Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 10 września 2026 r., sygn. akt III SAB/Gd 307/26

Uzasadnienie

W dniu 21 marca 2024 r. G. B. – obywatel Nepalu, wniósł do Wojewody Mazowieckiego wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.

W związku ze zmianą miejsca zamieszkania, wnioskodawca w czerwcu 2026 r. wystąpił do Wojewody Mazowieckiego o przekazanie akt postępowania do Wojewody Pomorskiego. Pełnomocnik wnioskodawcy w dniu 26 września 2026 r. złożył ponowny wniosek o przekazanie akt sprawy według ww. właściwości.

Zawiadomieniem z dnia 8 listopada 2024 r. Wojewoda Mazowiecki stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpatrzenia Wojewodzie Pomorskiemu.

Jak wynika z akt sprawy, przekazania sprawy dokonano w dniu 21 listopada 2024 r., gdzie ww. zawiadomienie wpłynęło do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku w dniu 27 listopada 2024 r.

Pismami z dnia 17 stycznia 2025 r., 31 stycznia 2025 r., 10 lutego 2025 r. i 7 marca 2025 r. wnioskodawca występował z prośbą o przyspieszenie wydania decyzji w jego sprawie, wskazując na potrzebę wyjazdu na terytorium innego kraju. Pisma skierowane do Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie zawierały też prośbę o przekazanie ich osobie prowadzącej postępowanie. Pisma przekazano według właściwości do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku.

Pismem z dnia 7 marca 2025 r. Wojewoda Pomorski wezwał wnioskodawcę do osobistego złożenia wniosku i złożenia odcisków palców.

Wnioskodawca w dniu 28 marca 2025 r. stawił się w organie i złożył odciski palców, przedłożył również dodatkowe dokumenty.

Po czynnościach jakie miały miejsce w urzędzie w dniu 28 marca 2025 r. pracownik urzędu wypełnił formularz oceny wniosku, gdzie nie zaznaczono, aby wniosek zawierał braki formalne oraz wskazano na przystąpienie do przygotowania wniosku o udostępnienie informacji granicznej.

W dniu 9 lipca 2025 r. pełnomocnik wnioskodawcy złożył ponaglenie adresowane do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, a kolejne ponaglenie wpłynęło do organu w dniu 20 listopada 2025 r.

Kolejne dokumenty do wniosku wnioskodawca złożył w dniu 16 stycznia 2026 r. i w dniu 19 stycznia 2026 r.

W dniu 25 marca 2026 r. (data nadania) G. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł następnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy.

Skarżący zarzucił organowi naruszenie:

1/ art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691; dalej jako "k.p.a.") oraz art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1079 ze zm.), poprzez przekroczenie terminów załatwienia sprawy, tj. pozostawania w bezczynności przez Wojewodę Pomorskiego, 2/ art. 36 § 1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie.

W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o:

1. 1. zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy,
2. 2. stwierdzenie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania Wojewody Pomorskiego i niezałatwienia w terminie sprawy,
3. 3. stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
4. 4. skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym,
5. 5. przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, ewentualnie w wysokości uznanej przez Sąd za odpowiednią,
6. 6. wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości określonej przepisami,
7. 7. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Uzasadniając skargę, skarżący wskazał, że od dnia złożenia odcisków palców nie uzyskał jakichkolwiek informacji o prowadzonym postępowaniu. Organ prowadzący postępowanie nie wydał przy tym decyzji, jak również nie wezwał skarżącego do ewentualnego uzupełnienia brakujących dokumentów.

Stosownie do art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach decyzję w sprawie na pobyt czasowy wydaje się w ciągu 60 dni. W przypadku skarżącego termin ten w ocenie strony upłynął z dniem 27 stycznia 2025 r., gdzie oczekiwanie na rozstrzygnięcie trwa już kilkanaście miesięcy. Mimo złożenia ponaglenia organ nie podjął żadnych czynności.

Skarżący zaznaczył dalej, że organ nie może skutecznie powoływać się na przepisy art. 100c oraz art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm., dalej jako "ustawa o pomocy") w celu usprawiedliwienia bezczynności. Zgodnie bowiem z ugruntowanym i jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego dalsze przedłużanie zawieszenia terminów po dniu 30 czerwca 2024 r. narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji RP. Stanowisko to jest w pełni podzielane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku.

W konsekwencji zdaniem strony należy przyjąć, że od dnia 27 listopada 2024 r. biegnie 60-dniowy termin na załatwienie sprawy, który upłynął bez wydania decyzji oraz bez podjęcia przez organ jakichkolwiek realnych czynności zmierzających do zakończenia postępowania. Powyższe jednoznacznie świadczy o bezczynności, ewentualnie o przewlekłym prowadzeniu postępowania, przy czym - wobec skali naruszenia oraz jednoznacznej linii orzeczniczej sądów administracyjnych - bezczynność ta ma charakter rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a.

