Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 24 września 2026 r., sygn. akt III SAB/Gd 345/26

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła, wniesiona przez M. V. – obywatelkę Białorusi, skarga na bezczynność lub przewlekłość postępowania Wojewody Pomorskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy.

Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej jako "k.p.a.") oraz art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1079), przez przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym. Zarzuciła również naruszenie art. 36 § 1 k.p.a., poprzez brak zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie.

W skardze zawarto wniosek o: zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; stwierdzenie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie skarżącej od organu sumy pieniężnej w wysokości 5 000, ewentualnie sumy w wysokości uznanej przez Sąd za odpowiednią; wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości w przypadku nieuwzględnienia wniosku o przyznanie sumy pieniężnej; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi podano, że w dniu 27 czerwca 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o wydanie przez Wojewodę Pomorskiego zezwolenia na pobyt czasowy.

W dniu 24 listopada 2025 r. skarżąca otrzymała wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów, w szczególności: potwierdzenia ubezpieczenia zdrowotnego (dokument ten został już wcześniej złożony, tj. w dniu 14 listopada 2025 r), odpisu aktu małżeństwa wraz z tłumaczeniem przysięgłym, aktu urodzenia dziecka, wspólnych zdjęć, dokumentów potwierdzających prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego (m.in. umowy rachunku bankowego, umowy kredytowe, darowizny, dokumenty medyczne związane z ciążą, akt notarialny własności mieszkania).

W odpowiedzi na wezwanie, w dniu 2 grudnia 2025 r. skarżąca przedłożyła szeroki materiał dowodowy, obejmujący m.in.: odpis aktu małżeństwa wraz z tłumaczeniem przysięgłym, akt urodzenia dziecka, dokumentację medyczną (kartę ciąży), rozliczenia podatkowe PIT za lata 2023 i 2024, wspólne fotografie (22 sztuki). Pomimo wyżej przedstawionych dokumentów, w dniu 30 stycznia 2026 r. skarżąca otrzymała ponowne wezwanie w trybie art. 10 k.p.a., w którym organ poinformował, iż materiał dowodowy jest niewystarczający, wskazując m.in. na konieczność przedłożenia "aktualnego" odpisu aktu małżeństwa, pomimo że wcześniej złożony dokument był prawidłowy i nie utracił mocy dowodowej. W celu spełnienia kolejnych wymagań organu, skarżąca w dniu 12 marca 2026 r. przedłożyła odpis aktu małżeństwa.

Pomimo wielokrotnego uzupełniania dokumentów, organ nie zakończył postępowania. Skarżąca oraz jej pełnomocnik dwukrotnie kierowali do organu wiadomości z prośbą o wydanie decyzji, wskazując, iż materiał dowodowy został skompletowany. Wiadomości te pozostały bez skutecznej reakcji.

Na dzień wniesienia skargi, postępowanie trwa ponad 21 miesięcy, co stanowi rażące naruszenie przepisów prawa. W niniejszej sprawie organ nie tylko nie dochował ustawowych terminów, ale również prowadził postępowanie w sposób przewlekły, poprzez wielokrotne kierowanie nieadekwatnych i powtarzających się wezwań, co skutkowało nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania. Dodatkowo organ nie zapewnił stronie należytej informacji o stanie sprawy, w tym poprzez brak aktualizacji danych w portalu klienta.

Szczególnie rażący charakter miało żądanie przedłożenia szczegółowej dokumentacji medycznej (karta ciąży) oraz wspólnych fotografii, które - w świetle faktu pozostawania przez skarżącą w związku małżeńskim, posiadania wspólnego dziecka oraz prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego - nie były niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Co istotne, mimo żądania szeregu szczegółowych i ingerujących w sferę prywatną dokumentów, organ ostatecznie ponownie skoncentrował się na formalnym wymogu przedłożenia "aktualnego" odpisu aktu małżeństwa, co dodatkowo potwierdza nieadekwatność wcześniejszych żądań oraz ich zbędny charakter. Powyższe działania organu prowadziły do nieuzasadnionego przedłużania postępowania, naruszając zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej, wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a.

Zaznaczono, że organ nie może skutecznie powoływać się ma przepisy art. 100c oraz art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j.: Dz. U. z 2025 r. poz. 337 ze zm.; zwanej dalej "ustawą pomocową") w celu usprawiedliwienia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie bowiem z ugruntowanym i jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dalsze przedłużanie zawieszenia terminów po dniu 30 czerwca 2024 r. narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji RP.

