Uzasadnienie
Pismem z dnia 7 marca 2023 r. J. K. wystąpił do Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Gdańsku o udostępnienie informacji publicznej w zakresie:
ilości osób, które odeszły na zaopatrzenie emerytalne w miesiącu lutym 2023 r.;
- 2. ilości osób, które odeszły na zaopatrzenie emerytalnie w miesiącu lutym i otrzymały zwiększony dodatek służbowy w miesiącu lutym;
- 3. ilości osób, które odeszły na zaopatrzenie emerytalne w miesiącu lutym i otrzymały dodatek motywacyjny w miesiącu lutym;
- 4. sumarycznej wysokości środków publicznych o jaki został zwiększony dodatek służbowy dla osób, które odeszły na zaopatrzenie emerytalne w miesiącu lutym;
- 5. sumarycznej wysokości środków publicznych otrzymanego dodatku motywacyjnego przez osoby, które odeszły na zaopatrzenie emerytalne w miesiącu lutym.
Pismem z dnia 16 marca 2023 r. organ zwrócił się do wnioskodawcy z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie, tj. określenia celu pozyskania wskazanych we wniosku informacji oraz poinformował go o przedłużeniu terminu do udzielenia odpowiedzi na złożony wniosek do 14 dni od dnia otrzymania odpowiedzi na ww. pismo, nie później jednak niż na 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.
W piśmie z dnia 14 kwietnia 2023 r. - stanowiącym odpowiedź na wniosek z dnia 7 marca 2023 r. - Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w Gdańsku podał, że na zaopatrzenie emerytalne w miesiącu lutym 2023 r. odeszło 5 osób. W pozostałym zakresie organ wyjaśnił, że żądana informacja jest wnioskodawcy potrzebna w celu przeprowadzenia prywatnej analizy na własne potrzeby (interes prywatny), nie zaś do realizacji interesu publicznego w jakiejkolwiek postaci i w związku z tym nie powinna ona zostać udostępniona.
J. K. zakwestionował stanowisko organu i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność Komendanta Miejskiego Straży Pożarnej w Gdańsku, zarzucając organowi naruszenie:
1/ art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek;
2/ art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 902 – dalej powoływanej jako "u.d.i.p."), w zakresie, w jakim przepis ten stanowi o tym, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej udostępniana jest na wniosek, poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej, podczas gdy w sprawie nie została wydana decyzja o odmowie udostępnienia informacji publicznej;
3/ art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 u.d.i.p. w zakresie, w jakim odmowa udostępnienia informacji publicznej następuje w drodze decyzji, poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem wydania decyzji administracyjnej w przypadku ograniczenia prawa do informacji publicznej.
Skarżący wniósł o stwierdzanie bezczynności organu oraz zobowiązanie organu do załatwienia wniosku, a także orzeczenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Nadto wniósł o przyznanie od organu sumy pieniężnej w wysokości 34.000 zł oraz zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że organ może załatwić wniosek o udostępnienie informacji publicznej w dwojaki sposób. Po pierwsze, poprzez udostępnienie informacji publicznej będącej przedmiotem żądania, po drugie zaś poprzez wydanie decyzji administracyjnej, jeśli - zdaniem organu - w sprawie zachodzi potrzeba ograniczenia dostępności informacji publicznej. Niepodjęcie ani jednego, ani drugiego działania świadczy o tym, że organ pozostaje w bezczynności. Wydanie przez organ decyzji administracyjnej jest niezbędne do umożliwienia skarżącemu zakwestionowania prawidłowości ograniczenia prawa do informacji publicznej.
W odpowiedzi na skargę Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w Gdańsku wniósł o jej odrzucenie, gdyż skarga nie została poprzedzona ponagleniem, a zatem skarżący nie wyczerpał środków zaskarżenia; alternatywnie organ wniósł o oddalenie skargi.
Organ zasadniczo podtrzymał stanowisko prezentowane w piśmie z dnia 14 kwietnia 2023 r., dodając, że zgodnie z art. 52 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, zaś przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W myśl art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W takiej sytuacji skarżący winien był złożyć ponaglenie na bezczynność organu przed wniesieniem skargi. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie jej jest niedopuszczalne.
