Uzasadnienie
U Z A S A D N I N I E
Decyzją z dnia 22 września 2006 r. (Nr [...]) Wojewoda D., po rozpoznaniu odwołania M. P. – przywołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 kpa i art. 15 ust. 2 ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) – utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia 9 sierpnia 2006 r. (Nr [...]) odmawiającą wymeldowania J. P. z miejsca pobytu stałego w lokalu położonym we W. przy ul. N. [...].
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda D. wskazał, że według art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje – z urzędu lub na wniosek – decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest zdaniem organu odwoławczego, że J. P. od 1995 r. nie zamieszkuje w lokalu położonym we W. przy ul. N. [...], gdyż przebywa w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Kwestia sporną jest natomiast okoliczność, czy uczestnik postępowania opuścił sporny lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 przywołanej ustawy, tj. czy opuścił lokal dobrowolnie i trwale z zamiarem zmiany miejsca zamieszkania. Stan faktyczny zgromadzony w toku postępowania administracyjnego nie daje podstaw do przyjęcia, że J. P. opuścił lokal mieszkalny w sposób wypełniający dyspozycję przepisu wskazanego w osnowie decyzji.
Organ zwrócił uwagę na oświadczenie J. P., który stwierdził, że nie zamierza pozostać w USA na stałe, chce bowiem powrócić do kraju i zamieszkać w miejscu zameldowania. Na taki zamiar wskazuje także zgłoszenie przez J. P. tzw. emigracji czasowej.
Organ drugiej instancji zauważył, że orzecznictwo sądowe konsekwentnie podkreśla konieczność interpretowania przepisu dopuszczającego wymeldowanie decyzją administracyjną jako rozwiązania wyjątkowego, stanowiącego odstępstwo od ogólnej reguły działania organów prowadzących ewidencję ludności wyłącznie na wniosek osób wykonujących własny obowiązek meldunkowy. Zdaniem Wojewody D., wobec braku podstaw do zakwestionowania twierdzeń J. P. co do nieopuszczenia miejsca pobytu stałego oraz uznania słusznego interesu strony, jako jednej z podstawowych przesłanek, jakimi powinny posługiwać organy administracji publicznej, wniosek M. P. o wymeldowanie J. P. nie mógł być uwzględniony. W rezultacie, w sprawie tej nie można było zmienić lub uchylić pierwszoinstancyjnej decyzji, gdyż po stronie uczestnika postępowania nie wystąpiły przesłanki uzasadniające wymeldowanie go z miejsca pobytu stałego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. P. wniosła o zmianę decyzji Wojewody D. i wydanie decyzji nakazującej wymeldowanie J. P. z nieruchomości położonej we W. przy ul. N. [...].
W uzasadnieniu skargi M. P. wskazała, że lokal, w którym jej mąż jest zameldowany, stanowi jej wyłączna własność. Wyjaśniła przy tym, że po rodzinnym wyjeździe do USA, wróciła w 2003 r. wraz z dziećmi do kraju, natomiast uczestnik postępowania pozostał w Stanach Zjednoczonych i deklaruje pozostanie tam do 2011 r. Skarżąca podkreśliła, że nie rozumie z jakiej przyczyny organy przesłuchały ojca uczestnika, pełnomocnika strony w tym postępowaniu, skoro obie te pozycje procesowe różnią się między sobą zasadniczo.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).
Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), w tym także na rozstrzygnięcia podejmowane w sprawach ewidencji ludności.
Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a.], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana bez dokładnego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego w sprawie, co uchybia regule proceduralnej wynikającej z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy – podejmując próbę odpowiedzi na pytanie, czy J. P. opuścił sporny lokal dobrowolnie i trwale z zamiarem zmiany miejsca zamieszkania – podkreślił, że przy ocenie takiego zamiaru istotne znaczenie ma ustalenie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzą wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do takich okoliczności należą m. in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania poza stałym miejscem zamieszkania.
Z dalszych wywodów organu administracji publicznej nie wynika jednak, by autor decyzji dokonał analizy tych przesłanek w kontekście ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym. W uzasadnieniu decyzji poprzestano bowiem na twierdzeniu, że J. P. nie opuścił spornego lokalu w sposób odpowiadający art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co miałoby potwierdzać oświadczenie J. P., że nie zamierza pozostać w USA na stałe, gdyż chce powrócić do kraju i zamieszkać w miejscu zameldowania, oraz fakt zgłoszenia przez J. P. tzw. emigracji czasowej, co – według Wojewody D. – miałoby wskazywać na zamiar dalszego zamieszkiwania we wspomnianym lokalu.
Przedstawione przez organ odwoławczy okoliczności oraz ich ocena w kontekście przesłanek ujętych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach wywołują zastrzeżenia. Odnoszą się one przede wszystkim do kwestii ustalenia i oceny "zamiaru" przypisywanego J. P. Nietrudno dostrzec, że organ drugiej instancji poprzestał na subiektywnym rozumieniu "zamiaru", skoro przyjął za okoliczność decydującą jedynie wolę wyrażoną w oświadczeniu J. P., mimo że wola taka nie znalazła obiektywnego odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Tymczasem należy zauważyć, że zamiar stałego pobytu, zamieszkiwania w danej miejscowości czy nawet w oznaczonym lokalu, powinien być zobiektyzowany w tym sensie, że musi on wynikać z takiego zachowania się osoby fizycznej, które wskazuje na rzeczywiste powiązanie jej działalności życiowej z określonym miejscem (zob. J. Strzebińczyk, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. prof. dr hab. E. Gniewek, Warszawa 2006, s. 65).
W rozpoznawanej sprawie – oprócz wnioskowania z oświadczeń J. P. – nie podjęto czynności wyjaśniających, co do tego, czy w świetle obiektywnej oceny zachowania się J. P., miejscem jego pobytu stałego (w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych) pozostaje nadal sporny lokal, czy też interesy życiowe, rodzinne, gospodarcze strony koncentrują się faktycznie od długiego już czasu poza tym lokalem.
W dotychczasowym postępowaniu nie dokonano obiektywnej oceny faktu tak długotrwałego przebywania strony poza miejscem pobytu stałego (w rozumieniu art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych), zwłaszcza z punktu widzenia związków rodzinnych strony oraz jej miejsca faktycznego pobytu podczas przyjazdów do Polski. Do zbioru okoliczności mogących odzwierciedlać faktyczną koncentrację interesów życiowych strony należą również aktualne relacje między J. P. a M. P. W złożonym na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2007 r. oświadczeniu pełnomocnik J. P. zauważył, że według informacji uzyskanych od ojca uczestnika postępowania, rozwód między małżonkami P. został już orzeczony na terenie Stanów Zjednoczonych.
Z kolei skarżąca oświadczyła na tejże rozprawie, że nie otrzymała od sądów amerykańskich żadnego orzeczenia dotyczącego rozwodu, natomiast sprawa rozwodowa toczy się obecnie przed polskim sądem, co było okolicznością znaną już organom w postępowaniu administracyjnym.
Zasygnalizowane okoliczności – ze względu na ich znaczenie przy badaniu przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – wymagają ustalenia i oceny w ponownym postępowaniu wyjaśniającym.
Skoro wszczęte skargą M. P. postępowanie sądowe dało podstawy do postawienia organom administracji publicznej zarzutu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., przez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, przeto – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. – należało orzec, jak w punkcie I sentencji. Orzeczenie zawarte w punkcie II sentencji znajduje umocowanie w art. 152 tejże ustawy.