Ponadto skarżący wniósł o przyznanie na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł z uwagi na rażące przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy przez okres wielu miesięcy stanowi krzywdę wynikającą z opieszałego działania administracji publicznej, która powinna znaleźć swoją rekompensatę w przyznaniu skarżącemu odpowiedniej sumy pieniężnej, pełniącej jednocześnie funkcję dyscyplinującą wobec organu administracji.

Skarga wpłynęła do organu w dniu 30 marca 2026 r.

Jak wynika z ujętego w aktach sprawy wydruku z sytemu teleinformatycznego, prowadzonego w urzędzie, następnie w dniu 8 kwietnia 2026 r. dokonano "opiniowania wniosku", co oznacza zwrócenie się przez organ do komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta wojewódzkiego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego o przekazanie informacji, czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium RP stanowią zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Kopii kierowanych do ww. organów brak w aktach sprawy.

Następnie przekazując skargę i akta, w sporządzonej w dniu 14 maja 2026 r. odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o:

1. 1. oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy, a w przypadku uznania przez Sąd przepisu art. 100d ustawy o pomocy za sprzeczny z Konstytucją RP o:
2. 2. zobowiązanie organu do zakończenia postępowania w terminie nie krótszym niż 30 dni od przekazania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;
3. 3. stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organu nie miały charakteru rażącego:
4. a) z uwagi na art. 6 k.p.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy, bowiem organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących ich przepisów, w tym również ze wskazanymi przepisami ustawy pomocowej lub
5. b) z uwagi na niezawinione przez organ przyczyny, bowiem działania organu nie były zamierzone i nie nosiły znamion złej woli, a były wynikiem dużej ilości wniosków cudzoziemców i ograniczonych możliwości kadrowych organu
6. 4. niewymierzanie organowi na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy grzywny ani sumy pieniężnej, bowiem zgodnie z powołanym przepisem specustawy w okresie do dnia 4 marca 2027 r. organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa, a także z uwagi na wyżej wymienione niezawinione przez organ przyczyny.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że rozpoznając sprawę należy mieć na względzie jej przedmiot i związane z tym szczególne okoliczności, w tym przede wszystkim mające zastosowanie przepisy oraz zmiany stanu prawnego, które obowiązywały w okresie wpływu wniosku i jego procedowania.

Do wskazanych przepisów należy art. 100d ustawy o pomocy zgodnie z którym w okresie jego obowiązywania od dnia 1 stycznia 2023 r., aktualnie do dnia 4 marca 2027 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (pkt 1 lit. a), stały (pkt 1 lit. b) oraz rezydenta długoterminowego UE (pkt 1 lit. c) w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Stosownie do jego ust. 3, w okresie, o którym mowa w ust. 1, przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie stosuje się.

Natomiast art. 100c ust. 3 pkt 2 ww. ustawy określił, że organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Stosownie do art. 100c ust. 4 ww. ustawy zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Z kolei przepis art. 100d ustawy o pomocy wyznaczył nowy okres spoczywania terminów do dnia 24 sierpnia 2023 r., a kolejne jego nowelizacje przedłużyły ten okres do dnia 4 marca 2027 r.

Tym samym, skoro wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt został złożony przez skarżącego w okresie obowiązywania przepisu art. 100d ustawy o pomocy, termin na załatwienie przedmiotowej sprawy w ocenie organu w ogóle jeszcze nie rozpoczął dla niego swojego biegu. Wojewoda Pomorski podkreślił, że nie można w związku z tym zarzucać mu bezczynności, biorąc pod uwagę, że organy administracji są obowiązane do działania zgodnie z art. 6 k.p.a. na podstawie i w granicach prawa

Jednocześnie organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie długi okres oczekiwania przez cudzoziemca na rozstrzygnięcie nie wynika z zaprzestania czynności i stosowania art. 100d ustawy o pomocy, ale z innych przyczyn, to jest trudności kadrowych i dużej liczby wniosków przekraczających organizacyjne możliwości organu. Organ zaznaczył, że według stanu na maj 2026 r. rozpatruje już wnioski cudzoziemców z I kwartału 2024 r.

Organ stwierdził, że jego stanowisko w zakresie obowiązku stosowania przepisów art. 100d ustawy o pomocy oraz braku rażącego charakteru bezczynności organu z uwagi na zasadę praworządności nie pozostaje odosobnione, co w ocenie organu potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2025 r. w sprawie o sygn. akt IV SAB/Po 188/25.

Organ podkreślił też, że w orzecznictwie wskazuje się, że z reguły dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące. Sąd administracyjny uwzględniając całość okoliczności indywidualnych sprawy powinien wziąć pod uwagę także występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność.

