Uzasadnienie
Pismem z 12.12.2022 r. R.S. (dalej jako strona, skarżący), przebywający w Zakładzie Karnym w C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Zakładu (dalej jako organ, Dyrektor Zakładu) w związku z jego wnioskiem z 24.10.2022 r. o wydanie zaświadczenia mającego potwierdzić następujący stan faktyczny wynikający z dokumentów:
- 1. Nazwa nr seryjny konsoli zdeponowanej w magazynie ZK C.
- 2. Plomby której jednostki są naklejone na konsoli
- 3. Numery plomb naklejonych na konsoli.
W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że zaświadczenie jest mu niezbędne do przesłania do Sądu Okręgowego w K., Sądu Okręgowego w B. ETPC w S. oraz Trybunału Konstytucyjnego.
Po wniesieniu ponaglenia skarżący wniósł skargę do WSA w Gliwicach, gdyż jego zdaniem organ jest w bezczynności, a winien był przestrzegać przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 2000 ze zm., dalej kpa) i stosownie do tych przepisów w sprawie się zachować czego nie uczynił, gdyż nie wydał zaświadczenia o żądanej treści.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie podnosząc z powołaniem się na postanowienie WSA w Gliwicach o sygn. akt III SAB/GL 203/20, iż skarga dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Zakładu Karnego co do załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń co nie leży w kompetencjach sądu administracyjnego.
Także z ostrożności procesowej alternatywnie organ wniósł o oddalenie skargi z uwagi na fakt, iż w jego ocenie zarzuty skargi także nie są zasadne, gdyż w sprawie nie znajduje zastosowania art. 217 § 2 kpa, a dodatkowo załączony do niniejszej odpowiedzi na skargę materiał dowodowy przeczy zarzutom zawartym we wniesionej skardze, jakoby zaświadczenie, o jakie skarżący miał się ubiegać zgodnie z wnioskiem z dnia 24.10.2022 r. zostało mu wydane dopiero w dniu 12.11.2022 r. skoro skarżący otrzymał je w dniu 4.11.2022 r, na co wskazują zapisy widniejące w rejestrze wydawanej korespondencji urzędowej. To samo tyczy się zarzutu odnoszącego się do naruszenia art. 37 § 4 k.p.a. w zakresie w jakim skarżący podnosi, iż jego ponaglenie zostało przesłane do organu wyższego stopnia dopiero w dniu 19.11.2022 r. gdy w rzeczywistości miało to miejsce w dniu 9.11.2022 r. a więc z zachowaniem 7-dniowego terminu przewidzianego w tym przepisie, jak i analogicznego terminu określonego w § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 września 2022 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych.
Dodatkowo organ podkreślił, ze skarżący nie wykazał interesu prawnego do żądania zaświadczenia o wskazanej treści, który musi mieć uzasadnienie w przepisach materialnych. Zdaniem organu nie jest wystarczającym twierdzenie, że inny organ oczekuje od niego informacji lub zaświadczenie jest niezbędne do przedłożenia w innym toczącym się postępowaniu, bez wskazania podstawy prawnej. Przytoczył tutaj pogląd wyrażony w tym zakresie zawarty w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 maja 2017 r. (II SA/Bk 52/17).
Organ wyjaśnił, że wniosek został rozpatrzony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r., poz. 647, dalej jako rozporządzenie), które w § 9 ust. 2 stanowi, że obowiązek pisemnego zawiadomienia o sposobie rozpatrzenia wniosku, skargi lub prośby nie dotyczy próśb i wniosków składanych osobiście w swojej sprawie przez osobę osadzoną w zakładzie karnym lub areszcie śledczym i załatwionych bezpośrednio po zgłoszeniu.
Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że na gruncie rozpatrywanej sprawy nie może umknąć też uwadze okoliczność tego typu, iż w formułowanych przez Skarżącego pytaniach zawartych w złożonym przez niego wniosku o wydanie zaświadczenia z dn. 24.10.2022 r. zdaje się on nie tyle wnosić o urzędowe potwierdzenie przez Dyrektora Zakładu Karnego w C. określonego stanu faktycznego wynikającego z prowadzonej przez niego ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, co do których skarżący nie miał dostępu a bardziej wymagać odtworzenia spornego stanu faktycznego będącego skądinąd również przedmiotem składanych przez niego uprzednio skarg na podstawie unormowań ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. kodeks karny wykonawczy. Zgodnie natomiast z ugruntowanym orzecznictwem, które przytoczył, strona ubiegająca się o wydanie zaświadczenia nie ma interesu prawnego w żądaniu jego wydania, jeśli okoliczności, które mają być w takim zaświadczeniu potwierdzone, powinny być ustalone i ocenione wyłącznie w innym postępowaniu jurysdykcyjnym.
Podsumowując organ wskazał, iż brak jest podstaw do uznania, iż w załatwieniu wniosku skarżącego o wydanie zaświadczenia z dn. 24.10.2022 r. doszło do bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania przez Dyrektora Zakładu Karnego w C..
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę zważył co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 t.j., dalej ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ppsa kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (w pkt 1 art. 3 § 2 ppsa zawarto przypadek decyzji administracyjnych).
Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
- 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 ppsa).
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ppsa). W myśl z kolei art. 149 § 2 ppsa sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z 24.10.2022 r. zwrócił się do Dyrektora Zakładu Karnego w C. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego następujący stan faktyczny wynikający z dokumentów:
- 1. Nazwa nr seryjny konsoli zdeponowanej w magazynie ZK C.
- 2. Plomby której jednostki są naklejone na konsoli
- 3. Numery plomb naklejonych na konsoli.
Wskazał, że zaświadczenie jest mu niezbędne do przesłania do Sądu Okręgowego w K., Sądu Okręgowego w B., ETPC w S. oraz Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Sądu treść ww. wniosku skarżącego z 24.10.2022 r., wbrew poglądowi organu, dotyczy sfery faktów, a nie działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej (działalności organu). Wniosek ten odnosi się do potwierdzenia faktu dokonania przez skarżącego określonej czynności, brak jest zatem podstaw do uznania, że przedmiotowa skarga odnosi się jedynie - jak wskazał Dyrektor Zakładu Karnego - do sposobu wykonywania czynności przez Zakład Karny w C. jak i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń - postępowania Dyrektora, a nie wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, iż skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Zakładu Karnego.
W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę skarżący w swym wniosku wyartykułował to, czego żąda, a mianowicie wniósł o wydanie zaświadczenia potwierdzającego stan faktyczny wynikający z dokumentów Wskazał, że zaświadczenie jest mu potrzebne do przesłania do określonych sądów. Nie ulegało też wątpliwości Sądu, że pismo skarżącego winno podlegać ocenie przez pryzmat przepisów kpa. W konsekwencji wskazać należy, że zgodnie z art. 217 § 1 i 2 kpa organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa albo osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.
W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że istnienie po stronie wnioskodawcy interesu prawnego lub przepisu prawa, który wymaga uzyskania stosownego zaświadczenia, to warunki niezbędne, jakie musi spełnić zainteresowany, by móc otrzymać stosowne zaświadczenie, przy czym warunki te mają podstawowe znaczenie wówczas, gdy organ administracji publicznej w ogóle może uczynić zadość żądaniu wnioskodawcy. Innymi słowy, warunki te mają znaczenie prawne w sprawie o wydanie zaświadczenia, gdy - obiektywnie rzecz ujmując - organ administracji publicznej jest władny zaświadczyć to, o co wnosi osoba zainteresowana (tak WSA w Warszawie w wyroku z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1962/19).
