Uzasadnienie
I. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku za pośrednictwem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Burmistrza Gminy Ż. postępowania w przedmiocie wydania uwierzytelnionych kopii dokumentów oraz udzielenia informacji.
W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2018 r. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. o:
- 1) przesłanie potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii dokumentu "zawiadomienie" o sygnaturze [...] z dnia 6 czerwca 2014 r. wraz z potwierdzeniem złożenia tego dokumentu w Sądzie Rejonowym w K.;
- 2) przesłanie potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii dokumentu "pouczenie" z dnia 6 czerwca 2014 r. wystawionego przez U. B., a dotyczącego czynności odebrania dziecka, syna - K. M.ego;
- 3) podanie nazwiska lekarza, który badał dziecko, a nazwisko nie było wymienione w protokole;
- 4) informację czy lekarz badający dziecko wspólnie z U. B. podjął decyzję o odebraniu dziecka.
Skarżącemu w 2014 r. odebrano małoletniego syna - K. M.ego w trybie art. 12a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie z powodu podejrzenia stosowania przemocy wobec małoletniego.
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż. pismem z dnia 24 sierpnia 2018 r. w odpowiedzi na wniosek, poinformował skarżącego, że nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi w żadnym ze wskazanych we wniosku zakresów, gdyż dokumentacja wymieniona w punkcie 1 i 2 znajduje się w aktach sprawy Sądu Rejonowego w K. i tym samym skarżący posiada dostęp do akt sprawy, w tym żądanych dokumentów, jako strona postępowania. Jednocześnie organ poinformował, że nie jest w posiadaniu informacji w pozostałym zakresie (punkt 3 i 4 wniosku).
Uzasadniając skargę skarżący podkreślił, że do tej pory nie uzyskał od organu ani dokumentów, ani też określonych w podaniu informacji o okolicznościach sprawy związanej z interwencyjnym odebraniem syna i umieszczeniem go w placówce opiekuńczej.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Gminy Ż. wniósł o jej odrzucenie wskazując, że zainicjowana skargą sprawa nie podlega właściwości sądu administracyjnego. Organ złożył jednocześnie wniosek o oddalenie skargi w przypadku uznania jej dopuszczalności.
Pismami z dnia 2 i 30 listopada 2018 r. I. M. uzupełnił wniesioną skargę wnosząc o wydanie merytorycznego orzeczenia w sprawie.
W piśmie z dnia 30 listopada 2018 r. skarżący wniósł nadto o wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowienia w przedmiocie odtworzenia akt zaginionych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Zakres ich właściwości rzeczowej został uregulowany w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- 4) inne niż określone w pkt 1 - 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 508, 650, 723, 1000 i 1039), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1 - 3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.).
Odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. z uwagi na brak właściwości sądu administracyjne nastąpi zatem w wypadku, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądów administracyjnych (art. 3 p.p.s.a.) lub gdy dotyczy sprawy bezpośrednio wyłączonej z właściwości tych sądów (art. 5 p.p.s.a.). Odrzucenie skargi z wymienionego powodu nastąpi także wówczas, gdy skarga została wniesiona w sprawie objętej właściwością sądów powszechnych, zważywszy na wyraźne rozgraniczenie właściwości sądów powszechnych i sądów administracyjnych wynikające wprost z przepisów Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.).
Co nadto istotne, brzmienie art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania może nastąpić tylko w przypadku istnienia "postępowania w sprawie", w tym w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1 - 3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
W ocenie Sądu skarga I. M. dotyczy sprawy objętej właściwością sądów powszechnych.
Uzasadniając powyższą ocenę należy w pierwszej kolejności wskazać, że dostęp do akt sprawy dla strony postępowania administracyjnego uregulowany jest w art. 73 i art. 74 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej w skrócie jako "k.p.a."). Stosownie do treści art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Pozyskiwanie z akt kopii dokumentu może polegać na sporządzeniu kopii przez stronę w obecności pracownika organu albo sporządzeniu kopii samodzielnie przez pracownika organu i doręczenie jej stronie, z ewentualnym obciążeniem strony kosztami sporządzenia kopii dokumentu i przesyłki. Obowiązek wydania stronie kserokopii dokumentów z akt indywidualnego postępowania administracyjnego, tej strony dotyczącego, wynika z wykładni przepisu art. 73 § 1 k.p.a. Celem tego przepisu jest zapewnienie rzeczywistego funkcjonowania zasady jawności postępowania wobec strony.
Zgodnie zaś z art. 73 § 2 k.p.a., strona może również żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile to uzasadnione jest ważnym interesem strony.
Ze wskazanych przepisów wynika zatem, że strona postępowania ma prawo dostępu do akt sprawy jej dotyczących i pozyskiwania z tych akt notatek, kopii i odpisów. Taka zasada jest konkretyzacją i urzeczywistnieniem prawa dostępu do akt gwarantowanego w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., a prawo to jest jednym z istotnych elementów zasady państwa prawnego wyrażonej w art. 2 Konstytucji (zob. w tej materii: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 czerwca 2008 r., sygn. K 51/07; publ. OTK – A 2008, Nr 5, poz. 87).
Na tle poczynionych rozważań należy ponadto wskazać, że w art. 74 § 2 k.p.a. przewidziano sformalizowany sposób odmowy udostępnienia stronie akt postępowania stanowiąc, że odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Jeżeli zatem określony organ odmawia faktycznie wydania stronie uwierzytelnionej kopii dokumentu z akt prowadzonego przez siebie postępowania, a jednocześnie nie wydaje w tej materii zaskarżalnego postanowienia o odmowie, dopuszcza się bezczynności, podlegającej kontroli sądu administracyjnego stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
Powyższa sytuacja - co należy podkreślić - nie występuje jednakże w rozpoznawanej sprawie, gdyż postępowanie, które zostało zainicjowane zawiadomieniem z dnia 6 czerwca 2014 r. nie jest postępowaniem administracyjnym regulowanym normami zawartymi w k.p.a.
Dla porządku należy przypomnieć, że wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2018 r. skarżący zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. o przesłanie potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii dokumentu stanowiącego "zawiadomienie" Sądu Rejonowego w K. z dnia 6 czerwca 2014 r. o odebraniu małoletniego syna skarżącego K. M. z powodu podejrzenia stosowania przemocy wobec małoletniego oraz dokumentu z tego samego dnia stanowiącego "pouczenie" rodziców dziecka o przysługującym im prawie złożenia zażalenia na dokonaną czynność odebrania małoletniego. Ponadto, w złożonym wniosku skarżący wniósł o udzielenie informacji w zakresie danych osobowych lekarza uczestniczącego w procedurze odebrania małoletniego oraz informacji czy lekarz ten podjął decyzję o odebraniu małoletniego syna skarżącego wspólnie z pracownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż..
Zgodnie z art. 12a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (tekst jednolity: Dz.U. z 2015 r., poz. 1390 ze zm.) w razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą w rodzinie pracownik socjalny ma prawo odebrać dziecko z rodziny i umieścić je w placówce opiekuńczo-wychowawczej (ust. 1). Pracownik socjalny ma obowiązek niezwłocznego powiadomienia sądu opiekuńczego, nie później niż w ciągu 24 godzin, o odebraniu dziecka z rodziny (ust. 4). Rodzicom przysługuje prawo wniesienia zażalenia do sądu opiekuńczego na odebranie dziecka (art. 12b ust. 1 cyt. ustawy).
Jednocześnie niezależnie od tego czy rodzice wniosą, czy też nie skorzystają z prawa wniesienia zażalenia, powzięcie przez sąd opiekuńczy wiadomości o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej bez orzeczenia sądu opiekuńczego zawsze powoduje, że sąd ten niezwłocznie wszczyna z urzędu postępowanie opiekuńcze w trybie art. 5791 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postepowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 155 ze zm.; dalej w skrócie jako "k.p.c."). Dodatkowo, jeżeli umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej nastąpiło właśnie w trybie art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, k.p.c. precyzuje, że po wszczęciu postępowania w tej sprawie sąd opiekuńczy niezwłocznie po wysłuchaniu pracownika socjalnego, który odebrał dziecko z rodziny, nie później niż w ciągu 24 godzin, wydaje orzeczenie o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, albo orzeczenie o powrocie dziecka do rodziny (art. 5791 § 2 k.p.c.).
Czynność odebrania dziecka w trybie art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie nie jest więc czynnością, którą pracownik socjalny wykonuje jako organ administracji rozstrzygający o prawach i obowiązkach jednostki wynikających z przepisów prawa administracyjnego. Jak wskazano wyżej, czynność ta nie inicjuje bowiem postępowania administracyjnego, lecz wszczęcie z urzędu przez sąd powszechny nieprocesowego postępowania cywilnego w przedmiocie odebrania osoby, od którego wyniku zależy następnie wszczęcie postępowania w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej. Jak wskazano wyżej, rodzicom, opiekunom prawnym lub faktycznym przysługuje zażalenie do sądu opiekuńczego na odebranie dziecka, o którym mowa w art. 12a wskazanej powyżej ustawy. W zażaleniu można domagać się zbadania zasadności i legalności odebrania dziecka oraz prawidłowości jego dokonania (zgodnie ze wskazanym wyżej art. 12b ust. 1 tej ustawy).