Tym samym w ocenie organu, z uwagi na możliwości kadrowe oraz znaczną ilość spraw jakie rozstrzyga, a także kolejność wpływu spraw obiektywnie nie mógł procedować szybciej w sprawie skarżącego G. B. W tym zakresie powołano się na dane dotyczące liczby wniosków aktualne na dzień 25 lipca 2024 r. Organ wskazał przy tym, że z uwagi na zmiany organizacyjne w latach 2020-2023 i tak przyspieszył rozpoznawanie wniosków. Jednak tak duża ilość spraw i braki kadrowe to poważna przeszkoda, aby tak zorganizować pracę, aby rozpoznawanie spraw odbywało się z zachowaniem ustawowych terminów. Podkreślił, że problem z terminowym załatwieniem spraw cudzoziemców zauważono także w Biuletynie Informacyjnym Rzecznika Praw Obywatelskich z listopada 2025 r. oraz w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z roku 2023 r.

W kwestii dochodzonej sumy pieniężnej organ wskazał, że skarżący nie podał żadnych konkretnych okoliczności wskazujących na fakt poniesienia przez niego uszczerbku, straty czy krzywdy, które są wynikiem bezczynności organu w rozpatrywaniu jego sprawy, a które wymagałyby mu ich zrekompensowania. Żądaniu sumy pieniężnej winno towarzyszyć szczegółowe uzasadnienie odnoszące się do konkretnych okoliczności, uzasadniających przyznanie podanej w skardze sumy pieniężnej. W niniejszej sprawie takie uzasadnienie nie zostało zdaniem organu przedstawione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie skarżący wypełnił wymóg określony w art. 53 § 2b p.p.s.a., ponaglenie zostało bowiem wniesione po raz pierwszy w dniu 9 lipca 2025 r. i wpłynęło do organu, co dokumentują akta administracyjne sprawy. Ponaglenie ponowiono także kolejnym pismem, które wpłynęło do organu w dniu 20 listopada 2025 r.

W związku ze złożoną skargą na bezczynność, w której skarżący akcentuje brak wydania decyzji w sprawie wnioskowanego zezwolenia, należało następnie rozważyć kwestię zastosowania w sprawie przepisu art. 100d ustawy o pomocy.

Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:

1. 1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:
2. 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,
3. 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;
4. 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej
5. - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
6. 2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.
7. 3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:
8. 1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;
9. 2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
10. 4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.

Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany. W tym zakresie na mocy art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1088) zmieniającej nin. ustawę z dniem 27 czerwca 2023 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 232) zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 lutego 2024 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 30 czerwca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 1 lipca 2024 r. art. 100d określał przywołany okres - przedłużony po raz czwarty z kolei - "do dnia 30 września 2025 r."

Dalej na mocy art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1301) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 30 września 2025 r. art. 100d określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2026 r.".

Na dzień wydania niniejszego wyroku doszło do kolejnej nowelizacji art. 100d ustawy o pomocy, w ten sposób, że przepis określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.; Dz. U. 2026 r. poz. 203 - zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).

Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymując dotychczasowe stanowisko, że ustawa o pomocy dotyczy wszystkich cudzoziemców, w wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24 - który Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie w pełni popiera - zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.

Stanowisko to zostało podzielone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24; z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24; z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24; z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24) i jest ono już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt II OSK 49/25, Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "(...) w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyroki NSA z dnia 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, z dnia 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24 oraz II OSK 2743, z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24).

Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.".

Zważywszy na precyzyjne określenie kompetencji TK i sądów administracyjnych w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio), musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OSK 174/24).

Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencjom Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenia są powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).

Podzielając stanowisko NSA wyrażone w wyżej powołanym wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24, Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie uznał, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy zmieniającej z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 ustawy o pomocy w brzmieniu nadanym nowelizacją ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ponieważ na tamten moment, a więc po upływie przeszło 2 lat od wybuchu konfliktu nie istniały już nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przedłużenie, tym bardziej okoliczności te nie istniały w okresie późniejszym. Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd upłynęło już ponad 4 i pół roku od dnia rozpoczęcia działań wojennych na terenie Ukrainy.

Należy podkreślić, iż prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji). W świetle art. 184 Konstytucji zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 2869/21).

Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 ustawy o pomocy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854), w świetle którego cudzoziemiec przez jeszcze kolejne okresy, nie mógłby skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z ww. konstytucyjną zasadą prawa do sądu.

Takie rozwiązanie, w świetle tego, że odpadła przesłanka konieczności określona w art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych (Dz.U.UE.2007.C.303.01, również jako "KPP") stanowi oczywistą sprzeczność z art. 47 KPP, który stanowi, że każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule (zdanie pierwsze).

W ocenie Sądu, wskazana argumentacja, jako adekwatna, ma zastosowanie także do kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. m.in. do piątego przedłużenia do dnia 4 marca 2026 r. (dokonanego na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r.) i szóstego przedłużenia do dnia 4 marca 2027 r. (dokonanego na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.). Rozwiązania te trudno uznać za proporcjonalne, gdy zgodnie z przedstawionym wyżej utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego już wcześniejsze przedłużenie do dnia 30 września 2025 r. nie znajdowało uzasadnienia i nie było zgodne z zasadą proporcjonalności oraz w konsekwencji naruszało konstytucyjne prawo do sądu, gwarantowane także w KPP.

