Uzasadnienie
Decyzją z 14 września 2022 r. nr 1923/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Rzeszowie (dalej: ZUS, organ) po rozpoznaniu wniosku z 11 lipca 2022 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), dalej: u.s.u.s., odmówił W. S. (dalej: skarżący) umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 33.503,56 zł, w tym:
- a) odsetek w kwocie 22.837 zł liczonych na 11 lipca 2022 r. przypadających od składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od lipca do grudnia 2022 r.
- b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 8.427,68 zł, w tym z tytułu: składek za okres 01/2016-02/2017 - 3.764,68 zł, odsetek liczonych na 11 lipca 2022 r. przypadających od ww. składek - 1.845 zł, odsetek w kwocie 2.818 zł liczonych na 11 lipca 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08-12/2002;
- c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 2.238,88 zł w tym z tytułu: składek za okres 07-12/2002 - 709,88 zł, odsetek liczonych na 11 lipca 2022 r. przypadających od ww. składek - 1.529 zł.
Na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie, Zakład odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 5. 609,68 zł, w tym z tytułu: składek za okres 01/2016 - 02/2017 - 3.764,68 zł, oraz odsetek liczonych na 11 lipca 2022 r. - 1.845 zł.
Organ pouczył skarżącego o możliwości złożenia od decyzji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 14 dni od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji lub (w przypadku gdy skarżący nie chce skorzystać z prawa do zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy) o możliwości wniesienia skargi, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Niniejsza decyzja została skutecznie doręczona skarżącemu 19 września 2022 r.
Pismami z 19 października 2022 r. skierowanym do ZUS i do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zaskarżył "odmowę umorzenia należności z tytułu składek" oraz wniósł wniosek zawierający "prośbę o przywrócenie terminu składania odwołania od decyzji nr 1923/2022".
Decyzją z 25 października 2022 r. nr 430000/71/120484/2022/U ZUS - na podstawie art. 134 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r., kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2021 r. poz. 735) oraz art. 83b u.s.u.s - stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że wniosek ten został złożony 19 października 2022 r., czyli po upływie 14 dni od dnia otrzymania decyzji (termin upłynął 3 października 2022 r.). W pouczeniu ZUS wskazał, że od ww. decyzji przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, którą należy złożyć za pośrednictwem ZUS, w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.
Następnie pismo skarżącego z 19 października 2022 r. przesłano do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Stosownie do treści art. 52 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.
Środkiem zaskarżenia przysługującym od decyzji ZUS (wydanej jako decyzja I instancji) jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednakże przepis art. 52 § 3 p.p.s.a (w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2017 r.) pozwala na wniesienie na taką decyzję skargi do sądu administracyjnego z pominięciem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stanowi bowiem, że "jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa".
Nowelizując art. 52 § 3 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził możliwość wyboru przez stronę sposobu zaskarżenia aktu wydanego w I instancji przez organ niemający nad sobą organu wyższego stopnia. Można to więc zrobić albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo poprzez wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Treść tego przepisu nie pozostawia też wątpliwości, że chociaż do strony należy decyzja, jaką drogę zaskarżenia wybrać, to skorzystanie z jednego trybu zaskarżenia danego aktu wyklucza możliwość skorzystania z drugiego trybu. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, że to samo rozstrzygnięcie strona skarży zarówno w drodze postępowania przed organem administracji, jak i w drodze postępowania przed sądem administracyjnym. Strona musi bowiem dokonać wyboru między dwiema wykluczającymi się możliwościami.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że skarżący został o powyższym (czyli o możliwości wyboru alternatywnej, lecz wykluczającej się drogi wniesienia środków zaskarżenia) prawidłowo przez organ pouczony w decyzji z 14 września 2022 r. (nr 1923/2022), która została mu skutecznie doręczona 19 września 2022 r.
Z akt sprawy wynika, że w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wniesienie skargi, po doręczeniu decyzji z 14 września 2022 r. skarżący zaskarżył "odmowę umorzenia należności z tytułu składek" oraz wniósł wniosek zawierający "prośbę o przywrócenie terminu składania odwołania od decyzji nr 1923/2022".
Pisma te zostały skierowane jednocześnie do "Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Wałbrzychu" oraz do "do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu". Tym samym ZUS zakwalifikował pismo strony jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie jako skargę. Powyższemu w żaden sposób nie sprzeciwia się tzw. wariantowość środków zaskarżenia (wniosek albo skarga), gdyż ustawodawca wnioskowi o ponowne rozpatrzenie sprawy (a zatem trybowi administracyjnemu) dał pierwszeństwo, nad postępowaniem sądowoadministracyjnym (a zatem trybem sądowym), o czym wprost stanowi art. 54a p.p.s.a. W myśl tego przepisu w przypadku wielości stron postępowania, z których jedna złożyła skargę, a druga wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to pierwszeństwo ma tryb administracyjny. Tylko w takim przypadku organ rozpoznaje skargę jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o czym niezwłocznie zawiadamia stronę wnoszącą skargę.
Jeżeli zaś po przekazaniu sądowi skargi jednej ze stron, inna strona tego zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ niezwłocznie zawiadamia o tym sąd. Sąd niezwłocznie przekazuje skargę wraz z aktami sprawy temu organowi, a organ rozpoznaje skargę jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Koresponduje to ściśle z zasadą dwuinstancyjności postępowania, tak administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego mającego za przedmiot decyzję ZUS z 14 września 2022 r. nr 1923/2022 skoro skarżący (prawidłowo pouczony) skorzystał ze środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. To tym samym niedopuszczalne jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego na ten sam akt. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt stwierdzenia przez ZUS uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie prowadzi to bowiem do spełnienia przesłanki wyczerpania środków zaskarżenia sytuacja, gdy złożony środek zaskarżenia okazał się nieskuteczny, tj. z przyczyn formalnych nie doszło do ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy. Taką sytuacją jest uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jak miało to miejsce w sprawie.
Wymaga także zaznaczenia, że treść pouczenia zawartego w zaskarżonej decyzji potwierdza, iż organ prawidłowo poinstruował stronę o przysługujących jej alternatywnie środkach zaskarżenia. Organ wprost wskazał, że jeżeli skarżący "nie chce skorzystać z prawa zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożenia wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu".
Końcowo podnieść należy, że wydane postanowienie Sądu, nie zamyka skarżącemu drogi do ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek, po złożeniu do organu (nowego) wniosku w tym zakresie.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Sąd odrzuci skargę jeżeli z przyczyn inne niż określone w pkt 1-5a jej wniesienie jest niedopuszczalne. Niedopuszczalność wniesienia skargi ma miejsce m.in. wówczas, gdy ustawodawca uczynił z niej jeden z wzajemnie wykluczających się środków zaskarżenia, a strona ze środka alternatywnego już skorzystała, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.