Uzasadnienie
P. Sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej jako: skarżąca, strona) złożyła w dniu 20 kwietnia 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń społecznych Oddział we Wrocławiu wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Decyzją z dnia 15 czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: organ) wydał decyzję umarzającą postępowanie w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za wskazane wyżej miesiące 2020 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ powołał się na treść przepisu art. 31 zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej jako: ustawa COVID), wskazując, że w sprawie nie została spełniona przesłanka zwolnienia, dotycząca zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Podano, że na dzień 29 lutego 2020 brak było osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych, a zgłoszono osoby jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego.
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia 20 lipca 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie, podkreślając, że wniosek nie może zostać pozytywnie rozpatrzony, ponieważ przepisy ustawy COVID nie przewidują zwolnienia dla płatników nie zgłaszających co najmniej 1 osoby do ubezpieczenia społecznego. Tymczasem we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona powoływała się jedynie na fakt zgłoszenia osób do ubezpieczenia zdrowotnego.
Strona w skardze na powyższą decyzję wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z decyzją ją poprzedzającą, zobowiązanie organu do wydania w terminie 14 dni decyzji zwalniającej stronę skarżącą z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. na podstawie art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona zarzuciła naruszenie:
- - przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na niewłaściwej interpretacji, co skutkowało niewłaściwym uznaniem, że:
- a) aby skorzystać ze zwolnienia z opłacania składek, należy mieć na dzień 29 lutego 2020 r. zgłoszoną do ubezpieczeń społecznych co najmniej 1 osobę,
- b) zgłoszenie ubezpieczonych jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego (bez jednoczesnego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych choćby jednego z ubezpieczonych) wyklucza możliwość ubiegania się o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia wskazane w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID, gdy tymczasem prawidłowa interpretacja wskazanego wyżej przepisu prowadzi do wniosku, że:
- a) wyłącznym warunkiem skorzystania ze zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia jest nieprzekroczenie limitu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych więcej niż 9 ubezpieczonych,
- b) art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID nie stawia wymogu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych co najmniej 1 osoby,
- c) zgłoszenie ubezpieczonych jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego – przy spełnieniu warunku nieprzekroczenia limitu zgłoszenia więcej niż 9 ubezpieczonych – uzasadnia zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia wskazane w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID, do których ubezpieczeni zostali zgłoszeni;
- - naruszenie przepisów art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia 15 czerwca 2020 r. pomimo braku ku temu podstaw, podczas gdy przy ponownym rozpatrywaniu wniosku, organ powinien był dokonać jakiejkolwiek weryfikacji rozpatrywanej sprawy i ocenić zarzuty strony skarżącej co do błędnej wykładni (czego jednak zabrakło), a w efekcie uchylić w całości zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty sprawy, zgodnie z wnioskiem strony skarżącej i przy uwzględnieniu prawidłowej wykładni art. 31zo ust. 1 ustawy COVID.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że organ rozpatrując sprawę ponownie, nie dokonał żadnej weryfikacji dokonanej wykładni przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy COVID, pomimo odpowiedniego zarzutu strony. Ponadto strona przeprowadziła polemikę ze stanowiskiem organu, wywodząc, że organ błędnie intepretuje treść przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy COVID. Zdaniem strony, przepis ten nie przewiduje jako przesłanki zwolnienia progu minimalnego osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że nie stawia on wymogu, aby płatnik zgłosił co najmniej 1 osobę do ubezpieczeń społecznych. Dalej strona argumentowała, że wobec tego zgłoszenie ubezpieczonych jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego stanowi podstawę do zwolnienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lipca 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 15 czerwca 2020 r. w sprawie umorzenia postępowania z wniosku skarżącej o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.
Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
- 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
- 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
- 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Spór w niniejszej sprawie powstał na tle rozumienia powyższego przepisu, tj. czy spełniona jest przesłanka zwolnienia z opłacania składek w sytuacji, w której strona będąca płatnikiem zgłosiła na dzień 29 lutego 2020 r. jedynie osoby do ubezpieczenia zdrowotnego. Strona skarżąca przedstawiła w tej mierze argumentację przemawiającą za pozytywnym rozstrzygnięciem powyższej kwestii, tj. za uznaniem, że w takim przypadku przysługiwało jej zwolnienie z opłacania składek. Organ nie podzielił tego stanowiska, ograniczając się w zasadzie do stwierdzenia, że cytowany przepis stawia wymóg zgłoszenia osób do ubezpieczenia społecznego, nie zaś zdrowotnego.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Zaskarżona decyzja wydana została bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją obowiązywania zasady prawdy obiektywnej jest m.in. regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Trzeba podkreślić, że odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej (tak samo w sferze prawnej) rozstrzygnięcia stanowi m.in. wyraz zrealizowania przez organ wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania (wyrok NSA z 28.04.2020 r., sygn. akt II OSK 1417/2019).
Wymogów powyższych, zdaniem Sądu, orzekający w sprawie organ nie dochował, a zaskarżona decyzja została zredagowana w sposób uniemożliwiający merytoryczną ocenę jej prawidłowości. Wbrew wymogom art. 107 § 3 k.p.a., w treści zaskarżonej decyzji organ nie uzasadnił dlaczego utrzymano w mocy decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. Uzasadnienie decyzji ogranicza się w zasadzie do zacytowania przepisu prawa oraz postawienia na jego podstawie wniosku o nieprzysługiwaniu stronie przedmiotowego zwolnienia Nie odniesiono się w żadnej mierze do argumentów prawnych strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym strona przedstawiła własną interpretację przepisu art. 31zo ust. 1 i wynikających z niego przesłanek zastosowania zwolnienia. Organ w zaskarżonej decyzji skwitował tę argumentację jednym stwierdzeniem, tj., że zwolnienie z opłacania składek nie przysługuje z uwagi na zgłoszenie osób wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego przy braku zgłoszenia osób do ubezpieczenia społecznego. Decyzja w tym zakresie nie poddaje się zatem kontroli Sądu.
Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji będzie miał na uwadze, że uzasadnienie decyzji jest jej integralną częścią (art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.), a treść uzasadnienia decyzji musi spełniać wymogi określone prawem - art. 107 § 3 w związku z art. 7, art. 8 art. 9 oraz art. 11 k.p.a. Organy administracji publicznej mają procesowy obowiązek rozpoznania i odniesienia się do żądań i argumentacji zawartej w kierowanym do nich podaniu (art. 9 w związku z art. 61 § 1 i art. 63 § 1 k.p.a.).
Brak w uzasadnieniu decyzji szerszego zindywidualizowanego wywodu prawnego, uwzględniającego aspekty poruszone przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stanowi o naruszeniu prawa, które nie pozwala na dokonanie oceny prawidłowości wydanej decyzji zarówno stronie postępowania, jak i sądowi administracyjnemu.
Z uwagi na powyższe, stwierdzając naruszenie wyżej powołanych przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni powyższe rozważania Sądu i rozpozna wniosek strony skarżącej o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. pod kątem spełnienia przesłanek wynikających z przepisów ustawy COVID, przedstawiając argumentację zawierającą szczegółowe odniesienie się do stanowiska strony skarżącej.