Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 28 września 2026 r., sygn. akt III SAB/Gl 295/26

Uzasadnienie

Pismem z 11 marca 2026 r. A. C. (dalej: strona skarżąca, skarżący) złożył skargę na przewlekłość Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: organ administracji, ZUS) w przedmiocie wykonania prawomocnego wyroku sądu dotyczącego wypłaty odsetek.

Z uwagi na zawarty w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, sprawa z tego wniosku została zarejestrowana pod sygn. akt III SPP/Gl 105/26 i przekazana do rozpoznania wniosku przez referendarza sądowego.

Zarządzeniem z 12 czerwca 2026 r. starszy referendarz sądowy Leszek Wolny pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.

Odpis powyższego zarządzenia został doręczony na adres skarżącego znajdujący się w aktach sprawy i skutecznie doręczony do rąk dorosłego domownika 21 lipca 2026 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niedopuszczalność.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jak wynika z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), a wobec tego sprawa musi mieć charakter administracyjnopubliczny i mieścić się w katalogu ujętym w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143), dalej p.p.s.a., lub być taką, o której mowa w § 3 tego artykułu (przewidziana do kontroli przez przepisy szczególne i na zasadach w nich przewidzianych).

Stosownie zatem do art. 3 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne;
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
4. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;

4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa i odmowy wydania tych opinii;

1. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a;
5. 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują określone tam środki.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że jej przedmiotem jest żądanie skarżącego stwierdzenia przewlekłości w działaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. dotyczącego wykonania prawomocnego wyroku sądu dotyczącego wypłaty odsetek. Wymaga wyjaśnienia, że okoliczność, iż konkretne działanie podejmuje organ administracji publicznej (w niniejszej sprawie ZUS) nie przesądza jeszcze o właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania skargi na jego działanie lub bezczynność czy przewlekłość postępowania. Kontroli sądu administracyjnego została bowiem poddana wyłącznie działalność organów administracji publicznej realizowana w ramach tzw. władztwa administracyjnego, do której nie można zaliczyć działalności organu polegającej na obliczaniu wysokości emerytury czy też jej ponownemu przeliczaniu. Przedmiot bowiem inicjowanej sprawy w całości dotyczy postępowania przed sądem powszechnym (zob. np. postanowienia: WSA w Gliwicach z 1 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SAB/Gl 171/26; WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SAB/Po 39/26; WSA w Bydgoszczy z 16 lutego 2026 r., sygn. akt I SAB/Bd 1/26; WSA we Wrocławiu z 26 stycznia 2026 r., sygn. akt III SAB/Wr 40/25, NSA z 28 stycznia 2026 r., sygn. akt I GSK 1794/25).

Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 83 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2026, poz. 199), dalej: u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1. 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 1a) ustalania płatnika składek,
2. 2) przebiegu ubezpieczeń,
3. 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek,
4. 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
5. 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie zaś z art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r., t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1691). Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (ustawa z dnia 17 listopada 1964 r., t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 468), o czym mówi art. 83 ust. 2 u.s.u.s.. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.), czyli sprawę rozpoznaje sąd powszechny – sąd okręgowy. Oznacza to niezbicie, iż stronie skarżącej nie przysługuje skuteczna skarga na czynność, a także skarga na przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do sądu administracyjnego. Właściwym sądem bowiem do prowadzenia postępowania w takim przypadku jest sąd powszechny.

Konkludując zatem stwierdzić należy, że będąca przedmiotem skargi przewlekłość organu administracji pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za niedopuszczalną i odrzucił, o czym orzekł w sentencji postanowienia.