Uzasadniając wniosek o przyznanie od organu sumy pieniężnej wskazano, powołując się na orzeczenie sądu administracyjnego, że przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy przez okres wielu miesięcy stanowi krzywdę wynikającą z opieszałego działania administracji publicznej, która powinna znaleźć swoją rekompensatę w przyznaniu skarżącej odpowiedniej sumy pieniężnej, pełniącej jednocześnie funkcję dyscyplinującą wobec organu administracji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o:

1. 1. oddalenie skargi z uwagi na obowiązujące w okresie prowadzonego postępowania przepisy art. 100d ust. 1 pkt 1a, ust. 3 pkt 1 i ust. i 4 ustawy pomocowej, zgodnie z którymi, zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawie o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do dnia 4 marca 2027 r. nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki;

ewentualnie o:

1. 2. zobowiązanie organu do zakończenia postępowania w terminie nie krótszym niż 30 dni od przekazania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;
2. 3. stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłość organu nie miała charakteru rażącego:
3. a) z uwagi na art. 6 k.p.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy pomocowej, bowiem organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących ich przepisów, w tym również ze wskazanymi przepisami ustawy pomocowej lub
4. b) z uwagi na niezawinione przez organ przyczyny, bowiem działania organu nie były zamierzone i nie nosiły znamion złej woli, a były wynikiem dużej ilości wniosków cudzoziemców i ograniczonych możliwości kadrowych organu;
5. 4. niewymierzanie organowi grzywny ani sumy pieniężnej, bowiem zgodnie z art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy pomocowej, w okresie do dnia 4 marca 2027 r. organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sumy pieniężnej na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest, jak to wynika z przepisu art. 52 § 1 p.p.s.a., wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed właściwym organem administracji publicznej, przy czym dotyczy to także skargi na bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. wskazuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca niewątpliwie wypełniła wymóg określony w art. 53 § 2b p.p.s.a., ponaglenie zostało bowiem wniesione trzykrotnie, tj. pierwsze w dniu 11 listopada 2025 r., drugie w dniu 20 stycznia 2026 r., trzecie w dniu 6 kwietnia 2026 r.

Niezależnie od powyższego, przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy, należało rozważyć kwestię zastosowania w stosunku do skarżącej przepisów ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:

1. 1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:
2. 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,
3. 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;
4. 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej
5. - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
6. 2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.
7. 3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:
8. 1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;
9. 2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
10. 4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.

Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany; na dzień wydania niniejszego wyroku art. 100d ustawy o pomocy określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.; Dz. U. 2026 r. poz. 203 - zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).

W tym miejscu należy wskazać, że Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku znane jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane między innymi w wyroku z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, na który powoływał się organ w odpowiedzi na skargę.

Należy jednak zauważyć, że w późniejszym wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy pomocowej, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopiero po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.

Stanowisko to zostało podzielone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24; z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24; z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24; z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24) i jest ono już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt II OSK 49/25, Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "(...) w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyroki NSA z dnia 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, z dnia 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24 oraz II OSK 2743, z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24).

Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.".

Skoro zatem przepisy ustawy o cudzoziemcach powinny być stosowane przynajmniej od dnia 1 lipca 2024 r. z uwagi na to, że art. 100d ustawy pomocowej, jako sprzeczny z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, nie powinien być stosowany, to w rozpoznawanej sprawie sposób działania organu (lub jego brak) podlega ocenie Sądu.

Przystępując do merytorycznej oceny zarzutów skarżącej, wyjaśnić należy, że w przypadku rozpoznawania skargi na przewlekłość lub bezczynność postępowania, sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji.

Wskazać zatem należy, że bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast przewlekłość nie łączy się z przekroczeniem żadnych terminów. Inaczej mówiąc, bezczynność zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, natomiast przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już załatwiona. Przewlekłość obejmuje zatem przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 k.p.a.), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania.

Za takim rozumieniem bezczynności i przewlekłości opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że: "(z) treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód". Nadto, w powołanej uchwale stwierdzono, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw pojęcia bezczynności i przewlekłości uzyskały "odmienny znaczeniowo sens".

O przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu (zob. w tej materii postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2317/19).

Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że w niniejszej sprawie rzeczywista postać zwłoki organu administracji dotyczy bezczynności, a nie przewlekłego prowadzenia postępowania.

Podstawę prawną rozpoznania wniosku skarżącej stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, która zawiera przepisy określające czas, w jakim postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy powinno się zakończyć. Przepisy regulujące tę materię stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych uregulowań Kodeksu postępowania administracyjnego.

W zakresie zezwoleń na pobyt czasowy znacznie ma art. 112a ustawy o cudzoziemcach. Ponieważ w przedmiotowej sprawie mamy wciąż do czynienia z postępowaniem niezakończonym, a wszczętym wniosku z czerwca 2024 r. wskazany art. 112a ustawy o cudzoziemcach ma zastosowanie w brzmieniu sprzed obowiązującej od kwietnia 2026 r. nowelizacji, dokonanej art. 1 pkt 15 lit. a ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 listopada 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1794). Stosownie bowiem do art. 12 powołanej ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawach zmienianych niniejszą ustawą wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 3-5, 8-41, 44 lit. b, pkt 47-49, 50 i 52, art. 2, art. 5-7, art. 8 pkt 1 lit. b oraz c, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy dotychczasowe.

Uwzględnić zatem należy, że zgodnie z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach w brzemieniu dotychczasowym:

1. 1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.
2. 2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:
3. 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub
4. 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub
5. 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Przywołane przepisy regulują w sposób ścisły terminy załatwienia wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, wydłużając ten termin do 60 dni od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach.

Z ustalonych na podstawie akt sprawy okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 27 czerwca 2024 r. osobiście złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (główny cel pobytu: pobyt z cudzoziemcem) wraz z szeregiem załączników mających wykazać zgodność oświadczeń i danych zawartych we wniosku oraz spełnienie przesłanek udzielenia zezwolenia. Podczas składania wniosku od skarżącej pobrano odciski linii papilarnych. Jak wynika z analizy formalnej sporządzonej przez pracownika Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego, wniosek skarżącej na dzień 27 czerwca 2024 r. nie zawierał braków formalnych.

W dniu 14 stycznia 2025 r. organ zwrócił się do podmiotów wymienionych w art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach (komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta wojewódzkiego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego) o przekazanie informacji czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium RP stanowią zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Organy konsultacyjne nie udzieliły odpowiedzi w terminie 30 dni.

W dniu 19 listopada 2025 r., po wpływie pierwszego ponaglenia, organ wystosował do skarżącej wezwanie do przedłożenia: 1) dokumentów potwierdzających posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego lub potwierdzenia pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (np. stosowne zaświadczenie z ZUS, polisa ubezpieczeniowa);

1. 2) aktualnego odpisu aktu małżeństwa wraz z tłumaczeniem przysięgłym tego dokumentu na język polski, jeżeli dokument jest sporządzony w języku obcym;
2. 3) dokumenty potwierdzające realność zawarcia związku małżeńskiego (np. akt urodzenia dzieci, wspólne fotografie z różnych okresów małżeństwa, umowa wspólnego rachunku bankowego, dokumenty potwierdzające prowadzenie ciąży, umowy kredytowe, umowy darowizny, wspólne rozliczenia podatkowe, akt notarialny własności mieszkania, itp.). Odpowiadając na to wezwanie, skarżąca w dniu 2 grudnia 2025 r., działając za pośrednictwem swojego pełnomocnika, przedłożyła do akt kserokopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem: aktu urodzenia córki, karty ciąży, aktu małżeństwa z tłumaczeniem przysięgłym; PIT-37 za rok 2023, PIT-37 za rok 2024, zdjęcia z mężem. Kserokopię umowy najmu lokalu wraz z aneksem oraz ZUS ZCNA zostały przedłożone organowi w dniu 14 listopada 2025 r.

W dniu 30 stycznia 2026 r., po wpływie drugiego ponaglenia, organ wystosował do skarżącej informację o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy wraz z pouczeniem o treści art. 10 k.p.a. (zasada czynnego udziału strony w postępowaniu). Jednocześnie organ poinformował skarżącą, że zgromadzony materiał dowodowy nie został uzupełniony o aktualny odpis aktu małżeństwa (złożono dokument wydano 16 kwietnia 2022 r.).

