Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. – po rozpatrzeniu odwołania D. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2012 r. (nr [...]) zatrzymującej skarżącemu prawo jazdy kategorii B, utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
W odwołaniu od pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia skarżący podniósł, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym i zakwestionował wydaną w tej sprawie decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. Zwrócił uwagę na trudną sytuację materialną (finansową) i podkreślił, że prawo jazdy jest mu niezbędne do pomocy innym ludziom.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228), według którego jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 535 ze zm.). Na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 3b starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy (art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
Dalej organ II instancji wskazał, że skarżący decyzją Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] lipca 2012 r. (nr [...]) został uznany za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący – co podkreślił organ II instancji – nie zakwestionował tej decyzji w drodze odwołania, a więc uzyskała ona walor ostateczności.
Starszy Administrator ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych w Dziale Świadczeń w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. wystąpił z wnioskiem do Prezydenta W. o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu D. S., przesyłając kopię wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 §1 k.k.
Prezydent W. – w takiej sytuacji – zobligowany był na podstawie art. 5 ust 5 ustawy do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy.
Dalej organ II instancji wskazał, że postępowanie administracyjne w sprawie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu nie służy ponownej weryfikacji, czy ustalaniu okoliczności związanych z wykonywaniem obowiązku alimentacyjnego, czy też z wywiązywaniem się z obowiązków określonych w art. 5 ust 3 ustawy, gdyż tego rodzaju kwestie stanowią przedmiot postępowania prowadzonego przez organ właściwy dłużnika alimentacyjnego w sprawie uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dlatego też – jak podkreślił organ – okoliczności przedstawione przez skarżącego w odwołaniu nie mogły zostać uwzględnione w tym postępowaniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący podniósł, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Wskazał, że decyzja Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] lipca 2012 r. jest bezprawna i nieistniejącs, a jej uzasadnienie zawiera fałsz i kłamstwo.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.
Po rozprawie przeprowadzonej w dniu 6 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zawiesił postępowanie w sprawie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy kategorii B (postanowienie z 6 sierpnia 2013 r., III SA/Wr 157/13). Przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła sprawa K 23/10 z wniosku Prokuratora Generalnego o zbadanie zgodności art. 5 ust. 3, 5 i 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (a po uzupełnieniu wniosku – o zbadanie także zgodności art. 5 ust. 3b tej ustawy z zasadą proporcjonalności wywiedzioną z art. 2 Konstytucji RP), przeto ocena przez Sąd legalności zaskarżonej decyzji stała się zależna od toczącego się postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, którego orzeczenie będzie prejudykatem w rozpoznawanej sprawie (art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).
W wyroku z dnia 12 lutego 2014 r. (K 23/10) Trybunał Konstytucyjny – po modyfikacji wniosku Prokuratora Generalnego w związku z wejściem w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) – orzekł, że "art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 i 1548) w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalności."
Postanowieniem z dnia 14 lutego 2014 r. (III SA/Wr 157/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podjął zawieszone postępowanie w sprawie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy kategorii B. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- I. Ocena zaskarżonej decyzji według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), nie dała dostatecznych podstaw proceduralnych i materialnoprawnych do wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia ze zbioru legalnych aktów administracji publicznej.
- II. Badane w sprawie decyzje – organu pierwszej instancji i Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. – zostały wydane po 1 stycznia 2012 r., a więc pod rządem znowelizowanego art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
Rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone decyzją Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2012 r. (nr [...]) uznającą skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (art. 5 ust. 3a w zw. z art. 5 ust. 3 i art. 8b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
Po uzyskaniu przez tę decyzję przymiotu ostateczności Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. wystąpił w dniu [...] września 2012 r. do Prezydenta W. o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu (art. 5 ust. 3b i art. 8b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Skierował także do Prokuratury Rejonowej w S. wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego (art. 5 ust. 3b i art. 8b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
Działania te mieściły się w hipotezach przywołanych unormowań i odpowiadały sformułowanym tam dyspozycjom.
III. W takim stanie rzeczy Prezydent W. (upoważniony przez ten organ Kierownik Działu Uprawnień Kierowców) zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy (karta 2 akt administracyjnych), po przeprowadzeniu zaś postępowania wyjaśniającego wezwał stronę (art. 81 k.p.a.) do przejrzenia akt sprawy w celu ustosunkowania się do zebranych dowodów (karta 6 akt administracyjnych).
Organ ten – powołując się na art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – orzekł o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie w mocy.
Wobec istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji uznającej skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz złożenia przez właściwy organ wniosku o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy, organy orzekające w sprawie – będąc związane wspomnianą decyzją i wnioskiem do Prezydenta W. – nie mogły odstąpić od rygorystycznej dyspozycji zawartej w art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ("starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy").
Organy prowadzące postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy nie mają kompetencji do badania zasadności uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego stanu majątkowego, osobistego i zdrowotnego, czy też sposobu spełniania świadczeń alimentacyjnych, wszak nie są to okoliczności, które ustawodawca uznał za istotne w kwestii zatrzymania lub niezatrzymania prawa jazdy. Dlatego też argumenty skarżącego w tym zakresie nie mogły oddziaływać na legalność ocenianych przez Sąd decyzji.
Na związany charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje także art. 5 ust. 6 tej ustawy. Według unormowania zawartego w tym przepisie, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy:
- 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub
- 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.
Bez wspomnianego wniosku organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, organ ten nie jest władny uchylić decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy.
IV. Ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. (K 23/10) nie wyeliminował ze zbioru unormowań zgodnych z Konstytucją RP art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który pozostaje w bezpośrednim związku z art. 5 ust. 5 tej ustawy, stanowiącym podstawę prawną decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, przeto – stosownie do dyspozycji art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku.
Postanowienie zawarte w punkcie II sentencji znajduje umocowanie w art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 461).