Skoro zatem zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy dotyczące terminów zawarte w ustawie o cudzoziemcach powinny już być stosowane przynajmniej od dnia 1 lipca 2024 r. (z uwagi na to, że kolejne przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy jako sprzeczne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, nie powinny być stosowane), to w rozpoznawanej sprawie sposób działania organu (lub jego brak) podlega ocenie. Wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy złożony przez skarżącego w marcu 2024 r. trafił do Wojewody Pomorskiego w listopadzie 2024 r., a więc niewątpliwie po tej dacie.

Przystępując do merytorycznej oceny zarzutów skarżącego, wyjaśnić należy, że w przypadku rozpoznawania skargi na przewlekłość lub bezczynność postępowania, sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji.

Wskazać zatem należy, że bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast przewlekłość nie łączy się z przekroczeniem żadnych terminów. Inaczej mówiąc, bezczynność zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, natomiast przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już zakończona. Przewlekłość obejmuje zatem przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 k.p.a.), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania.

Za takim rozumieniem bezczynności i przewlekłości opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że: "z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód". Nadto, w powołanej uchwale stwierdzono, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw pojęcia bezczynności i przewlekłości uzyskały "odmienny znaczeniowo sens".

O przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu (zob. w tej materii postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2317/19).

Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że w niniejszej sprawie rzeczywista postać zwłoki organu administracji dotyczy bezczynności, a nie przewlekłego prowadzenia postępowania.

Podstawę prawną rozpoznania wniosku skarżącego stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, która zawiera przepisy określające czas, w jakim postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy powinno się zakończyć. Przepisy regulujące tę materię stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych uregulowań Kodeksu postępowania administracyjnego.

W zakresie zezwoleń na pobyt czasowy znacznie ma w tym zakresie art. 112a ustawy o cudzoziemcach. Ponieważ w przedmiotowej sprawie mamy wciąż do czynienia z postępowaniem niezakończonym, a wszczętym złożeniem wniosku z marca 2024 r. wskazany art. 112a ustawy o cudzoziemcach ma zastosowanie w brzmieniu sprzed obowiązującej od kwietnia 2026 r. nowelizacji, dokonanej art. 1 pkt 15 ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 listopada 2025 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1794). Stosownie bowiem do art. 12 powołanej ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawach zmienianych niniejszą ustawą wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 3-5, 8-41, 44 lit. b, pkt 47-49, 50 i 52, art. 2, art. 5-7, art. 8 pkt 1 lit. b oraz c, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy dotychczasowe.

Uwzględnić zatem należy, że zgodnie z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu dotychczasowym:

1. 1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.
2. 2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:
3. 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub
4. 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub
5. 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Przywołane przepisy regulują w sposób ścisły terminy załatwienia wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, wydłużając ten termin do 60 dni od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach.

Z ustalonych na podstawie akt sprawy okoliczności faktycznych sprawy wynika, że wniosek G. B. inicjujący postepowanie został złożony w dniu 21 marca 2024 r. do Wojewody Mazowieckiego. Ponieważ wnioskodawca zamieszkał następnie w wojewódzkie pomorskim, wnioskował począwszy od czerwca 2024 r. o przekazanie jego wniosku według właściwości do Wojewody Pomorskiego. W tym zakresie skarżący skierował do organu dwa wnioski o przekazanie sprawy, w czerwcu 2024 r. oraz we wrześniu 2024 r. Niewątpliwie Wojewoda Mazowiecki nie wydał decyzji w sprawie, ograniczając się właśnie do przekazania sprawy według właściwości, co uczynił po blisko 5 miesiącach od powiadomienia go o zmianie adresu przez wnioskodawcę. Podkreślenia wymaga, że przekazanie sprawy według właściwości nie spowodowało wszczęcia nowego postępowania. Fakt ten musi mieć jedynie znacznie dla ustalenia odpowiedzialności za bezczynność w określonym momencie.

Niewątpliwie bowiem dla oceny zarzutu bezczynności skierowanego względem Wojewody Pomorskiego nie mogłyby mieć znaczenia ewentualne zaniedbania innego organu, a w tym przypadku Wojewody Mazowieckiego. W tym zakresie analizując przebieg sprawy począwszy od kiedy w listopadzie 2024 r. Wojewoda Pomorski dysponował już aktami sprawy, wskazać należy, że organ pismem datowanym na dzień 7 marca 2025 r., wezwał skarżącego do dopełnienia obowiązku osobistego złożenia wniosku, informując go przy tym, że w tracie wizyty zostaną pobrane odciski linii papilarnych. Obowiązków tych skarżący dopełnił w dniu 28 marca 2025 r. Skarżący podczas tej wizyty przedłożył do akt sprawy również dodatkowe dokumenty obejmujące m.in.: kserokopię paszportu, dokumenty ZUS, umowę zlecenia z dnia 18 października 2024 r., zezwolenie na pracę dnia 18 października 2024 r., wystawione na wniosek ówczesnego pracodawcy strony, ważne do dnia 17 października 2025 r., oświadczenie pracodawcy o zapewnieniu zakwaterowania pod adresem w Gdańsku, załącznik nr 1 do wniosku wystawiony przez ówczesnego pracodawcę.