W dniu 23 lutego 2026 r. wpłynęło do organu pismo pełnomocnika skarżącej, w którym wskazano, że w aktach sprawy znajduje się przedłożony wcześniej odpis aktu małżeństwa wydany w dniu 16 kwietnia 2022 r. Dokument ten potwierdza fakt zawarcia związku małżeństwa i nie istnieją jakiekolwiek dowody wskazujące na ustanie tego związku. Wyjaśniono przy tym, że brak przedłożenia "aktualnego" odpisu aktu małżeństwa wynika z obiektywnych trudności w jego uzyskaniu. Dokument wydany jest w Republice Białorusi, strona nie ma możliwości osobistego stawiennictwa w tym państwie. Uzyskanie nowego odpis w obecnej sytuacji jest istotnie utrudnione i niezależne od woli strony.

W dniu 12 marca 2026 r. do organu wpłynął odpis zupełny aktu małżeństwa skarżącej, sporządzony w dniu 11 marca 2026 r. przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w A. Natomiast w dniu 6 kwietnia 2026 r. do organu wpłynęło trzecie ponaglenie, a w dniu 20 kwietnia skarga skarżącej będąca przedmiotem niniejszego rozpoznania. Zauważyć przy tym należy, że w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa datowana na dzień 23 kwietnia 2026 r., w której pracownik Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego, analizując materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, zawnioskował o udzielenie skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy do dnia 18 sierpnia 2028 r.

Do dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie Wojewoda Pomorski nie poinformował Sądu o zakończeniu postępowania z wniosku skarżącej w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy, mając na uwadze przedstawiony powyżej przebieg postępowania, Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że organ nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy administracyjnej, naruszając tym zasadę określoną w art. 12 § 1 k.p.a.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącej w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi.

Z tych samych względów Sąd, w oparciu o art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie, przy czym - w oparciu o art. 149 § 1a p.p.s.a. - Sąd stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Uznanie to cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego.

Ocena naruszenia prawa jako rażącego będzie zasadna, gdy stan bezczynności jest znaczny, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Dla stwierdzenia rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminu załatwienia sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, przekroczenie terminu załatwienia sprawy musi być znaczne.

W orzecznictwie sądowym zwraca się też uwagę, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego, długotrwałego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności.

Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że prawo naruszono w sposób oczywisty i znaczący (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14).

W ocenie Sądu, mając na uwadze stan faktyczny sprawy, należy uznać, że w niniejszej sprawie zaszły okoliczności, które uzasadniałyby stwierdzenie rażącego naruszenia prawa, albowiem organ pomimo upływu 18 miesięcy od złożenia wniosku, który nie zawierał braków formalnych, do dnia wydania wyroku organ nie podjął rozstrzygnięcia w sprawie.

Wobec braku aktywności po stronie organu, a jednocześnie znacznego upływu czasu od momentu złożenia przez skarżącą wniosku, który nie zawierał braków formalnych (27 czerwca 2024 r.), należało przyjąć, że opisana zwłoka organu jest znaczna, a jednocześnie w żaden sposób nieuzasadniona i niedająca się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Organ niezaprzeczalnie przekroczył termin na załatwienie sprawy, wynoszący 60 dni (na dzień orzekania termin ten został przekroczony, licząc od 1 lipca 2024 r, o ponad 24 miesiące). Podkreślenia wymaga, że organ pozostawał w istocie bierny, aktywował się dopiero w momencie, kiedy skarżąca składała ponaglenie. Zważyć przy tym należy, że skarżąca na etapie składania wniosku przedłożyła odpis aktu małżeństwa wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Jeżeli organ stoi na stanowisku, że przedmiotowy akt musi być "aktualny", to już w pierwszym wezwaniu (wezwanie z dnia 19 listopada 2025 r.) powinien to jednoznacznie wyartykułować, wskazując, co należy rozumieć przez "aktualny" akt małżeństwa.

Konkludując, analiza akt postępowania administracyjnego dowodzi, że aktywność organu w toku postępowania nie była właściwa. W stosunkowo nietrudnej przedmiotowo sprawie organ ograniczył się do pojedynczych czynności, a następnie przez długie miesiące nie podejmował w sprawie żadnych działań, realnie przybliżających skarżącą do zakończenia postępowania.

