Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił "A" sp. z o.o. w W. (dalej jako spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu podał w szczególności, że wniosek spółki o prawo pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie wykazała ona niezdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W istocie dąży ona bowiem do przerzucenia własnych wydatków, związanych z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej na budżet państwa. W 2015 r. spółka osiągnęła przychód w kwocie [...] zł, a mimo tego nie poczyniła żadnych rezerw finansowych na opłacenie ewentualnych kosztów postępowań sądowych ściśle powiązanych przecież z aktywnością gospodarczą spółki.
Jednocześnie, z pominięciem pierwszeństwa kosztów sądowych, opłaciła w sprawie pełnomocnika z wyboru. Referendarz sądowy zauważył również, że wykazana przez spółkę strata w kwocie [...] zł nie odzwierciedla jej sytuacji finansowej, ponieważ kwotę tę przewyższa odpis amortyzacyjny w wysokości [...] zł, który nie jest związany z faktycznym wydatkowaniem środków pieniężnych.
W sprzeciwie od rozstrzygnięcia referendarza spółka podniosła zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") poprzez przyjęcie, że stan finansowy spółki nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podnosząc powyższe spółka wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie jej prawa pomocy oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W sprzeciwie spółka argumentowała, że obecnie toczy się względem niej ponad sześćdziesiąt postępowań administracyjnych o nałożenie kar pieniężnych za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Aktualnie jej majątek został w większości zabezpieczony przez organy administracji publicznej. Nie jest wobec tego zdolna do pokrycia chociaż w części kosztów sądowych. Co więcej, przedłożone przez nią dokumenty potwierdzają jej słabą kondycję finansową, a koszty związane z nałożeniem na nią kar za urządzanie gier nie były do przewidzenia. Powinna jednak mieć prawo do dochodzenia swoich praw na drodze sądowej - w celu oceny zasadności nałożonych kar.
Dla celów porządkowych wskazać należy, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka podała, oprócz okoliczności podniesionych również w sprzeciwie, że wartość jej środków trwałych według ostatniego bilansu wyniosła [...] zł, a strata [...] zł. Na rachunku bankowym spółka nie posiada żadnych środków. Zgodnie z nadesłanymi dokumentami, w okresie od lipca do września 2016 r. nie dokonała żadnych operacji na rachunku bankowym. Z kolei zgodnie z bilansem oraz rachunkiem zysków i strat (za okres od [...] r. do [...] r.) na dzień [...] r. spółka osiągnęła przychód w [...] r. w kwocie [...] zł, przy stracie na poziomie [...] zł. Wpis od skargi w sprawie wynosi 400 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje
Rozstrzygnięcie wydane przez referendarza nie narusza obowiązujących przepisów.
Omówienie powodów dla których sprzeciw nie jest zasadny poprzedzić należy stwierdzeniem, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Dalej należy wskazać, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Z treści przywołanego przepisu wynika, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa zawsze na wnioskującemu o to prawo podmiotowi. Oznacza to, że jego twierdzenia nie mogą ograniczać się do ogólnego wywodu i muszą znajdować oparcie w odpowiednim materiałem źródłowym. Wymaga przy tym zauważenia, że nieprzedstawienie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową nie stanowi braku formalnego wniosku, lecz prowadzi do odmowy przyznania prawa pomocy.
Trzeba też pamiętać, że przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przeniesieniem ciężaru kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania na budżet Państwa i stanowi z tego powodu wyraźne odstępstwo od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony postępowania same ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, zwłaszcza, że koszty sądowe są daniną publiczną, której powszechny obowiązek ponoszenia ustanawia art. 84 Konstytucji RP.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że referendarz sądowy w niniejszej sprawie dokonał prawidłowej oceny wniosku skarżącej spółki. Zasadnie podniósł, że dokumenty przez nią przedstawione prowadzą do konstatacji, że jest zdolna do poniesienia w niniejszej sprawie wydatku na pokrycie wpisu od skargi w kwocie 400 zł. O dobrej kondycji spółki świadczy bowiem znaczący, bo przekraczający [...] zł, przychód za [...] r. oraz fakt, że o wykazaniu straty z prowadzonej działalności gospodarczej w [...] r. między innymi decydował odpis amortyzacyjny – stanowiący koszt podatkowy - w kwocie [...] zł. Oznacza to, że strata w kwocie [...] zł nie musi wiązać się z faktycznym wydatkowaniem jakichkolwiek środków. Ponadto najwyższy udział w kosztach działalności operacyjnej za 2015 r. stanowi pozycja "usługi obce" ([...] zł) co pozwala na wniosek, że skarżąca miała środki finansowe na ich zakup.
Niewątpliwe ze wskazanych wyżej danych wyłania się obraz spółki prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą o sporych rozmiarach, co każe podać w wątpliwość jej twierdzenia o niewypłacalności i zajęciu całości majątku przez organy administracji publicznej. Nadto godzi się zauważyć, że dokumenty zgromadzone w sprawie dotyczą zasadniczo [...] roku, dane z rachunków bankowych – za okres do [...] r. włącznie, nie odzwierciedlają zatem aktualnej (na dzień złożenia sprzeciwu) sytuacji finansowej oraz bieżących zdolności płatniczych, wszakże spółka nie skorzystała z możliwości uzupełnienia swojej dokumentacji, składając sprzeciw, i to pomimo faktu reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika.
Wreszcie zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że koszty postępowań związanych ściśle z działalnością gospodarczą przedsiębiorcy stanowią jego własne ryzyko. Są one bowiem konsekwencją określonych wyborów gospodarczych i powinny być zawsze "wkalkulowane" w ocenę rentowności tej działalności. Tym samym rzeczą skarżącej było zabezpieczenie środków finansowych na inicjowanie postępowań sądowych. Ponadto, podając, że toczy się 60 postępowań sądowych, skarżąca nie podała łącznej sumy przypadających wpisów z tytułu wniesienia skarg, tak więc nie sposób w pełni określić, jakiego rzędu byłaby to dolegliwość finansowa w porównaniu ze skalą osiąganych przychodów z działalności. Także ogólnikowe twierdzenia o wdrożeniu procedur egzekucyjnych nie mogą być przesłanką uzasadniającą udzielenie pomocy prawnej w postaci zwolnienia z powinności uiszczenia kosztów postępowania we własnym zakresie, tym bardziej, że nadal skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i ma środki na opłacanie profesjonalnego pełnomocnika.
Wobec powyższego uznać należy, że referendarz sądowy nie naruszył art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. odmawiając przyznania spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. W konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie należało utrzymać w mocy na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.