Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2020 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 462/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi N.G. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia 2 marca 2020 r., (...) w przedmiocie stypendium rektora dla najlepszych studentów, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia 5 grudnia 2019 r., nr (...).
Orzeczenie powyższe uzyskało przymiot prawomocności od dnia 27 października 2020 r. Odpis prawomocnego wyroku z dnia 26 sierpnia 2020 r. ze stwierdzeniem jego prawomocności został doręczony organowi w dniu 17 listopada 2020 r. W tym samym dniu zwrócono organowi akta administracyjne.
N.G., w dniu 1 marca 2021 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z powodu nierozpatrzenia jej wniosku o udzielenie pomocy materialnej w roku akademickim 2019/2020 przez przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów za wysoką średnią ocen z poprzedniego roku akademickiego, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r. (III SA/Gd 462/20).
Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji stypendialnych oraz o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa jak i o przyznanie od organu na rzecz skarżącej maksymalnej sumy pieniężnej przewidzianej w art. 149 § 2 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę Uczelniana Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] wniosła o oddalenie skargi. Wskazała, że decyzją z dnia 10 marca 2021 r. (nr (...)) po ponownym rozpatrzeniu wniosku, dotyczącego przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów za wysoką średnią ocen w roku akademickim 2019/2020, odmówiła przyznania N.G. stypendium Rektora dla najlepszych studentów.
Organ wyjaśnił, że do zwłoki przy rozpatrywaniu skargi na bezczynność organu doszło przez sytuację epidemiczną w kraju, która na organach administracji (w tym Uczelnianej Komisji Stypendialnej i Odwoławczej Komisji Stypendialnej) i pracownikach administracji uniwersyteckiej wymusiła stosowanie specjalnych obostrzeń – m.in. pracę zdalną, czy zebrania w formie on–line. Dodatkowo sprawę ponownego rozpatrzenia wniosku N.G. komplikował fakt, że nie jest ona już aktywną studentką Uniwersytetu [...]. Zakończyła studia dnia 20 lipca 2020 r. W związku z tym skorzystano z pomocy Centrum Informatycznego Uniwersytetu [...], którego pracownicy znaleźli rozwiązanie pozwalające za pomocą wykorzystywanego sytemu przekazać świadczenie na rachunek studentki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.
Na mocy art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie skarżąca zarzuca Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] bezczynność w sprawie wydania decyzji w przedmiocie przyznania jej zapomogi.
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 478) dalej powoływana jako "ustawa" przewiduje w art. 86 ust. 2 formę decyzji administracyjnej dla przyznania świadczeń o charakterze pomocy finansowej takich jak: stypendium socjalne, zapomoga, stypendium rektora.
Wobec braku odmiennych, szczególnych regulacji zawartych w ustawie należy przyjąć, że do terminu wydania decyzji w przedmiocie wymienionych wyżej form pomocy materialnej przysługującej studentom stosuje się przepisy k.p.a.
Zgodnie z art. 35 § 1 i 2 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, przy czym niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. W odniesieniu do spraw wymagających postępowania wyjaśniającego przepis art. 35§3 k.p.a. zakreśla termin załatwienia sprawy nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
Art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. definiuje bezczynność organu jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.
Skarga na bezczynność stanowi zatem środek prawny mający na celu ochronę praw jednostki poprzez przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidację stanu opieszałości występującą po stronie tego organu. W związku z tym w sprawach, w których przedmiotem badania sądu administracyjnego jest bezczynność organu, sąd kontroluje, czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie.
W myśl art. 286 § 2 p.p.s.a dotyczącego wykonania wyroków sądów administracyjnych termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt (...).
Prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r. w sprawie III SA/Gd 461/20 wraz z aktami administracyjnymi został doręczony organowi – Uczelnianej Komisji Stypendialnej w dniu 17 listopada 2020r. Ocena prawna zawarta w uzasadnieniu tego wyroku nie mogła budzić żadnych wątpliwości. Sprawa nie wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem powinna zostać załatwiona niezwłocznie, tymczasem oczekiwała na załatwienie 4 miesiące aż do 10 marca 2021r.
Za oczywistą należy uznać bezczynność organu w tych okolicznościach sprawy, gdy nie zachodziła konieczność przeprowadzenia jakichkolwiek czynności procesowych, a sprawa powinna zostać załatwiona niezwłocznie po zwrocie akt administracyjnych z sądu.
Orzekając o istnieniu bezczynności organu Sąd na mocy art. 149 p.p.s.a. zobowiązany jest orzec, czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13).
Bezczynność Komisji Stypendialnej orzekającej w sprawie z wniosku skarżącej miała charakter rażący, gdyż postępowanie w sprawie trwało już ponad rok, gdy akta powróciły do organu po wydaniu przez sąd wyroku. Należy stanąć na stanowisku, że sprawy dotyczące świadczeń należnych studentom, a zwłaszcza te, w których postępowanie jest już długotrwałe z uwagi na uchylenie decyzji przez sąd administracyjny, powinny być załatwiane ze szczególną dbałością o sprawność postępowania.
Nie usprawiedliwia organu stypendialnego konieczność działania w trybie zdalnym z uwagi na pandemię COVID 19. Powszechnie znany jest bowiem fakt zdalnego prowadzenia edukacji w szkołach wyższych już od początku pandemii w Polsce czyli od wiosny 2020r. W listopadzie 2020r. zasady funkcjonowania studiów wyższych w trybie zdalnym były już utrwalone i dopracowane. Nie ma żadnego powodu, by usprawiedliwić zatem bezczynność organu stypendialnego w podjęciu decyzji, gdy całą niemal działalność uczelni prowadzona była już od miesięcy w trybie zdalnym.
Skarżąca domagała się przyznania jej od organu sumy pieniężnej w wysokości przewidzianej przepisem art. 149§2 p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że zastosowanie środków w postaci zasądzenia sumy pieniężnej lub grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, a zatem możliwością, z której sąd powinien skorzystać, jeżeli wymagają tego względy związane ze zwalczaniem i zapobieganiem bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania przez kontrolowany organ administracji publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1727/20).
Zdaniem Sądu, przyznanie skarżącej sumy pieniężnej od organu stypendialnego w okolicznościach niniejszej sprawy nie było uzasadnione. Stypendium rektora ma charakter swego rodzaju nagrody i nie jest świadczeniem pomocowym, związanym z trudną sytuacją materialną osoby ubiegającej się o nie. Podkreślić należy zatem, że stosowną sumę pieniężną Sąd przyznał skarżącej w sprawach dotyczących bezczynności organu co do rozpoznania jej wniosków o zapomogę i stypendium socjalne – a zatem związanych ze świadczeniami o charakterze socjalnym (wyroki z dnia 8 lipca 2021r. sygn.. akt III SAB/Gd 42/21 i III SAB/Gd 43/21).
Należy przyjąć, że oczekiwanie na przyznanie stypendium rektora (bez względu na jego rezultat) nie powoduje w istocie dla wnioskodawczyni tak istotnej dolegliwości, jak długotrwałe oczekiwanie na przyznanie świadczeń socjalnych i w konsekwencji nie wymaga zastosowania środka w postaci przyznania sumy pieniężnej lub wymierzenia grzywny.
W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 149§1 pkt 3 w zw. z art. 149§1 lit. a p.p.s.a jak w sentencji wyroku. Wobec wydania decyzji przez organ przed wydaniem przez sąd wyroku bezprzedmiotowym było orzeczenie o zobowiązaniu do wydania decyzji w oznaczonym czasie.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.