Z analizy formalnej sporządzonej przez pracownika Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego nie wynika, aby wniosek skarżącego na tym etapie zawierał braki formalne. Kolejne dokumenty w sprawie skarżący złożył samodzielnie, bez wezwania organu, także w dniu 16 stycznia 2026 r. i w dniu 19 stycznia 2026 r., w tym m.in. zawartą w 2026 r. nową umowę zlecenia oraz wypełniony w związku z tym nowy załącznik nr 1 do wniosku, wypełniony przez pracodawcę strony. Wcześniej do organu wpłynęły dwa ponaglenia, to jest ponaglenie z dnia 7 lipca 2025 r., a następnie ponaglenie wystosowane w listopadzie 2025 r. Następnie zaś skarżący w dniu 25 marca 2026 r. (data nadania) wniósł skargę datowaną na dzień 23 marca 2026 r. W dniu 8 kwietnia 2026 r. organ zwrócił się do podmiotów wymienionych w art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach (komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta wojewódzkiego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego) o przekazanie informacji czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium RP stanowią zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Z akt sprawy nie wynika, aby organy konsultacyjne udzieliły odpowiedzi w terminie 30 dni. Brak udzielenia odpowiedzi w tym terminie, zgodnie z art.109 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach, również uznaje się za spełnienie przez wojewodę wymogu uzyskania informacji. Następnie organ przekazał w kolejnym miesiącu, to jest w maju 2026 r. skargę wraz z odpowiedzią na skargę do Sądu.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy, mając na uwadze przedstawiony powyżej przebieg postępowania, Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że organ nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy administracyjnej, naruszając tym zasadę określoną w art. 12 § 1 k.p.a.

Jak wskazano wyżej, od dnia 1 lipca 2024 r. nie było podstaw do stosowania w sprawie art. 100d ustawy o pomocy. Wojewoda Pomorski otrzymując przekazany wniosek w dniu 27 listopada 2024 r. powinien go procedować z uwzględnieniem zastosowania przepisu art. 112a ustawy o cudzoziemcach wyznaczającego bieg terminu w sprawie.

Z tych względów Sąd stoi na stanowisku, że termin 60 dni na załatwienie sprawy wynikający z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach, rozpoczął swój bieg w niniejszej sprawie, nie od chwili przekazania wniosku, ale licząc od dnia 28 marca 2025 r., kiedy skarżący na wezwanie Wojewody Pomorskiego z dnia 7 marca 2025 r. osobiście stawił się w urzędzie i uzupełnił w ten sposób brak wniosku oraz pobrano od niego odciski linii papilarnych. Wniosek został oceniony na tym etapie bez wskazania, aby posiadał braki i został zakwalifikowany do procedowania. Wraz z wnioskiem oraz w toku postępowania skarżący samodzielne i bez wezwania złożył szereg dokumentów. Jednocześnie organ nigdy nie wzywał strony o uzupełnienie wniosku w jakimkolwiek innym zakresie.

Ustawowy termin 60 dni na rozpatrzenie wniosku upływał zatem w dniu 27 maja 2025 r. Termin ten nie został dochowany przez organ, który w momencie wniesienia skargi pozostawał w bezczynności. Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd, brak jest informacji o wydaniu decyzji w sprawie. Bezpośrednio przed terminem wyznaczonego posiedzenia, wykonując wezwanie Sądu, pełnomocnik organu w piśmie z dnia 7 września 2026 r. poinformował, że w sprawie z wniosku G. B. nie została wydana decyzja.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

Uwzględniając całokształt okoliczności sprawy Sąd ocenił jednocześnie, że stwierdzona w niniejszej sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.

W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Uznanie to cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego.

Ocena naruszenia prawa jako rażącego będzie zasadna, gdy stan bezczynności jest znaczny, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że rażące naruszenie prawa w przypadku bezczynności ma miejsce w razie oczywistego, długotrwałego niepodejmowania przez organ żadnych czynności. Okres procedowania wniosku i postawa organu względem strony postępowania to okoliczności, które jak najbardziej podlegają badaniu przy ocenie, czy bezczynność organu ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd, zastrzeżony przepisami termin 60 dni zdążył już wielokrotnie upłynąć od dnia 28 marca 2025 r., kiedy skarżący stawił się osobiście w urzędzie. Jednocześnie stan bezczynności organu trwa i termin załatwienia sprawy w dalszym ciągu nie jest respektowany przez organ, pomimo ugruntowanego już w tym zakresie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z wyrokami zapadłymi w sprawach innych cudzoziemców i złożonymi skargami kasacyjnymi – organowi musi być już od 2025 r. znane przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy – tj. po dniu 30 czerwca 2024 r. - zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu i nie powinna być ona stosowana. W dacie orzekania przez Sąd upłynęło już ponad 4 i pół roku od rozpoczęcia agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie, która spowodowała napływ licznej grupy obywateli tego kraju do Polski.