Analiza treści pism złożonych przez I. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku prowadzi do uznania, że wyżej wymieniony skarży w istocie bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania organu administracji publicznej w rozpoznaniu podania z dnia 21 sierpnia 2018 r. o udostepnienie akt w związku z zainicjowanym w roku 2014 postepowaniem cywilnym, do rozpoznania którego organ administracji publicznej w ogóle nie ma kompetencji.
Treść żądania udzielenia przez organ administracji publicznej informacji w zakresie danych osobowych lekarza uczestniczącego w procedurze odebrania małoletniego oraz informacji czy lekarz ten podjął decyzję o odebraniu małoletniego syna skarżącego wspólnie z pracownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. i funkcjonariuszem Policji prowadzi do uznania, że skarżący podważa w istocie zasadność i legalność odebrania dziecka oraz prawidłowości jego dokonania.
Rozpoznanie tego rodzaju sprawy nie podlega jednakże właściwości sądu administracyjnego. Dotyczy bowiem sprawy, a dokładniej czynności, których strona postępowania cywilnego (postępowania o odebranie osoby, postępowania w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej) może żądać tylko od sądu powszechnego prowadzącego ww. postępowania na podstawie przepisów k.p.c. (udostępnienie akt sprawy na podstawie art. 525 k.p.c.), a nie od organu administracji działającego w oparciu o przepisy k.p.a. Wskazać w związku z tym należy, że w pisemnej odpowiedzi na podanie skarżącego z dnia 21 sierpnia 2018 r. pracownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. udzielił skarżącemu adekwatnej informacji, że nie jest właściwy do dokonania żądanych przez skarżącego czynności (punkt 1 i 2 wniosku) z uwagi na to, że sprawa jest prowadzona przez sąd powszechny.
Z kolei zbadanie zasadności i legalności odebrania dziecka oraz prawidłowości jego dokonania leży – jak wynika z art. 12b ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie – w zakresie właściwości rzeczowej sądu opiekuńczego a nie w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Sąd administracyjny nie ma tym samym podstaw prawnych aby zobowiązywać organ administracji publicznej do udzielenia informacji w zakresie danych osobowych lekarza uczestniczącego w procedurze odebrania małoletniego oraz informacji czy lekarz ten podjął decyzję o odebraniu małoletniego syna skarżącego wspólnie z pracownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. i funkcjonariuszem Policji. Nie ma nadto podstaw aby oceniać, czy odebranie dziecka było zasadne i legalne oraz czy dokonano tego odebrania w sposób prawidłowy.
Analiza przedłożonych Sądowi akt prowadzi jednakże do uznania, że skoro skarżący nie może uzyskać żądanych danych z powodów przedstawionych przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. w piśmie z dnia 24 sierpnia 2018 r. powinien rozważyć zwrócenie się z prośbą o uzyskanie określonych danych do Dyrektora Zespołu Szkół w L.. Z zawiadomienia z dnia 6 czerwca 2014 r. wynika bowiem wprost, że czynność odebrania małoletniego miała miejsce w szkole. Również w piśmie skarżącego z dnia 30 listopada 2018 r. (s.
- 4) sam skarżący wskazuje, że do szkoły zostali wezwani lekarze.
Skarżący może nadto rozważyć zwrócenie się z prośbą do właściwej jednostki policji o udostępnienie dokumentacji sporządzonej przez interweniujących w dniu 6 czerwca 2014 r. policjantów. Zapatrywanie to jest istotne zważywszy, że zgodnie z § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dnia 31 marca 2011 r. w sprawie procedury postępowania przy wykonywaniu czynności odebrania dziecka z rodziny w razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą w rodzinie (Dz. U. z 2011 r., Nr 81, poz. 448) procedura postępowania funkcjonariusza, przed przystąpieniem do wykonywania czynności odebrania dziecka z rodziny przez pracownika socjalnego, obejmuje m.in. ustalenie tożsamości odbieranego dziecka, rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, a w razie potrzeby - lekarza obecnego w miejscu wykonywania czynności. Z § 6 wskazanego rozporządzenia wynika z kolei, że funkcjonariusz sporządza z przeprowadzonych czynności notatkę urzędową zawierającą w szczególności imię i nazwisko lekarza, który uczestniczył w podjęciu decyzji o odebraniu dziecka z rodziny.
Finalnie należy wskazać, że wniosek zawarty w piśmie skarżącego z dnia 30 listopada 2018 r. o wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowienia w przedmiocie odtworzenia akt zaginionych nie mógł być w żaden sposób uwzględniony albowiem postępowanie uregulowane w art. 288 – 298 p.p.s.a. dotyczy odtworzenia w całości lub w części zaginionych lub zniszczonych akt własnych sądu.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił wniesioną skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jako dotyczącą sprawy nienależącej do właściwości sądu administracyjnego.