Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] roku Nr [...], doręczoną skarżącemu –S. I. - w dniu [...] roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyraził zgody na wnioskowane przez skarżącego umorzenie należności z tytułu składek.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został przez skarżącego wniesiony w dniu [...] roku (data nadania), jednak z uwagi na uchybienie terminu 14 dni na wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przewidzianego w art. 129 § 2 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 z pózn.zm., zwanej dalej K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007, Nr 11, poz. 74 z pózn.zm), Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] roku stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując jednocześnie, iż wyjaśnienia wnioskodawcy odnośnie przyczyn nie zachowania terminu z powodu [...] nie zasługują na uwzględnienie i nie są podstawą do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Pismem z dnia [...] roku (data nadania [...] roku) S. I. wniósł za pośrednictwem Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. skargę na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku Nr [...], doręczone skarżącemu w dniu [...] roku, w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie, wskazując iż nieudokumentowany i rzekomy stan zdrowotny [...] skarżącego nie usprawiedliwia jego biernej podstawy procesowej, a z załączonego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zaświadczenia lekarskiego wystawionego w dniu [...] roku, wynika jedynie, iż w tej dacie pozostawał w trakcie leczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 Ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002, nr 153, poz. 1269 z pózn.zm, zwanej dalej P.u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, zgodnie z art. 2 P.u.s.a., sprawowana jest, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Zakres kontroli działalności administracji publicznej, zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002, nr 153, poz. 1270 z pózn.zn., zwana dalej P.p.s.a.), obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne oraz postanowienia wydawane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, w tym także postanowienia wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Kryterium legalności zawarte w art. 1 § 2 P.u.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno rozstrzygnięcia uchybiającego prawu materialnemu, jeżeli naruszenia to miało istotny wpływa na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. "a"), jak i rozstrzygnięcia dotkniętego wadą dającą podstawę do wznowienia podstępowania (art. 145 §1 pkt 1 lit. "b"), jak i rozstrzygnięcia wydanego z naruszeniem innych przepisów postępowania, jeżeli mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a.).
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest rozstrzygnięcie o charakterze procesowym. Organ stwierdził bowiem, na podstawie art. 134 K.p.a., uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu narusza przepisy postępowania tj. art. 58 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co z kolei musi skutkować wyeliminowaniem zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.
W rozpatrywanej sprawie, istotną kwestią jest nie tyle uchybienie terminu przez skarżącego do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku, lecz brak odczytania przez organ rzeczywistej woli skarżącego wyrażonej w jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionym w dniu [...] roku.
W ocenie Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy naruszył art. 58 K.p.a., bowiem nie rozpatrzył części wniosku in fine wskazujące na jednoczesne złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Należy podnieść, że treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zawiera elementy wskazujące na chęć złożenia wniosku o przywrócenie terminu (cyt. "dlatego też moje odwołanie wnoszę z opóźnieniem"), jak również do wniosku o przywrócenie terminu – jako załącznik – skarżący dołączył zaświadczenie lekarskie stwierdzające, iż w dacie [...] roku skarżący doznał [...].
Przeprowadzone powyżej rozważania pozwalają uznać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmując zaskarżone postanowienie nie zapoznał się w sposób prawidłowy z treścią wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albowiem właśnie z jego treści in fine można wyczytać, że skarżący ma świadomość wniesienia odwołania z uchybieniem terminu, jak również wskazuje przyczyny tego stanu rzeczy i uprawdopodobnia brak winy w jego uchybieniu. Zatem tę część wniosku można uznać za wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony z jednoczesnym uprawdopodobnieniem braku winy skarżącego w jego uchybieniu. Z tych względów Sąd uznał, że organ oceniając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skupił się na kwestii terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a pominął zupełnie zbadanie rzeczywistego charakteru pisma i jego treści, a ewentualnie w razie powzięcia wątpliwości co do jego treści – nie wyjaśnił intencji strony.