Istotą zaświadczenia wydawanego na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 i art. 218 § 1 kpa jest potwierdzenie pewnego stanu rzeczy - faktów albo stanu prawnego, którego istnienie jest niewątpliwe, niesporne i wynika z prowadzonej przez dany organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Dotyczy zatem czynności faktycznych administracji, co oznacza, że jest aktem wiedzy, a nie aktem woli. Nie zawiera w sobie elementu władztwa administracyjnego i nie jest nastawione na wywołanie skutków prawnych. Nie ma także charakteru interpretacyjnego, jak i nie kształtuje w sposób jednostronny, władczy sytuacji prawnej podmiotu żądającego wydania zaświadczenia.
Nie sposób też nie zauważyć, że już we wniosku o wydanie zaświadczenia skarżący podał, że jego uzyskanie jest niezbędne celem przedłożenia określonym sądom. Oznacza to, że wykazał interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia. Nie może bowiem budzić wątpliwości przysługujące każdemu obywatelowi wynikające z art. 45 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) prawo do sądu. Skoro zatem skarżącemu potrzebne jest zaświadczenie celem wystąpienia z żądaniem znajdującym oparcie w przepisach prawa, to w ocenie Sądu ma on interes prawy w uzyskaniu zaświadczenia.
Ocenić jednak należy to, czy spełnione są przesłanki z art. 218 kpa, a to, czy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Sąd rozpoznając sprawę nie jest w stanie stwierdzić dokładnie jakimi rejestrami ewidencjami dysponuje organ. Niemniej jednak skoro skarżący zwracał się do organu z prośbami o konkretne dane wynikające z wniosku to organ winien ocenić, czy dane w tym zakresie ewidencjonuje, archiwizuje. Jeżeli tak, to winien rozważyć wydanie zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącego, a jeżeli nie, to winien wydać stosowne postanowienie w tym przedmiocie.
Nie ulega bowiem wątpliwości, że termin, w jakim organ powinien rozpatrzyć wniosek skarżącego wynika z art. 217 § 3 kpa. W myśl tego przepisu zaświadczenie powinno być wydane bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni. To w tym terminie organ winien wydać zaświadczenie, bądź wydać postanowienie o odmowie jego wydania. Odmowa wydania zaświadczenia zaś jest zasadna m.in. wówczas, gdy organ, do którego skierowano żądanie wydania zaświadczenia jest niewłaściwy w tej sprawie, lub organ nie dysponuje danymi pozwalającymi na wydanie zaświadczenia, lub organ nie może spełnić żądania odnośnie do treści zaświadczenia ze względu na zasób posiadanych danych, lub ze względu na zakaz wynikający z przepisów prawa (tak A. Matan (w:) G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, tom II).
Oceniając przez pryzmat powołanych wyżej argumentów procedowanie organu Sąd doszedł do przekonania, że organ dopuścił się bezczynności.
W wyznaczonym terminie nie wydał zaświadczenia ani też nie wydał postanowienia o odmowie jego wydania. Ograniczył się jedynie do udzielenia skarżącemu odpowiedzi, z tym że nie zachował wymaganej w tym zakresie procedury. W związku z tym Sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku wyznaczając w tym celu termin 14 dni od daty doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem (art. 149 § 1 pkt 1 ppsa).
W ocenie Sądu jednak niewydanie zaświadczenia bądź postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia nie było wynikiem złej woli organu, lecz odmiennej, podważonej później interpretacji przepisów prawa. Organ bowiem działał w przekonaniu, ze wniosek podlega załatwieniu w trybie przepisów rozporządzenia w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Wniosek skarżącego został załatwiony niezwłocznie, a zatem nie można mówić, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę w zakresie żądania ukarania organu grzywną czy też zasądzenia na rzecz skarżącego kwoty pieniężnej. Wymierzenie grzywny czy zasądzenie kwoty na podstawie art. 149 § 2 ppsa, jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (wyrok NSA z 12 maja 2021 r., III OSK 927/21). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodziła.