Uzasadnienie
W dniu 8 lipca 2019 r. V. Y. (dalej jako "wnioskodawca" albo "skarżący") złożył w Zespole Obsługi Klienta [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] wniosek o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy. Jako główny cel pobytu wnioskodawca wskazał wykonywanie pracy.
Pismem z dnia 10 grudnia 2019 r. Wojewoda [...] wezwał wnioskodawcę do osobistego stawiennictwa w Oddziale ds. Legalizacji Pobytu Cudzoziemców Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, celem dopełnienia obowiązku osobistego złożenia wniosku oraz złożenia odcisków linii papilarnych.
W dniu 12 grudnia 2019 r. wnioskodawca uczynił zadość wezwaniu organu.
W dniu 4 maja 2020 r. Wojewoda [...] wystąpił do organów, o których mowa w art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach z zapytaniem, czy pobyt wnioskodawcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowi zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Pismem z tej samej daty organ poinformował wnioskodawcę, że termin do wydania decyzji w sprawie został przedłużony do dnia 30 września 2020 r.
W dniu 18 stycznia 2021 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] wpłynęło ponaglenie wniesione przez pełnomocnika wnioskodawcy w trybie art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.
Pismem z dnia 27 stycznia 2021 r. Wojewoda [...] przekazał ponaglenie do Urzędu do Spraw Cudzoziemców wyjaśniając, że niezakończenie postępowania wynika m.in. z konieczności uzupełnienia przez wnioskodawcę brakujących dokumentów. Ponadto długi termin rozpatrywania wniosku wynika z dwukrotnej zmiany osoby prowadzącej postępowanie, a także z niedostosowania zasobów kadrowych do liczby wpływających wniosków.
Pismem z tej samej daty Wojewoda [...] wezwał pełnomocnika wnioskodawcy do przedłożenia kompletnie wypełnionego formularza załącznika nr 1 do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy oraz informacji starosty właściwego ze względu na główne miejsce wykonywania pracy przez cudzoziemca o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych pracodawcy w oparciu o rejestry bezrobotnych i poszukujących pracy lub o negatywnym wyniku rekrutacji organizowanej dla pracodawcy. Odrębnym pismem z tej samej daty organ poinformował wnioskodawcę, że termin do wydania decyzji w sprawie został przedłużony do dnia 30 czerwca 2021 r.
W dniu 12 lutego 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła przekazana przez Wojewodę [...] skarga V. Y., wniesiona w dniu 2 lutego 2021 r., na bezczynność Wojewody [...] w postępowaniu dotyczącym rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.
Skarżący wniósł o zobowiązanie Wojewody [...] do wydania w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się wyroku rozstrzygnięcia w sprawie, przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że sprawa jako prosta powinna zakończyć się po miesiącu, jednak do chwili wniesienia skargi organ w sprawie nie zrobił nic. Zatem od dnia 9 sierpnia 2019 r., z przerwą na zawieszanie terminów spowodowane COVID-19, organ pozostaje w bezczynności.
Działanie organu (a w zasadzie jego brak) pozostaje w sprzeczności z umocowaną w Konstytucji RP zasadą rzetelności i sprawnego działania organów administracji. Te same powody organy zajmujące się cudzoziemcami na terenie całego kraju powtarzają co najmniej od 4 lat. Zdaniem skarżącego, przewlekłość i bezczynność w załatwianiu wniosków dotyczących pobytu czasowego cudzoziemców jest zjawiskiem celowym, który wynika wyłącznie z niedowładu organizacyjnego organu. W istocie rolą skarżącego winno być uzupełnienie braków formalnych oraz dostarczenie organowi informacji starosty i umowy najmu lub innego dokumentu potwierdzającego prawo do dysponowania lokalem mieszkalnym (co też jest dyskusyjne, jako że ustawodawca w uzasadnieniu druku sejmowego nr 1526 z 2013 r. wspomina tylko o wskazaniu lokalu, w którym cudzoziemiec zamieszkuje). Resztę, to jest ubezpieczenie zdrowotne, dokument uprawniający do obecnej pracy, dowody opłacania podatków organ może samodzielnie "pobrać" teleinformatycznie z zasobów innych publicznych instytucji.
Podstawę do tego stanowi art. 220 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz uprawnienia szczegółowe zawarte w konkretnych ustawach (np. zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego można udostępnić "wojewodzie i Szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców w zakresie prowadzonych postępowań dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej).
Skarżący podniósł, że to iż Wojewoda nie potrafi dokonać zmian w systemie pracy swoich urzędników, przesunąć sił i środków na obciążone miejsca w strukturze urzędu nie może usprawiedliwiać niezałatwiania spraw w terminie i rażącego przekraczania maksymalnych ustawowych terminów na załatwianie spraw. Tym bardziej, że większość tych spraw jest prosta. Skarżący podkreślił też rangę "karty pobytu" dla cudzoziemca. Brak takiego dokumentu uniemożliwia bowiem przekroczenie granicy i odwiedzanie bliskich.
W odpowiedzi na skargę z dnia 5 lutego 2021 r. Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu odpowiedzi organ wyjaśnił, że skarżący błędnie wskazuje, iż wniosek został złożony osobiście w dniu 8 lipca 2019 r. i tego dnia zostały uzupełnione braki formalne wniosku. Bezsprzecznym jest fakt, że wniosek o udzielenie skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy został złożony w Zespole Obsługi Klienta (kancelarii) Urzędu w dniu 8 lipca 2019 r. Natomiast wbrew twierdzeniom cudzoziemca wniosek był obarczony brakami formalnymi. Pracownicy Zespołu Obsługi Klienta przyjmują dokumenty (wnioski, podania, itp.) kierowane do wszystkich komórek organizacyjnych [...] Urzędu Wojewódzkiego. Nie mają natomiast uprawnień formalnych do legitymowania tożsamości osób składających pisma.
W związku z powyższym w stosunku do cudzoziemców, którzy w ten sposób składają wnioski o zalegalizowanie pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie można uznać, że został spełniony wymóg osobistego złożenia wniosku, o którym mowa w art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.
Organ wskazał, że do dopełnienia obowiązku osobistego złożenia wniosku organ wezwał skarżącego w dniu 10 grudnia 2019 r. W dniu 12 grudnia 2019 r. V. Y. dopełnił ten warunek oraz złożył odciski linii papilarnych. W dniu 4 maja 2020 r. Wojewoda [...] wystąpił do organów, o których mowa w art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach z zapytaniem, czy pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowią zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. W dniu 18 stycznia 2021 r. pełnomocnik skarżącego za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej ePUAP złożył ponaglenie na niezałatwienie w terminie sprawy o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na podstawie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Pismem z dnia 27 stycznia 2021 r. Wojewoda [...] przekazał ponaglenie cudzoziemca wraz z kopią akt sprawy do Urzędu do Spraw Cudzoziemców.
Pismem z dnia 27 stycznia 2021 r. skarżący został wezwany za pośrednictwem pełnomocnika do przedłożenia kompletnie wypełnionego załącznika nr 1 oraz informacji starosty właściwego ze względu na główne miejsce wykonywania przez cudzoziemca pracy o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych pracodawcy w oparciu o rejestry bezrobotnych i poszukujących pracy lub o negatywnym wyniku rekrutacji organizowanej dla pracodawcy.
Analizując zebrany materiał dowodowy organ uznał, że V. Y. nie wykazał, że spełnił wymóg z art. 114 ust. 1 pkt 5 ustawy o cudzoziemcach stanowiący, iż wysokość miesięcznego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 114 ust. 1 pkt 4, nie jest niższa niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 września 2020 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2021 r., ustalono od dnia 1 stycznia 2021 r., aktualnie obowiązującą kwotę minimalnej stawki godzinowej w wysokości 18,30 zł brutto/godz. W związku z koniecznością zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę panu V. Y., Wojewoda [...] przedłużył termin do wydania decyzji. Wobec powyższego rozstrzygnięcie nie zostało wydane.
W ocenie organu nie bez znaczenia na konieczność przedłużenia terminu do wydania decyzji była dwukrotna zmiana osoby prowadzącej postępowanie spowodowana rotacją pracowników w Oddziale ds. Legalizacji Pobytu [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...].
Pismem z dnia 8 marca 2021 r. Wojewoda [...] poinformował Sąd o wydaniu decyzji udzielającej skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium RP do dnia 31 stycznia 2024 r. Do informacji dołączona została kopia decyzji z dnia 3 marca 2021 r. nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodnie z prawem.
Na mocy art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., to jest w sprawach, w których organ winien wydać decyzję administracyjną, postanowienie w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie bądź podjąć inny akt lub dokonać czynności z zakresu administracji publicznej (dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa). Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.
Z treści wniesionej do Sądu skargi wynika, że skarżący zarzuca Wojewodzie [...] bezczynność w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego organ nie załatwił zainicjowanej przez niego sprawy w terminach wynikających z przepisów prawa.
W ocenie Sadu skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać w tym miejscu należy, że skarga na bezczynność stanowi środek prawny mający na celu ochronę praw jednostki poprzez przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidację stanu opieszałości występującą po stronie tego organu. W związku z tym w sprawach, w których przedmiotem badania sądu administracyjnego jest bezczynność organu sąd kontroluje, czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie.
Wskazać również należy, że dopuszczalności rozpoznania sprawy ze skargi na bezczynność organu nie ogranicza okoliczność zakończenia postępowania. W toku postępowania sądowoadministracyjnego, pismem z dnia 8 marca 2021 r., Wojewoda [...] poinformował o pozytywnym zakończeniu sprawy z wniosku skarżącego poprzez wydanie w dniu 3 marca 2021 r. decyzji o udzieleniu skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do dnia 31 stycznia 2024 r. Oznacza to jednak, że na dzień wniesienia skargi postępowanie administracyjne nie było zakończone, co z kolei oznacza brak podstaw do umorzenia postępowania jedynie z tego względu, że organ zakończył postępowanie po dniu wniesienia skargi i przed wydaniem przez Sąd orzeczenia. W tym kontekście skarga zasługiwała na merytoryczne rozpoznanie pod kątem zaistnienia okoliczności, o jakiej stanowi art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę akceptuje stanowisko, zgodnie z którym możliwość uwzględnienia skargi poprzez stwierdzenie przez sąd – na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania dotyczy także sytuacji, kiedy organ administracji publicznej naruszył przepisy postępowania dotyczące terminów załatwienia sprawy w dniu wniesienia skargi - wobec czego skarga ta była uzasadniona - jednak w dacie orzekania przez sąd wydał już stosowny akt lub dokonał czynności, a zatem nie jest możliwe zobowiązanie go do wydania w określonym terminie aktu czy dokonania czynności.
Nowe brzmienie art. 149 § 1 p.p.s.a. nadano ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). W uzasadnieniu do projektu nowelizacji (druk sejmowy nr 1633/VII kadencja) stwierdzono, że: "(...) proponuje się przyznanie sądom kompetencji do stwierdzania, że wystąpiła bezczynność lub przewlekłość, jeżeli z uwagi na zakończenie postępowania nie ma już potrzeby zobowiązywania do wydania aktu lub dokonania czynności. Taka regulacja stworzy realny system ochrony obywateli przed przewlekłym prowadzeniem postępowania w powiązaniu z powołaną ustawą o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych. Sąd będzie mógł oddalić skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania jedynie w przypadku stwierdzenia, że na dzień wniesienia skargi organ nie pozostaje w bezczynności lub przewlekłości".
Intencją ustawodawcy odczytaną z uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy
- - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w aspekcie nadania nowej treści art. 149 p.p.s.a., było zatem wzięcie pod rozwagę stanu sprawy administracyjnej z daty wnoszenia skargi, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.
Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania sprawy wskazać w pierwszej kolejności należy, że przepisy zawarte w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a."), w art. 37 § 1 pkt 1, definiują "bezczynność" jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.
Z art. 35 § 1 – 3 k.p.a. wynika natomiast, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Art. 36 § 1 k.p.a. stanowi z kolei, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Wskazane przepisy są konsekwencją przyjęcia w kodeksie szeregu zasad mających wyrównywać relacje między organem administracji publicznej a stronami postępowania. Wśród zasad tych istotnego znaczenia nabiera zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. Zgodnie z ta regulacją organ administracji publicznej powinien prowadzić postępowanie w sposób sprawny, bez nieuzasadnionego wstrzymywania i przewlekania czynności procesowych, tak by zakończenie postępowania nastąpiło w najkrótszym możliwym terminie.
