podpis nie został przez nią wykonany. Jest on sfałszowany, co potwierdza opinia grafologiczna. Nadto skarżący podał, że dokonał w tej sprawie zgłoszenia do Prokuratury Rejonowej w Trzebnicy.
W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 12 stycznia 2023 r. strona poinformowała o umorzeniu dochodzenia przez Prokuraturę w Trzebnicy z uwagi na niewykrycie sprawcy, jednak zdaniem strony potwierdzone zostało że popełniono przestępstwo podrobienia podpisu. Podtrzymała strona argument o braku doręczenia tytułu wykonawczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna (postanowienie) podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu było w niniejszej sprawie postanowienie organu odwoławczego w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia, nie stwierdził naruszenia prawa.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego przed datą wejścia w życie przepisów nowelizujących (art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.).
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. W sprawie skargi postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (art. 54 § 5a u.p.e.a.).
Skarga na czynność egzekucyjną zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., jest środkiem służącym kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Definicję legalną pojęcia "czynności egzekucyjnych" zawiera przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W świetle tego unormowania są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Ustawowa definicja środka egzekucyjnego zawarta jest w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.
W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów u.p.e.a. Nie budzi wątpliwości zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia (por. wyrok NSA z 5 maja 2021 r., III FSK 91/21; podobnie w wyrokach NSA z 16 lutego 2021 r., I GSK 557/18; z 22 grudnia 2020 r., II FSK 2259/18; z 22 grudnia 2020 r., II FSK 2177/18; z 25 sierpnia 2020 r., II FSK 1200/18, jak również w piśmiennictwie: P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54.; C. Kulesza [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 54.). W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a.
Wobec tego – co należy podkreślić – w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 749/13).
Jak zasadnie wskazał DIAS, skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. Przysługuje ona wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Służy ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego lub egzekutora wykonującego konkretną czynność. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności.
Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Nie można też ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyroki NSA: z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2972/17; z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13).
Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy wyjaśnić należy, że nie może stanowić podstawy skargi na czynności egzekucyjne wadliwość doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego nie stanowi przesłanki dopuszczalności zajęcia egzekucyjnego. Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
Natomiast zgodnie z § 3 pkt 3 ww. przepisu organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu wierzytelności, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Z przepisu tego wynika, że nie ma podstaw do stwierdzenia, iż zajęcie wierzytelności pieniężnej może być dokonane dopiero po doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
W tym stanie rzeczy podnoszone przez stronę okoliczności dotyczące wadliwości doręczenia odpisu tytułu wykonawczego nie mają zatem wpływu dla oceny prawidłowości skarżonej czynności zajęcia egzekucyjnego oraz zasadności oddalenia skargi strony na tę czynność. Jak już bowiem wskazano – w ramach skargi na czynności egzekucyjne nie bada się zasadności wystawienia tytułów wykonawczych przez wierzyciela, czy też istnienia egzekwowanego obowiązku. Zarzuty te podlegają kontroli w odrębnej procedurze na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. W postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną, organ egzekucyjny bada jedynie prawidłowość dokonanej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt III FSK 1715/21)
Powyższe nie oznacza przy tym, że strona pozbawiona jest ochrony prawnej, strona może skorzystać z innych środków prawnych (wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego).
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Skarga rozpoznana została przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a.