Trudno jest obecnie dopatrywać się szczególnych okoliczności, które w praworządnym państwie nadal uzasadniałyby pozbawienie cudzoziemców, instrumentów ochrony sądowej przed bezczynnością organów administracji i przewlekłością prowadzonego przez nie postępowania. Jeżeli przedłużanie stosowania art. 100d ustawy o pomocy po dniu 30 czerwca 2024 r. uznajemy za sprzeczne z Konstytucją i za nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa, sposób działania organu sprzeczny z tymi zasadami trudno uznać za niemający charakteru rażącego naruszenia prawa.

Wobec przedstawionego wyżej ugruntowanego stanowiska NSA, organ nie miał już podstaw, aby przyjmować, że termin na rozpoznanie sprawy z wniosku skarżącego w ogóle nie rozpoczął jeszcze dla niego swojego biegu. Takie stanowisko organ przedstawia jednak także w odpowiedzi na skargę sporządzanej w maju 2026 r., a więc już rok po wydaniu pierwszych orzeczeń NSA wskazujących na sprzeczność z Konstytucją RP dokonanych kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy. Jeżeli zaś istniały przeszkody dla zachowania tego terminu, organ realizując zasadę zaufania winien poinformować o tym stronę i wyznaczyć nowy termin załatwienia sprawy. Takie czynności nie zostały podjęte, co trudno uznać za postawę organu, która nie wskazywałaby na lekceważenie wniosku strony. Strona nie miała też żadnej informacji ze strony organu, również po tym gdy wnosiła dodatkowe dokumenty, cztery prośby o przyspieszenie rozpoznania sprawy, a w końcu ponaglenia kiedy jej sprawa zostanie załatwiona, ani czy rzeczywiście te dokumenty które przełożono w sprawie są wystarczające.

Dostrzec też należy, że brak jakichkolwiek reakcji organu na pisma strony powodował, że nie mogła ona też początkowo uzyskać nawet tej wiedzy, czy jej sprawa została już przekazana Wojewodzie Pomorskiemu, o które to przekazanie strona wnioskowała już od czerwca 2024 r. Do Wojewody Pomorskiego przekazywano pisma strony kierowane przez nią do Wojewody Mazowieckiego, świadczące o tym, że nie ma ona informacji, jaki organ prowadzi jej postępowanie.

W tym kontekście Sąd zaznacza, że postawa organu, w tym zignorowanie wniosku strony od listopada 2024 r. do marca 2025 r. doprowadziła do przesunięcia początku biegu terminu, o którym mowa w art. 112a ustawy o cudzoziemcach. Wezwanie o osobiste stawienie się skarżącego w urzędzie nastąpiło bowiem dopiero pismem z dnia 7 marca 2025 r. Jak wskazano wyżej, brak działań Wojewody Mazowieckiego w sprawie nie może obciążać Wojewody Pomorskiego. Otrzymując akta sprawy w listopadzie 2024 r., Wojewoda Pomorski musiał mieć jednak świadomość, że wniosek złożono jeszcze w I kwartale 2024 r. (dnia 21 marca 2024 r.), gdzie poprzednio właściwy organ nie podjął przez wiele miesięcy żadnych czynności w sprawie, w tym zwlekał również z samym przekazaniem wniosku. Pomimo tego, Wojewoda Pomorski po otrzymaniu akt sprawy, w dalszym ciągu od listopada 2024 r. do marca 2025 r. także nie procedował wniosku, w tym nie dokonał wstępnej oceny tego, czy wniosek nie zawiera braków formalnych i nie wezwał jeszcze strony do osobistego stawiennictwa w urzędzie.

Wskazane czynności nie są skomplikowane, nie wymagają rozstrzygnięć merytorycznych i znacznego nakładu pracy. Brak ich podjęcia w istotny sposób wpłynął zaś na rozpoczęcie terminu do załatwienia wniosku, przesuwając początek biegu terminu o kilka miesięcy, które to działanie organu stanowi o rażącym naruszeniu prawa. O rażącym charakterze bezczynności w tej konkretnej sprawie świadczy ponadto w szczególności, że pomimo zakwalifikowania ostatecznie w dniu 28 marca 2025 r. wniosku do dalszego procedowania, również na tym etapie nie dopełniono wszystkich standardowych i nieskomplikowanych czynności, które były organowi dostępne do przeprowadzenia. Do takich czynności należy zaliczyć wymagane przepisami wystąpienie przez organ z pismem do odpowiednich służb, aby dokonały "opiniowania wniosku". Bez dopełnienia tego wymogu nie byłoby możliwe prawidłowe rozpoznanie wniosku. W tej sprawie, jak wynika z wydruku sytemu teleinformatycznego urzędu "opiniowanie wniosku" zostało przeprowadzone po upływie kolejnego roku czasu, to jest dopiero w dniu 8 kwietnia 2026 r., po otrzymaniu skargi przez organ.