Jak wskazuje się w orzecznictwie, przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie środka zaskarżenia w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez jego wniesienie (do właściwego organu) stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a.).
Organ wyjaśnił, że Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Gdańsku w swoich działaniach w przypadku rozpoznania przedmiotowego wniosku skarżącego kierowała się wytycznymi dotyczącymi rozpoznawania wniosków o informację publiczną, które przedstawił w tożsamej sprawie Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej w Gdańsku w decyzji z dnia 5 marca 2023 r. (nr 90/2023), w której wskazano na obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia czy wnioskodawca składając wniosek o udzielenie informacji publicznej działa w interesie publicznym (sprawdzenie działalności organów publicznych), czy też wolą obejmuje uzyskanie informacji prywatnej.
Wobec powyższego organ przystąpił do czynności wyjaśniających m.in. w ramach których pismem z dnia 16 marca 2023 r. zwrócił się do J. K. z prośbą o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie. Zdaniem organu przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające skutkowało uznaniem, że żądana informacja - w zakresie objętym punktami od 2 do 5 wniosku - nie ma charakteru informacji publicznej (prywatny interes strony) i nie może być realizowana w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Ustawa o dostępie do informacji publicznej ma służyć bowiem uniwersalnemu dobru powszechnemu, związanemu z funkcjonowaniem publicznych instytucji. W takim przypadku odpowiedź mogła zostać udzielona w formie zwykłego pisma i mieć postać czynności materialno-technicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga jest dopuszczalna i była zasadna w chwili jej wniesienia.
W świetle art. 21 u.d.i.p., do skarg rozpatrywanych w postępowaniu o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższy przepis, odsyłając do stosowania przepisów p.p.s.a. określa właściwość rzeczową sądów administracyjnych do rozpatrywania skarg nie tylko na decyzje odmawiające udostępnienia informacji publicznej (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p.), ale i bezczynność podmiotu obowiązanego do jej udostępnienia (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym skarga na bezczynność w przedmiocie informacji publicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt l OSK 601/05 oraz postanowienie NSA z dnia 3 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1382/07).
W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę pogląd ten pozostaje aktualny także w obecnym stanie prawnym. W art. 9 pkt 3 lit. b/ ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w art. 53 po § 2 dodano m.in. § 2b. Zgodnie z tym przepisem, skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. weszła w życie 1 czerwca 2017 r. Zgodnie z art. 17 ust. 2 tej ustawy, przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz przepisy ustaw zmienianych w art. 2, art. 6, art. 7 i art. 11, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.
W ocenie Sądu wymóg wniesienia ponaglenia, o którym mowa w powołanym przepisie nie znajduje zastosowania do spraw ze skarg na bezczynność w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. Ponaglenie, o którym mowa w art. 53 § 2b p.p.s.a. wprowadzone zostało do Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zmianę dotychczasowego art. 37 k.p.a. Zgodnie z art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r., art. 37 § 1 otrzymał brzmienie: Stronie służy prawo wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność);
- 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).
Podkreślenia wymaga, że postępowanie w sprawie wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Postępowanie to dotyczy ściśle realizacji konstytucyjnego prawa do informacji. Nadto, w postępowaniu tym przepisy k.p.a. znajdują zastosowanie jedynie w odniesieniu do decyzji wydawanych w razie odmowy udzielenia informacji publicznej i umorzenia postępowania w przypadkach określonych w art. 14 ust. 2 tej ustawy. Postanowił tak jednoznacznie ustawodawca w art. 16 ust. 2 u.d.i.p. Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. zmieniająca k.p.a. oraz niektóre inne ustawy nie wprowadziła żadnych zmian w u.d.i.p. w tym zakresie. Z uwagi na to, że u.d.i.p. nie zawiera odesłania do stosowania k.p.a. w odniesieniu do całego postępowania o udostępnienie informacji publicznej, to - tak jak w poprzednim stanie prawnym nie miał zastosowania wymóg wniesienia zażalenia (art. 37 k.p.a.) - tak i obecnie nie ma zastosowania przy wnoszeniu skargi na bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej wymóg wniesienia ponaglenia (art. 37 k.p.a.).