Istotnym jest nadto wskazanie, że przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 35 ze zm.) nie określają terminu w jakim powinna zostać wydana decyzja o zezwoleniu na pobyt czasowy cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tej materii należy zatem odwołać się do przepisów k.p.a., mając jednakże na uwadze treść regulacji zawartych w art. 109 ust. 1-3 ustawy o cudzoziemcach, które przewidują zwrócenie się do określonych organów o przekazanie informacji, czy wjazd cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i jego pobyt na tym terytorium mogą stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Organy te przekazują stosowną informację w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku. Termin ten może być przedłużony do 60 dni w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zaś jeżeli organ obowiązany do przekazania informacji, o której mowa w ust. 1, nie przekaże informacji w ustawowych terminach uznaje się, że wymóg uzyskania informacji został spełniony.
W ocenie Sądu - w realiach rozpoznawanej sprawy - mamy do czynienia z bezczynnością organu.
Analizując realia rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, że postępowanie w sprawie udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy wszczęte zostało w dniu 8 lipca 2019 r. (data wpływu wniosku do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...]), a zakończone zostało dopiero w dniu 3 marca 2021 r. wydaniem przez Wojewodę [...] decyzji o udzieleniu stronie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do dnia 31 stycznia 2024 r. Oznacza to, że postępowanie w sprawie trwało prawie 17 miesięcy.
Co istotne, pierwszą czynnością organu wobec skarżącego, znajdującą materialne odzwierciedlenie w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych było wezwanie skarżącego do złożenia wniosku zgodnie z obowiązującą w tej materii procedurą. Podkreślić należy, że czynności tej dokonano dopiero w dniu 10 grudnia 2019 r., a zatem dopiero z upływem 5 miesięcy od dnia złożenia przez stronę wniosku.
Pomimo błyskawicznie udzielonej ze strony skarżącego odpowiedzi, który już dwa dni później uczynił zadość wystosowanemu przez organ wezwaniu, kolejna czynność postępowania nie została podjęta niezwłocznie, lecz dopiero w dniu 4 maja 2020 r. Oznacza to, że dopiero po 5 miesiącach od uzupełnienia wniosku Wojewoda [...] wystąpił do organów, o których mowa w art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach z zapytaniem, czy pobyt wnioskodawcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowi zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Kolejna czynność wykonana w sprawie przez organ administracji publicznej miała miejsce z kolei już po wniesieniu przez skarżącego w dniu 18 stycznia 2021 r. ponaglenia. Mianowice, po ponad półtorej roku procedowania organ uznał, że złożony wniosek obarczony jest brakami i nadal nie nadaje się do rozpoznania. W konsekwencji stwierdzonego uchybienia strona wnioskująca o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę została wezwana w dniu 27 stycznia 2021 r. do przedłożenia kompletnie wypełnionego załącznika nr 1 oraz informacji starosty właściwego ze względu na główne miejsce wykonywania przez cudzoziemca pracy o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych pracodawcy w oparciu o rejestry bezrobotnych i poszukujących pracy lub o negatywnym wyniku rekrutacji organizowanej dla pracodawcy.
Zasadnym jest podkreślenie, że organ, któremu skarżący zarzuca bezczynność nie dokonał wskazanego wezwania wcześniej pomimo tego, że skarżący od ponad roku oczekiwał na załatwienie jego sprawy prezentując przy tym aktywną postawę i bez zbędnej zwłoki, a w zasadzie niezwłocznie, wykonując nałożone przez organ obowiązki.
Mając zatem na uwadze okres procedowania liczony od dnia złożenia przez skarżącego pierwotnego wniosku do dnia wydania decyzji, zdaniem Sądu, za oczywiste uznać należy w tej sytuacji pozostawanie przez Wojewodę [...] w bezczynności w dacie wniesienia do Sądu rozpoznawanej skargi. Okoliczności takie jak wezwanie skarżącego do złożenia wniosku w przewidziany prawem sposób (datowane na 10 grudnia 2019 r.), czy też wydanie decyzji kończącej postępowanie nie mogły mieć znaczenia w sprawie i w żaden sposób nie znoszą stanu bezczynności. Powtórne wezwanie strony należy natomiast ocenić wręcz krytycznie, albowiem fakt ten przesądza o tym, że organ dokonał pobieżnej jedynie analizy wniosku. Pomiędzy wystosowanymi wezwaniami, jak potwierdzają akta administracyjne sprawy, nie działo się w zasadzie nic, przez co strona jak najbardziej ma prawo czuć się przez organ pokrzywdzona.