Odnotować należy, że odwlekanie tego rodzaju podstawowych czynności, które nie mają charakteru skomplikowanego, ani nie wymagają przeprowadzenia żadnych merytorycznych analiz, o kolejny rok, niewątpliwie nie jest działaniem zgodnym z zasadą szybkości postępowania i w oczywisty sposób wydłuża postępowanie w sprawie. Nie świadczy również o takim zorganizowaniu pracy, które pozwoliłoby zmniejszać zaległości, zamiast je w dalszym ciągu piętrzyć.

Tak więc w ocenie Sądu w tych indywidulanie przytoczonych przez Sąd okolicznościach, organ mógł niewątpliwie procedować szybciej w tej konkretnej sprawie dotyczącej skarżącego. Odnotować należy, że czynność polegająca na wezwaniu wnioskodawcy do dopełnienia obowiązku osobistego złożenia wniosku powinna być podjęta niezwłocznie przez organ, jeśli weźmie się pod uwagę, iż wezwanie takie nie wymaga istotnego nakładu pracy lub dodatkowego personelu i w zasadzie może być wystosowane do wnioskodawcy w ciągu kilku dni. Jednocześnie brak jest uzasadnionych podstaw aby po zbadaniu wniosku pod względem formalnym, przez kolejny rok czasu nie wystosować standardowego pisma do służb, które według takiego samego wzoru i do tych samych organów, wysyła się w każdej sprawie dotyczącej zezwolenia pobytowego.

Reasumując, pomimo braku zgłoszenia zastrzeżeń co do kompletności wniosku organ od wielu miesięcy nie wydał decyzji w sprawie, gdzie organ sam przyczynił się istotnie zarówno do przesunięcia biegu terminu do rozpoznania sprawy, jak też już po rozpoczęciu jego biegu (choć nie jest on w dalszym ciągu uznawany przez organ) nie dopełnił koniecznych czynności leżących wyłącznie po stronie organu. Od marca 2025 r. do kwietnia 2026 r. nie wystąpił bowiem do służb o zaopiniowanie wniosku złożonego przez stronę jeszcze w marcu 2024 r. Zapewnienie organu zawarte w odpowiedzi na skargę, że w maju 2026 r. proceduje już wnioski z I kwartału 2024 r. nie objęło zatem wciąż jeszcze wniosku strony skarżącej, który nie został rozpoznany również do czasu wyrokowania Sądu w tej sprawie we wrześniu 2026 r.

Zdaniem Sądu, sytuacja, w której strona czeka tak długo, to jest łącznie już ponad 2 i pół roku na rozstrzygnięcie sprawy (a od czasu przekazania sprawy Wojewodzie Pomorskiem ponad 21 miesięcy) w postępowaniu, w którym sprawa powinna zostać załatwiona w ciągu 60 dni, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Art. 100d ustawy o pomocy nigdy nie stanowił zakazu dla prowadzenia postępowań w przedmiocie udzielenia zezwoleń na pobyt cudzoziemców. Nie zwalniał także organów w żadnej mierze od obowiązku sprawnego prowadzenia postępowania oraz przestrzegania zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 12 k.p.a. Stanowisko NSA, kwestionujące konstytucyjność kolejnych przedłużeń obowiązywania tej regulacji po 1 lipca 2024 r. podkreślało ten obowiązek i dostosowanie działania organu do tego stanowiska nie wymagało bynajmniej od organu działania wbrew zasadom legalizmu i praworządności. Mimo to organ nadal pozostaje w bezczynności i nie wydał decyzji w niniejszej sprawie.

Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę, gdzie wskazano na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w którym orzeczono, że bezczynność nie miała charakteru rażącego, wyrok ten zapadł na tle innego stanu faktycznego. W sprawie rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu organ m.in. wydał już bowiem stronie decyzję dotyczącą zezwolenia pobytowego. Już z tego względu sytuacja ta niewątpliwie może być oceniona inaczej, niż sytuacja mająca miejsce w przedmiotowej sprawie.

