Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. P., A. P. -wspólników spółki cywilnej prowadzonej pod nazwą P. s.c. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu (dalej: organ, ZUS) z dnia 26 czerwca 2020 r. nr 430300/71/23259/2020 utrzymując w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2020 r. nr 430300/71/23259/2020/ZPWWO umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 18 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.
Z akt sprawy wynika, że strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. na podstawie art. 31zo ut. 1a 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm., dalej: ustawa COVID-19, uCOVID-19). ZUS na podstawie danych systemu komputerowego ustalił, że z indywidulanego konta płatników składek wynika, że należność za kwiecień 2020 r. została w całości rozliczona wpłatą z 11 maja 2020 r. Powyższe zdaniem ZUS oznaczało, że postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie za okres kwietnia 2020 r. stało się bezprzedmiotowe. ZUS decyzją z dnia 18 czerwca 2020 r. na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 753 ze zm., dalej: k.p.a.) umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 18 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres kwiecień 2020 r.
Zaskarżoną decyzją ZUS po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy decyzję z 18 czerwca 2020 r. Wskazał ZUS w uzasadnieniu, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec przysługuje płatnikom składek również wówczas, gdy składka została opłacona. Natomiast zwolnienie za kwiecień i maj obejmuje wyłącznie składki nieopłacone. Dlatego strona uzyskała zwolnienie w zakresie miesiąca marca 2020 r. Zauważył organ, że strona nie zawnioskowała o zwrot nadpłaconych za marzec i kwiecień środków przed upływem terminu płatności składki za kwiecień, tj. do dnia 15 maja 2020 r. Nadpłata za marzec została zaliczona zgodnie z przepisami na poczet należności za maj 2020 r., a składka za kwiecień została zapłacona w całości wpłatą z 11 maja 2020 r. Stąd też na koncie strony nie było nieopłaconych należności za kwiecień 2020 r., z których strona mogła być zwolniona. Zaznaczył ZUS, że na stronie internetowej Zakładu była dostępna informacja o możliwości złożenia wniosku o zwrot nadpłaty w przypadku opłacenia składki za marzec 2020 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) strona zarzuciła naruszenie art. 31zq ust. 8 uCOVID przez błędne utrzymanie w mocy decyzji ZUS z 18 czerwca 2020 r.; art. 31 zo ust. 1 uCOVID przez błędne przyjęcie, że nie można wnioskować o zwolnienie w przypadku opłacenia składki; art. 11 i 12 ustawy prawo przedsiębiorców przez interpretowanie norm na niekorzyść sumiennego przedsiębiorcy i błędne uznanie, że wniosek za kwiecień 2020 r. jest bezprzedmiotowy. Wniosła strona i uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi strona argumentowała, że opłacając składki nie wiedziała, czy otrzyma zwolnienie. Organ powinien wniosek strony traktować również jako wniosek o zwrot nadpłaty. Wskazała strona, że ZUS zaliczył nadpłatę za marzec na poczet maja 2020 r. i nie podjął w tym zakresie rozstrzygnięcia. A powinien był zaliczyć nadpłatę na należności za czerwiec 2020 r. Nadto zdaniem strony ZUS nie powinien umarzać postępowania, ale wydać decyzję odmawiającą.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy i wskazał, że stanowisko zajęte w decyzji jest prawidłowe. Jednocześnie zaznaczył organ, że w ustawie z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423, ogłoszonej 20 sierpnia 2020 r.) wprowadzono możliwość zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji za marzec, kwiecień, maj 2020 r. także wówczas gdy składki te zostały opłacone lub rozliczone nadpłatą. Wskazał organ, że po wejściu w życie przepisu ZUS ponownie (z urzędu) rozpatrzy wnioski płatników złożone do 30 czerwca 2020 r., którzy mieli opłacone składki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Spór w sprawie dotyczy zasadności umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.
Zgodnie z art. 31zo ust. 1a uCOVID Na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
- 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
- 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
- 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- - zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych.
Art. 31 zq ust. 1 uCOVID stanowi, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2).
Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3).
Natomiast ust. 4 art. 31 zq stanowi, że zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 105 § 1 k.p.a., który przewiduje, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi przepis art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z konstytutywnych elementów sprawy, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie, co do jej istoty por. m.in. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt: II GSK 467/11).
Natomiast brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2004 r., wyrok NSA z 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
Z akt postępowania wynika, że strona złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r., a ZUS odnośnie miesiąca kwietnia 2020 r. zaskarżoną decyzją umorzył postępowanie w tym przedmiocie, uznając, że strona skarżąca opłaciła należności za kwiecień 2020 r., a tym samym nie spełnia przesłanek do zwolnienia.
W ocenie Sądu, przede wszystkim wskazać należy, że niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31 z0 uCOVID w zakresie zwolnienia z opłacania składek winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty) odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, a nie umorzeniem postępowania. Jak już Sąd wskazywał brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105§1 K.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony.
Tym samym, stanowisko organu, że postępowanie należało umorzyć z uwagi na niespełnienie przesłanek zwolnienia było nieprawidłowe.
Obowiązkiem ZUS jest rozpoznanie wniosku strony i jeżeli strona spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia składek za przedmiotowe miesiące, to organ winien wydać informację na podstawie art. 31 zq ust. 5 uCOVID albo wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za dane miesiące na podstawie art. 31zq ust. 7 uCOVID, w przypadku gdy strona nie spełnia przesłanek do przyznania ww. zwolnienia.
Jednocześnie jednak, w ocenie Sądu, opłacenie składki nie przesądza o niemożności zwolnienia z opłacania składek na podstawie art. 31zo uCOVID. Jeżeli strona skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 31zo, ma prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia tych należności.
W sprawie należy wziąć pod uwagę, co organ wskazał w odpowiedzi na skargę, że obecnie zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423, ogłoszonej 20 sierpnia 2020 r.):
- 1. W przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291).
- 2. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek.
Przepis ten wszedł w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia (art. 13 pkt 6 ustawy). Mając na uwadze, że do dnia wejścia w życie wskazanych wyżej przepisów art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. - wniosek strony skarżącej nie został merytorycznie rozpoznany, organ rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zmianę przepisów wprowadzoną ww. ustawą.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni stanowisko Sądu i rozpozna wniosek strony o zwolnienie z opłacania składek za kwiecień 2020 r. pod kątem spełnienia przesłanek wynikających z przepisów ustawy COVID oraz wyda decyzję co do istoty sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.