Sąd uwzględnił przy tym, że organowi nie można zarzucić przewlekłości jedynie w okresie pomiędzy 14 marca a 23 maja 2020 r. Wniosek taki wynika z tego, że zgodnie z art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach administracyjnych nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Natomiast stan zagrożenia epidemicznego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 marca 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 433 ze zm.) od dnia 14 marca, a następnie uległ przekształceniu w stan epidemii.
Co więcej, na mocy art. 15zzs ust. 10 wskazanej wyżej ustawy, w okresie, o którym mowa w ust. 1 przepisów o bezczynności organów oraz o obowiązku organu i podmiotu, prowadzących odpowiednio postępowanie lub kontrolę, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się, zaś organom lub podmiotom prowadzącym odpowiednio postępowanie lub kontrolę nie wymierza się kar, grzywien ani nie zasądza się od nich sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Zaprzestanie czynności przez sąd, organ lub podmiot, prowadzące odpowiednio postępowanie lub kontrolę, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 15zzs ust. 11). Dopiero na mocy art. 46 pkt 20 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875) uchylono art. 15zzs.
W art. 68 ust. 7 tej ustawy zapisano, że terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy zmienianej w art. 46, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzs tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, co nastąpiło w dniu 16 maja 2020 r. W związku z tym, bieg terminów procesowych w postępowaniu administracyjnym, który został zawieszony na podstawie art. 15zzs ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych został wznowiony od dnia 24 maja 2020 r.
Nawet zatem biorąc pod uwagę wskazany okres zawieszenia biegu terminów procesowych w postępowaniu administracyjnym naruszenie przez Wojewodę [...] w sposób niedopuszczalny terminów na załatwienie sprawy oraz zasady określonej w art. 12 § 1 k.p.a. jest więc ewidentne. Biorąc pod uwagę wskazane okresy, jak i postawę organu Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził w konsekwencji, że organ dopuścił się bezczynności (punkt pierwszy sentencji wyroku), uznając, że bezczynność organu w tym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (orzeczenie jak w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a). Co bowiem znamienne, w odpowiedzi na skargę, organ nie wskazał na żadne okoliczności uzasadniające stan zaistniałej bezczynności, akcentując problemy natury organizacyjnej.
Również i z tego względu bierną postawę organu należy ocenić negatywnie. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym – bez żadnej wątpliwości i wahań – można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać przy tym pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W realiach rozpatrywanej sprawy taka sytuacja miała w ocenie Sądu miejsce, gdyż załatwienie nieskomplikowanej sprawy wielokrotnie przekroczyło zastrzeżony przepisami termin, a organ nie wskazał niezależnych od organu podstaw takiego stanu rzeczy.
Sąd uwzględnił też wniosek o przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Zgodnie bowiem z art. 149 § 2 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie wskazuje się, że przyznanie stronie skarżącej sumy pieniężnej stanowi kwestię uznaniową, na co wskazuje posłużenie się przez ustawodawcę w treści wspomnianego przepisu czasownikiem "może". Jednocześnie ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się sąd, przyznając określoną sumę pieniężną. W tej sytuacji ocenie podlegają konkretne okoliczności danej sprawy.
Instytucja sumy pieniężnej ma natomiast na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania i pełni funkcję prewencyjną (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 616). Przyjąć zatem należy, że jej celem jest m.in. zdyscyplinowanie organu i zapobieżenie w przyszłości tego rodzaju naruszeniom przez organ, przy czym zasądzona kwota pełni także funkcję kompensacyjną za czas nieuzasadnionego oczekiwania na działanie organu i poniesione w związku z tym konsekwencje braku należytego (terminowego) działania organu w sprawie.
Przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych. Stanowi ona bowiem swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś jej przyznanie powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 30 września 2020 r.; sygn. akt II OSK 1442/20 oraz z dnia 24 września 2020 r.; sygn. akt I GSK 1172/20; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Suma pieniężna powinna wynagrodzić stronie niedogodności związane z opieszałym, a co za tym idzie wadliwym działaniem organu.
W okolicznościach sprawy przyznanie sumy pieniężnej ma zatem na celu zwalczenie wadliwego działania organu oraz jego zdyscyplinowane na przyszłość.
Mając na uwadze przedstawioną argumentację Sąd uznał za zasadne przyznanie skarżącemu na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej w kwocie 500 zł (punkt trzeci sentencji wyroku).
Ponadto, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzono od Wojewody [...] na skarżącego 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą złożył się uiszczony wpis od skargi (punkt czwarty sentencji wyroku).
Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.