W sprawach ze skarg na bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej chodzi o doprowadzenie do jak najszybszej realizacji przez stronę jej konstytucyjnego prawa do informacji (po dokonaniu przez Sąd wcześniejszej oceny, co do tego, czy podmiot, którego skarga dotyczy jest podmiotem obowiązanym na gruncie u.d.i.p. oraz czy żądane informacje stanowią informacje publiczne na gruncie tej ustawy). Ustawodawca stanowiąc w art. 13 ust. 1 u.d.i.p., że udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2, i wskazując jednocześnie na jakim etapie znajduje zastosowanie k.p.a., w sposób wyraźny zrezygnował z dodatkowego środka zaskarżenia. Ponaglenie stanowi środek prawny na drodze administracyjnej. Sprawa z wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie stanowi zaś typowej sprawy administracyjnej, na co wskazano już wyżej.
Pamiętać należy przy tym, że podmiotami obowiązanymi na gruncie u.d.i.p. są nie tylko organy władzy publicznej, ale także np. spółki prawa handlowego. Specyfika spraw z zakresu dostępu do informacji publicznej nie pozwala, aby bez szczególnego uregulowania w u.d.i.p., przyjąć, że w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania z wniosku o udostępnienie informacji publicznej zastosowanie znajduje ponaglenie. Nadto, w przypadku skierowania wniosku o udostępnienie informacji publicznej do podmiotu, w stosunku do którego istnieje organ wyższego stopnia, czas rozpatrzenia ponaglenia ulega wydłużeniu w porównaniu z czasem rozpatrywania ponaglenia przez podmioty, w stosunku do których nie ma organu wyższego stopnia (art. 37 § 4, § 5, § 7 i odpowiednio § 8 k.p.a.). Powyższe różnicowałoby sytuację prawną wnioskodawców. W zależności bowiem od tego, do jakiego podmiotu skierowaliby oni wniosek o udostępnienie informacji publicznej, uprawnieni byliby odpowiednio wcześniej lub później wnieść skargę do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, dochodząc realizacji tego podmiotowego prawa.
Organ, nad którym nie ma organu wyższego stopnia, otrzymując ponaglenie niezwłocznie załatwia bowiem sprawę (art. 37 § 8 k.p.a.), a zatem podejmuje działania w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej, zaś organ wyższego stopnia, po przekazaniu mu ponaglenia, wydaje postanowienie, w którym wskazuje, czy organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdzając jednocześnie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 37 § 6 pkt 1 k.p.a.). W przypadku stwierdzenia zaś bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania zobowiązuje organ rozpatrujący sprawę do jej załatwienia, wyznaczając termin, jeżeli postępowanie jest niezakończone (art. 37 § 6 pkt 2 lit. a/ k.p.a.); zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości (art. 37 § 6 pkt 2 lit. b/ k.p.a.).
Zważywszy na cel ustawy o dostępie do informacji publicznej, zastosowanie przed wniesieniem skargi na bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) nieprzewidzianej w u.d.i.p. instytucji ponaglenia, mogłoby zatem prowadzić do zróżnicowania sytuacji wnioskodawców w zakresie realizacji konstytucyjnego prawa do informacji (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Wa 364/17).
Mając powyższe na uwadze Sąd – wbrew stanowisku organu - stwierdził, że skarga jest dopuszczalna i brak jest podstaw do jej odrzucenia z uwagi na niepoprzedzenie jej wniesienia ponagleniem.
Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia sprawy należy wskazać, że -stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. - sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Przepisy prawa nie definiują pojęcia bezczynności, jednakże w piśmiennictwie przyjmuje się, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy organ administracji publicznej nie podjął w przewidzianym terminie żadnych czynności w sprawie lub co prawda prowadził postępowanie, ale pomimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął w terminie stosownej czynności (zob. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 86; por. także wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt IV SAB/Wr 808/21).
Istotą kontroli sądu administracyjnego ze skargi na bezczynność jest zatem zbadanie, czy organ w terminie zakreślonym przepisami prawa załatwił sprawę, czy też jej nie załatwił i ewentualne przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidacja opieszałości organu.
