Uzasadnienie
Pismem z dnia [...]czerwca 2015 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia [...] marca 2015 r.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, skarżący złożył w dniu [...] lipca 2015 r. (na urzędowym formularzu) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go z kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, ma rozdzielność majątkową z żoną, uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości około [...] zł, z którego opłaca – między innymi – alimenty na córkę ([...] zł) oraz ponosi koszty zakupu swoich lekarstw (choruje na cukrzycę) – [...] zł. Dodał, że posiada działkę rolną o powierzchni 0,49 ar będącą w trakcie przekształcania w działkę budowlaną. Do wniosku dołączono umowę o pracę zawartą na czas określony.
W piśmie z dnia [...] sierpnia 2015 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu o sprecyzowanie i udokumentowanie przez skarżącego swojej sytuacji finansowej i majątkowej, skarżący oświadczył, że należące do wnioskodawcy nieruchomości są zabezpieczone hipotecznie w związku z zawartymi umowami o kredyt. Do pisma tego dołączono kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w L. zasądzającego od pozwanego A.M. na rzecz małoletniej córki alimenty w kwocie [...] zł miesięczne.
Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W sprzeciwie od rozstrzygnięcia referendarza sądowego skarżący podniósł, że fakt obciążenia hipotecznego jedynej nieruchomości skarżącego ma niebagatelny wpływ na jego sytuację finansową. Podkreślono, że obciążenie hipoteczne nieruchomości na łączną kwotę [...] zł wynika z zawartej w dniu [...] grudnia 2008 r. umowy kredytu. Termin spłaty kredytu przypada na dzień [...] grudnia 2033 r., natomiast średniomiesięczna wysokość raty wynosi około [...] zł. Dodatkowo podniesiono, że żądanie od skarżącego uiszczenia wpisu nie tylko pogorszyłoby jego sytuację finansową, ale pozbawiłoby go konstytucyjnego prawa do sądu. Do sprzeciwu dołączono wydruk z księgi wieczystej, z którego wynika, że będąca w posiadaniu skarżącego nieruchomość jest obciążona hipoteką. Skarżący nie dołączył żadnych dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wskazać, że z uwagi na treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z tym przepisem, w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i że będzie ona rozpoznawana ponownie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., jako sąd pierwszej instancji.
Stosownie do art. 243 p.p.s.a. stronie, na jej wniosek, może być przyznane prawo pomocy. W myśl art. 245 tej samej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.).
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Dodać także trzeba, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ponadto, kosztami koniecznymi są takie koszty, których poniesienie spowodowałoby rzeczywiste zagrożenie dla utrzymania skarżącego, a nie takie, które prowadziłyby tylko do pewnych niedogodności lub nawet utrudnienia w funkcjonowaniu.
Podkreślić także trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Skarżący, pomimo wezwania, nie dostarczył wskazanych informacji i dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W szczególności, nie przedłożył zaświadczenia za ostatnie dwa miesiące o wysokości osiąganego dochodu, wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, kserokopii zeznania podatkowego za rok 2014. Skarżący nie złożył również dokumentu potwierdzającego uiszczanie alimentów na rzecz córki, nie wykazał też w sposób określony w doręczonym mu wezwaniu, że nie posiada żadnych oszczędności i nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej i że nie osiąga żadnego dochodu z posiadanej działki rolnej, ograniczając się jedynie do podania takich danych, które mogły świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej,
W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 p.p.s.a., podstaw do przyznania mu prawa pomocy. W konsekwencji, Sąd – na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a w związku z art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.