Zdaniem Sądu, sytuacja, w której strona czeka tak długo na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w postępowaniu w którym sprawa powinna zostać załatwiona w ciągu 60 dni, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Art. 100d ustawy pomocowej nigdy nie stanowił zakazu dla prowadzenia postępowań w przedmiocie udzielenia zezwoleń na pobyt cudzoziemców. Nie zwalniał także organów w żadnej mierze od obowiązku sprawnego prowadzenia postępowania oraz przestrzegania zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 12 k.p.a.

Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę, gdzie wskazano na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wskazać należy, że wyrok ten zapadł na tle innego stanu faktycznego. W sprawie rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu organ wydał stronie skarżącej decyzję dotyczącą zezwolenia pobytowego. Już z tego względu sytuacja ta niewątpliwie może być oceniona inaczej, niż sytuacja mająca miejsce w przedmiotowej sprawie.

W zakresie zgłoszonego w skardze żądania dotyczącego przyznania skarżącej sumy pieniężnej, odnotować należy, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna jest (oprócz grzywny) dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, stanowiącym dla organu swoistą sankcję za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania. Jednocześnie suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. stanowi formę rekompensaty dla strony skarżącej za zwłokę w załatwieniu sprawy. Suma pieniężna, chociaż ma charakter kompensacyjny, nie ma na celu naprawienia szkody. Nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych ani nie ma waloru odszkodowania, tak jak rozumiane jest ono na gruncie prawa cywilnego. Stanowi ona natomiast swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś jej przyznanie powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania Suma pieniężna powinna wynagrodzić stronie niedogodności związane z opieszałym, a co za tym idzie wadliwym działaniem organu.

Mając na uwadze okoliczności sprawy, w ramach przyznanej w art. 149 § 2 p.p.s.a. kompetencji Sąd uznał, że przyznana skarżącej suma pieniężna w wysokości 2 000 zł jest właściwą kwotą dla zrekompensowania skarżącej niedogodności związanych z dotychczasowym okresem oczekiwania na rozpoznanie wniosku przez Wojewodę Pomorskiego.

W okolicznościach tej sprawy przyznana suma pieniężna ma bowiem przede wszystkim stanowić rekompensatę za oczekiwanie na rozpoznanie sprawy i postawę konkretnego organu wobec strony skarżącej, którą szczegółowo przeanalizowano powyżej. Sąd uwzględnił przy tym, że skarżąca w żaden sposób nie przyczynił się do bezczynności organu. W toku postępowania administracyjnego postawa skarżącej, jako wnioskodawcy, była aktywna, skarżąca z własnej inicjatywy przedkładała niezbędne dokumenty, a na wezwania organu reagowała bez zbędnej zwłoki. Jednocześnie organ przez wiele miesięcy nie procedował wniosku (podejmował czynności dopiero, kiedy skarżąca składała ponaglenie).

Ponadto, organ nie wydał do dnia orzekania decyzji, pomimo, iż w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa, datowana na dzień 23 kwietnia 2026 r., wskazująca, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby udzielić skarżącej wnioskowanego zezwolenie. Organ nie podejmował również czynności wymaganych art. 36 k.p.a. Sąd uznał, że w takiej sytuacji, gdy organ wciąż stoi na stanowisku, że nie obowiązuje go żaden termin załatwienia przedmiotowej sprawy, przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 2 000 zł, w powiązaniu z okresem oczekiwania na rozpoznanie sprawy, jest koniecznym i jednocześnie wystarczającym środkiem dla spełnienia funkcji dyscyplinującej organ, aby podjął czynności w sprawie, w której termin rozpoznania wniosku upłynął, licząc od dnia 1 lipca 2024 r., w dniu 30 sierpnia 2024 r.

Sąd wskazuje końcowo, że trudności organizacyjne i duża ilość wniosków, w ocenie Sądu, nie uzasadnia bezczynności organu. W sytuacji wybuchu konfliktu na Ukrainie w lutym 2022 r. organ przez 4 i pół roku powinien znaleźć rozwiązania systemowe, dla opanowania zaistniałej sytuacji i przede wszystkim w konkretnych sprawach poszczególnych cudzoziemców nie piętrzyć zaległości, co następuje w sytuacji np. braku podejmowania przez wiele miesięcy jakichkolwiek czynności w danej sprawie.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, tj. 597 zł, na które składa się wysokość uiszczonego wpisu (100 zł), opłata od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie reprezentującego skarżącą pełnomocnika (480 zł), ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 118).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.