Na gruncie u.d.i.p. o bezczynności możemy mówić, o ile wniosek o udzielenie informacji dotyczy informacji publicznej, a jego adresatem jest podmiot zobowiązany do jej udzielenia, który pozostaje w zwłoce w załatwieniu sprawy wobec braku realizacji obowiązku jej udostępnienia w formie i terminach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej.
Przepisy u.d.i.p. stanowią, że informacja publiczna która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek (art. 10 ust. 1 u.d.i.p.), przy czym udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1 u.d.i.p.). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie.
W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.). Ustawodawca wskazał, że odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.).
Z wyżej powołanych przepisów wynika wprost, że organ do którego wpłynął wniosek o udostępnienie informacji publicznej, co do zasady udostępnia ją wnioskodawcy w formie wskazanej we wniosku w terminie 14 dni od wpływu wniosku albo odmawia jej udostępnienia wydając decyzję administracyjną lub umarza postępowanie w przypadku, o którym mowa w art. 14 ust. 2 u.d.i.p. Załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej w formie zwykłego pisma może nastąpić jedynie w przypadku, gdy podmiot zobowiązany nie posiada żądanej informacji bądź gdy żądana informacja nie jest informacją publiczną (por. wyrok WSA w Olsztynie z 20 maja 2021 r., sygn. akt II SAB/Ol 10/21).
W rozpoznawanej sprawie nie było sporne, że Komendant Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Gdańsku, jako organ administracji należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej, która znajduje się w jego posiadaniu (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.).
Organ nie udostępnił jednak skarżącemu żądanej we wniosku z dnia 7 marca 2013 r. informacji w zakresie odnoszącym się do punktów od 2 do 5 tegoż wniosku. Nie wydał też w sprawie - w powyższym zakresie - decyzji o odmowie jej udostępnienia bądź umorzeniu postępowania, lecz powiadomił skarżącego w formie pisma (zawiadomienia), że wniosek w opisanym zakresie nie dotyczy informacji publicznej.
Stanowisko to nie jest uzasadnione.
W świetle art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.i.p. informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art.
6. Przyjmuje się, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (zob. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Toruń 2002, s. 28-29). Żądana przez skarżącego informacja dotyczyła wydatków ze środków publicznych na dodatki motywacyjne i dodatki służbowe oraz ilości osób, którym przyznano dodatki motywacyjne i zwiększone dodatki służbowe.
Przepis art. 2 ust. 1 i ust. 2 u.d.i.p. stanowi, że prawo dostępu do informacji publicznej, zwane prawem do informacji publicznej, przysługuje każdemu, a od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 czerwca 2023 r. (sygn. akt III OSK 763/22), wskazany w art. 2 ust. 2 u.d.i.p. zakaz żądania wykazania interesu prawnego lub faktycznego od wnioskodawcy określa, że dla udzielenia informacji publicznej (poza informacją przetworzoną) obojętny jest w sensie prawnym cel lub intencje wnioskodawcy. Ustawodawca celowo w art. 2 ust. 2 u.d.i.p. wprowadził zapis, zgodnie z którym od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Toteż zainteresowany obywatel, kierując swój wniosek do podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej, nie musi wykazywać interesu faktycznego czy prawnego w żądaniu uzyskania informacji publicznej. Nie musi więc podawać, w jakim celu żądana informacja publiczna jest mu potrzebna, jak również nie musi wyjaśniać, czy pełni funkcję publiczną (zob. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 4966/21).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, że z punktu widzenia przepisów u.d.i.p. motywy, jakie towarzyszą wnioskodawcy przy zgłoszeniu żądania, nie mają żadnego znaczenia. Ustawa ta nie wymaga ich podawania, a co więcej zabrania nawet podmiotowi, do którego został skierowany wniosek domagania się ich ujawnienia. Artykuł 2 ust. 2 u.d.i.p. stanowi bowiem, że od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego, a ujawnienie niejako z własnej inicjatywy wnioskodawcy swojego interesu w uzyskaniu żądanej informacji, nie może pozbawiać jej przymiotu informacji publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2160/17). Motywy, jakimi kieruje się wnioskodawca nie mają znaczenia w sytuacji żądania informacji prostej (art. 2 ust. 2 u.d.i.p.). W przypadku tzw. informacji prostej nie ma bowiem znaczenia, jaki jest cel skarżącego w uzyskaniu żądanych informacji, a w związku z tym organ nie tylko nie może żądać wskazania tego interesu, ale także dokonywać jego oceny.