W zakresie zgłoszonego w skardze żądania dotyczącego przyznania skarżącemu sumy pieniężnej, wskazać należy, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna jest (oprócz grzywny) dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, stanowiącym dla organu swoistą sankcję za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania. Jednocześnie suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. stanowi formę rekompensaty dla strony skarżącej za zwłokę w załatwieniu sprawy. Suma pieniężna, chociaż ma charakter kompensacyjny, nie ma na celu naprawienia szkody. Nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych ani nie ma waloru odszkodowania, tak jak rozumiane jest ono na gruncie prawa cywilnego. Stanowi ona natomiast swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś jej przyznanie powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania. Suma pieniężna powinna wynagrodzić stronie niedogodności związane z opieszałym, a co za tym idzie wadliwym działaniem organu.

Mając na uwadze okoliczności sprawy, w ramach przyznanej w art. 149 § 2 p.p.s.a. kompetencji, Sąd uznał, że przyznana skarżącemu suma pieniężna w wysokości 2000 zł - o czym orzeczono w punkcie 3. sentencji wyroku - jest właściwą kwotą dla zrekompensowania skarżącemu niedogodności związanych z dotychczasowym okresem oczekiwania na rozpoznanie wniosku przez Wojewodę Pomorskiego. Dodatkowo dostrzec należy, że w toku postępowania administracyjnego organ otrzymał 4 kolejne pisma skarżącego, w których strona wskazywała na potrzebę wyjazdu z Polski do innego kraju, czego nie może uczynić bez ważnego zezwolenia pobytowego.

Skarżący wjechał do Polski z Nepalu na podstawie wizy. Obawy i trudności dotyczące możliwości swobodnego przemieszczania się skarżącego, wobec nieotrzymania przez 2 i pół roku zezwolenia pobytowego na terenie naszego kraju, są realne i niewątpliwie istotnie wpłynęły na sytuację życiową skarżącego. W okolicznościach tej sprawy przyznana suma pieniężna ma przede wszystkim stanowić rekompensatę za oczekiwanie na rozpoznanie sprawy i postawę konkretnego organu wobec strony skarżącej, którą szczegółowo przeanalizowano powyżej. Sąd uwzględnił przy tym, że skarżący w żaden sposób nie przyczynił się do bezczynności organu.

Skarżący od 2 i pół roku przebywa i pracuje w Polsce. Uregulowanie jego statusu pobytowego jest dla niego istotną okolicznością życiową. W toku postępowania administracyjnego postawa skarżącego, jako wnioskodacy, była aktywna. Wszelkie dokumenty przedłożone w sprawie były przedstawiane przez skarżącego samodzielnie i bez wezwania. Jednocześnie skarżący na wezwanie organu dotyczące osobistego stawiennictwa zareagował bezzwłocznie. Wielokrotnie prosił o informacje o stanie sprawy i o jej przyspieszenie. Natomiast organ od wielu miesięcy nie proceduje wniosku i nie wydaje decyzji, nie informuje strony o stanie sprawy, w tym czy dokumentacja przedłożona przez stronę rzeczywiście jest wystarczająca dla wydania zezwolenia, nie dokonuje też czynności wymaganych art. 36 k.p.a. Sąd uznał, że w takiej sytuacji, gdy organ wciąż stoi na stanowisku, że nie obowiązuje go żaden termin załatwienia przedmiotowej sprawy, przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, w powiązaniu z okresem oczekiwania na rozpoznanie sprawy, jest koniecznym i jednocześnie wystarczającym środkiem dla spełnienia funkcji dyscyplinującej organ, aby podjął czynności w sprawie zainicjowanej wnioskiem. O taką też sumę w pierwszej kolejności wnioskował skarżący.

Jednocześnie w tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 p.p.s.a, Sąd w punkcie 4. sentencji wyroku oddalił skargę w pozostałej części, to jest dotyczącej żądania wymierzania organowi grzywny.

Sąd wyjaśnia, że orzekanie w zakresie grzywny względem organu uznał za nieuzasadnione, właśnie z uwagi na wskazywaną przez organ niewydolność w organizacji pracy i dotrzymywaniu terminów oraz pozostawianie w przekonaniu, że nie spotkają go z powodu braku rozpoznawania spraw żadne konsekwencje z uwagi na art. 100d ustawy o pomocy.

Trudności organizacyjne i duża ilość wniosków w ocenie Sądu nie uzasadnia jednak rezygnacji z jakichkolwiek środków dyscyplinujących organ. W sytuacji wybuchu konfliktu na Ukrainie w lutym 2022 r. organ przez 4 i pół roku powinien znaleźć rozwiązania systemowe, dla opanowania zaistniałej sytuacji i przede wszystkim w konkretnych sprawach poszczególnych cudzoziemców nie piętrzyć zaległości, co następuje w sytuacji braku podejmowania przez wiele miesięcy podstawowych i niekomplikowanych czynności, jak wezwanie o osobiste stawiennictwo w urzędzie, analiza czy wniosek nie zawiera braków formalnych, wysłanie do służb standardowego pisma o informację o cudzoziemcu.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 5. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, tj. 597 zł, na które składa się wysokość uiszczonego wpisu (100 zł) wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).