Uzasadnienie
W dniu 29 czerwca 2023 r. (data wpływu do organu) P. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...]w R. (dalej także jako "organ") w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej przez nieudostępnienie informacji publicznej, pomimo upływu terminu ustawowego. Wniósł o nakazanie organowi załatwienia wniosku, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i orzeczenie o charakterze tej bezczynności oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Z uzasadnienia skargi wynika, że wnioskiem z dnia 5 czerwca 2023 r, za pośrednictwem poczty elektronicznej, skarżący zwrócił się do organu o udostępnienie informacji publicznej – kopii ostatniej faktury związanej z zakupem lub utrzymaniem abonamentu na usługę dziennika elektronicznego. Pomimo upływu ustawowego terminu organ ani nie udostępnił żądanej informacji, ani też nie odniósł się w żaden sposób do złożonego wniosku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podał, że wnioskowane dokumenty zostały przygotowane do wysyłki, jednak informacja nie dotarła do skarżącego, prawdopodobnie na skutek niewykonania czynności "wyślij", albo problemów z siecią internetową. Po wpływie wniosku ze skargą w dniu 29 czerwca 2023 r. okazało się, że przygotowana odpowiedź wraz z kopią faktury znajduje się w folderze "robocze". Tego samego dnia - 29 czerwca 2023 r. - kopia faktury, o którą skarżący wnioskował, została mu przesłana drogą e-mailową i skutecznie została odebrana.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a." w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądowa kontrola administracji publicznej dokonywana jest na podstawie kryterium legalności. Obejmuje ona m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Skarga na bezczynność, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., ma na celu ochronę prawa strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie nie jest zatem działanie (akt lub czynność) organu, lecz jego ewentualny brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym terminie.
W razie uwzględnienia skargi na bezczynność, sąd na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Realizacja prawa do informacji publicznej jest uzależniona od kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: przedmiotem żądania udostępnienia informacji musi być informacja publiczna w rozumieniu art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 902), zwana dalej "u.d.i.p."; adresatem żądania udostępnienia informacji publicznej na zasadach tej ustawy winien być podmiot obowiązany do jej udostępnienia; obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są podmioty będące w posiadaniu tejże informacji.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że Dyrektor Szkoły Podstawowej nr [...]w R., do którego skarżący skierował swój wniosek, jest podmiotem obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej będącej w jego posiadaniu.
Informacją publiczną jest każda informacja wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Pod pojęciem informacji publicznej należy rozumieć zatem wszelkie fakty dotyczące spraw publicznych rozumianych jako działalność zarówno organów władzy publicznej, jak i samorządów gospodarczych i zawodowych oraz osób i jednostek organizacyjnych w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej oraz gospodarowania mieniem publicznym. Charakter publiczny należy przypisać tym informacjom, które odnoszą się do publicznej sfery działalności organów lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości Sądu i nie było sporne między stronami, że zakup lub utrzymanie abonamentu na usługę dziennika elektronicznego jest informacją publiczną. Nie budziło też wątpliwości, że organ informacją tą dysponuje.
W konsekwencji organ zobowiązany był do podjęcia przewidzianych prawem działań mających na celu załatwienie wniosku, tj. udostępnienia żądanych informacji bądź wydania decyzji o odmowie ich udostępnienia, ze wskazaniem podstawy takiego rozstrzygnięcia. W tym zakresie organ związany był terminem 14 dni, jaki ustawodawca nakłada na niego przepisem art. 13 ust. 1 u.d.i.p., który stanowi, że udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust.
2. Jeżeli informacja nie mogła być udostępniona w tym czasie, adresat wniosku zobowiązany był do powiadomienia wnioskodawcy o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Co istotne, zgodnie z wolą ustawodawcy, taka informacja również powinna zostać wystosowana w terminie 14 dni od otrzymania wniosku, na co jasno wskazuje zwrot "powiadamia w tym terminie". Oznacza to, że wprawdzie dopuszczalne jest wydłużenie 14-dniowego terminu w przypadku braku możliwości udzielenia informacji publicznej, jednakże pod warunkiem, że wnioskodawca zostanie o tym poinformowany przed upływem 14 dni wraz z podaniem przyczyn opóźnienia oraz nowym terminem udostępnienia informacji (por. wyrok WSA w Olsztynie z 4 marca 2021 r., sygn. akt II SAB/Ol 107/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych- dalej jako "CBOSA", orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie przepisy u.d.i.p. nie wskazują, jakie powody opóźnienia są dopuszczalne, należy jednak uznać, że muszą to być powody bezpośrednio związane z opóźnieniem w udostępnieniu konkretnej informacji publicznej.