Analiza postanowień art. 58 K.p.a. pozwala uznać, że w razie uchybienia terminu organ przywraca go na prośbę zainteresowanego, jeżeli ten uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę taką należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Dopiero po zakończeniu tego postępowania organ uprawniony jest do podjęcia kolejnych czynności procesowych to jest do podjęcia postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo do merytorycznego rozpatrzenia ww. wniosku.
W rozpatrywanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w swoim działaniu nieprawidłowo ocenił kwestię wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, i takim właśnie sposobem postępowania dopuścił się naruszenia postanowień art. 58 K.p.a., a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. – inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie czy wniosek skarżącego spełnia przesłanki wskazane w art. 58 § 1 i § 2 K.p.a. i w zależności od wyniku tego postępowania, podjąć stosowne rozstrzygnięcie zgodnie z art. 59 § 1 K.p.a. i stosownie dalsze czynności celem merytorycznego rozpoznania wniosku.
Kolejną okolicznością, która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu administracyjnego, jest podpisanie obu rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie, tj. decyzji z dnia [...] roku oraz postanowienia z dnia [...] roku przez te same osoby. Decyzje z dnia [...] roku podpisały łącznie trzy osoby, natomiast zaskarżone postanowienie z dnia [...] roku podpisało łącznie sześć osób – w tym dwie spośród tych, które podpisały decyzję pierwszoinstancyjną.
Stosownie do art. 107 § 1 K.p.a. obligatoryjnym elementem, jaki musi zawierać decyzja administracyjna, jest podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Takie same wymogi są obligatoryjnym elementem postanowień administracyjnych stosowanie do art. 124 § 1 K.p.a. Z tej właśnie przesłanki należy wywieść, iż oba powyższe rozstrzygnięcia są tymi, które były podjęte kolegialnie, bowiem uprawnione do złożenia podpisów pod rozstrzygnięciami są wyłącznie osoby, które zgodnie z art. 107 § 1 i art. 124 § 1 K.p.a., były upoważnione do ich wydania. Zatem dwie osoby, których podpisy się pokrywają w obu rozstrzygnięciach, brały udział w wydaniu rozstrzygnięć w obu instancjach.
Działanie takie w istotny sposób narusza zasady postępowania administracyjnego, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. oraz art. 27 § 1 K.p.a., które statuują zasadę prawną, iż pracownik organu bądź członek organu kolegialnego podlega wyłączeniu ex lege od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Posłużenie się przez ustawodawcę dyspozycją "podlega wyłączeniu" statuuje zasadę wyłączenia pracownika bądź członka organu kolegialnego od udziału w postępowaniu bez konieczność podejmowania rozstrzygnięć w zakresie tego wyłączenia, jak również bez konieczności badania wpływu pracownika bądź członka organu kolegialnego na wydane w postępowaniu rozstrzygnięcie. Współuczestnictwo tych samych osób w wydaniu decyzji w pierwszej instancji, jak również w rozstrzygnięciu wydanym przez organ odwoławczy na zasadzie art. 134 K.p.a., stanowi istotne naruszenie prawa, które stanowi obligatoryjną przesłankę do wznowienia z urzędu postępowania zakończonego decyzją ostateczną - na zasadzie art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.
Środek zaskarżenia przewidziany w art. 83 ust. 4 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Z uwagi na ten specyficzny charakter zbliżony jest do instytucji przewidzianej w art. 127 K.p.a. W związku z tym przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. znajduje zastosowanie także w rozpatrywanej sytuacji.
W związku z powyższymi zasadami procesowymi, z uwzględnieniem dyspozycji wynikających z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" P.p.s.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 i art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a., Sąd, nawet bez zaistnienia naruszenia prawa procesowego dotyczącego art. 58 K.p.a. wskazanego w części pierwszej uzasadnienia, byłby zobowiązany uchylić zaskarżone postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku.
Zatem rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinno zostać podjęte przez osobę, która nie brała udziału w wydaniu decyzji z dnia [...] roku w pierwszej instancji. Dodatkowo należy wyjaśnić, na podstawie przepisów regulujących funkcjonowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i jego reprezentację, zasadność podejmowania orzeczeń w sposób kolegialny.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.