Tylko w przypadku tzw. informacji przetworzonej, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. wnioskodawca winien wykazać, że uzyskanie informacji przetworzonej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Wówczas istotne jest, czy żądanie jest motywowane względami prywatnymi, czy publicznymi (zob. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt III OSK 548/21 oraz wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II SAB/Ol 51/21). Samo wykonywanie prawa do informacji publicznej w związku z realizacją własnego interesu prawnego lub faktycznego nie może być podstawą do zanegowania realizacji konstytucyjnego prawa i nie może być badane i oceniane przez organy i sądy w sprawach o udostępnienie informacji publicznej. Jedynie w drodze wyjątku od powyższej zasady ustawodawca uznał, że w określonych sytuacjach konieczne jest wykazanie przez wnioskodawcę, że uzyskanie informacji jest "szczególnie istotne dla interesu publicznego", jeśli żąda on udostępnienia tzw. informacji przetworzonej (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 czerwca 2020 r., sygn. akt II SAB/Rz 21/20).
Sąd podziela powyższe, dominujące w orzecznictwie sądów administracyjnych, stanowisko, jako zgodne z zakresem uprawnień wynikających z ustawy – tj. treścią art. 2 i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Brak jest podstaw do oceny, że żądana informacja dotycząca wydatkowania środków publicznych na składniki wynagrodzenia ze środków Państwowej Straży Pożarnej nie stanowi informacji publicznej. Natomiast podnoszona przez organ okoliczność dotycząca prywatności osób fizycznych, przewidziana w art. 5 ust. 2 u.p.i.p., nie mogła uzasadniać odmowy udostępnienia informacji publicznej w formie pisma. Przepis ten stanowi, że prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy, ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa. Zgodnie jednak z art. 16 ust. 1 u.d.i.p., odmowa udostępnienia informacji publicznej następuje w drodze decyzji.
Organ nie zakończył postępowania dotyczącego udostępnienia informacji publicznej udostępnieniem tej informacji bądź wydaniem decyzji o odmowie jej udostępnienia, a zatem pozostaje w bezczynności.
W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do rozpoznania złożonego przez skarżącego wniosku w zakresie żądań zawartych w punktach 2-5, w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi odpisu wydanego w sprawie prawomocnego wyroku.
W rozpoznawanej sprawie, Sąd - uznając, że organ dopuścił się bezczynności -stwierdził jednocześnie w oparciu o art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Orzekając w zakresie uregulowanym w przepisie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd uwzględnił, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy, gdyż wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne (por. m.in. wyroki: WSA: w Białymstoku z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II SAB/Bk 38/17; w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Łd 13/17 oraz w Krakowie z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt II SAB/Kr 35/17). Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że prawo naruszono w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14). Oceny sposobu prowadzenia postępowania pod kątem bezczynności należy dokonywać mając na uwadze zindywidualizowane okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 652/15), co nakazuje uwzględniać m.in. stopień zaniedbań ze strony organu i naruszenia terminów załatwienia sprawy, obiektywną sytuację w jakiej działa oraz sposób zachowania tak organu, jak i strony.
Kierując się przedstawionymi wyżej kryteriami i regulacjami prawnymi Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W tym zakresie uwzględniono, że brak terminowego załatwienia wniosku nie wynikał z celowego zaniechania organu, lecz błędnej interpretacji prawnej żądania. Zaistniała w sprawie bezczynność organu nie była spowodowana lekceważeniem podmiotu wnioskującego, czy też obowiązujących terminów załatwiania wniosków ani celowym przedłużaniem postępowania. Z tych też względów Sąd uznał, że w sprawie brak było podstaw do przyznawania skarżącemu od organu żądanej w skardze sumy pieniężnej.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).