Na gruncie przepisów u.d.i.p. bezczynność podmiotu zobowiązanego do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej ma miejsce wówczas, gdy organ, będąc w posiadaniu żądanej informacji publicznej, nie podejmuje stosownej czynności materialno-technicznej w postaci udzielenia tej informacji (art. 10 ust. 1 u.d.i.p.) lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.).
Jak wynika z odpowiedzi na skargę i przesłanych Sądowi dokumentów organ, po otrzymaniu skargi (29 czerwca 2023 r.), udostępnił skarżącemu tego samego dnia - 29 czerwca 2023 r. - żądane informacje. Organ wyjaśnił, że brak wcześniejszej odpowiedzi wynikał z niewykonania czynności "wyślij", albo problemów z siecią internetową. Mając jednak na uwadze treść art. 13 ust. 1 u.d.i.p. wskazać należy, że udostępnienie w dniu 29 czerwca 2023 r. żądanej informacji nastąpiło z opóźnieniem, gdyż nie nastąpiło bez zbędnej zwłoki i nie później niż w terminie 14 dni po otrzymaniu wniosku (co miało miejsce w dniu 5 czerwca 2023 r.). Niewysłanie przez organ informacji publicznej do wnioskodawcy nie może obciążać wnioskodawcy.
Do obowiązków organu administracji publicznej, jak i innych podmiotów wykonujących zadania publiczne oraz podległych im jednostek organizacyjnych należy taka konfiguracja poczty elektronicznej oraz takie zorganizowanie jej obsługi, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przysłanych na oficjalny adres e-mail podań, wobec prawnej dopuszczalności wnoszenia ich także drogą elektroniczną (por. postanowienia NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15, z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15, CBOSA).
Powyższe stanowisko odnieść też należy do czynności udostępniania informacji publicznej.
Skutki błędów, trudności czy nieprawidłowości w zakresie obsługiwania przez organy systemów służących do oficjalnej komunikacji (w tym tak systemu poczty elektronicznej, jak i systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów wnioskodawców (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., poz. I OZ 1414/15, CBOSA).
Sąd orzekający, zgadzając się z przywołanymi stanowiskami stwierdza, że otrzymanie wniosku skarżącego przez organ, w formie wiadomości e-mail, został jednoznacznie przez organ przyznany. Jak już wskazano wyżej okoliczność, że organ nie wysłał skarżącemu żądanej przez niego informacji publicznej nie może obciążać wnioskodawcy. Skoro zatem wniosek o udostępnienie informacji publicznej jest datowany w przedmiotowej sprawie na dzień 5 czerwca 2023 r., a jej udostępnienie nastąpiło w dniu 29 czerwca 2023 r., to organ dopuścił się bezczynności. Wniosek nie został bowiem rozpoznany w terminie 14 dni (13 ust. 1 u.d.i.p.), ani też w stosownym czasie nie powiadomiono wnioskodawcy o powodach opóźnienia i nowym terminie udostępnienia informacji publicznej (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.).
Podkreślić przy tym należy, że przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujący jest stan faktyczny z momentu orzekania przez sąd administracyjny i fakt dokonania czynności przez organ. Nie można bowiem zobowiązać organu do dokonania czynności, która w momencie orzekania została już dokonana.
Skoro zatem - po wniesieniu skargi - organ udostępnił skarżącemu żądaną informację publiczną, nie jest możliwe zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 5 czerwca 2023 r., czego skarżący domagał się w skardze.
Przepis art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. określa obligatoryjne elementy orzeczenia sądowego w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność organu. Ustalenie, że organ dopuścił się bezczynności, która ustała po wniesieniu skargi, skutkuje stwierdzeniem dopuszczenia się bezczynności przez organ (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził w konsekwencji, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego, o czym, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł w punkcie 1. sentencji wyroku.
Orzekając w zakresie uregulowanym w art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd miał na uwadze, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że prawo naruszono w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 2451/14, CBOSA).
Kierując się przedstawionymi wyżej kryteriami Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku skarżącego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Brak wysłania przygotowanej do udostępnienia żądanej informacji publicznej nie wynikał z celowego działania organu. Sąd miał też na uwadze udostępnienie skarżącemu przez organ żądanej informacji natychmiast po ustaleniu, że nie doszło skutecznie do jej udostępnienia.
Powyższe okoliczności uzasadniały, oparte na art. 149 § 1a p.p.s.a., orzeczenie zawarte w punkcie 1. sentencji wyroku.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego, zawarte w punkcie 2. wyroku, obejmujące zasądzone na rzecz skarżącego od organu koszty poniesionego przez niego wpisu od skargi w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, wynikało z treści art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz.1935).
Skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 4 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.