Uzasadnienie
J.R., reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę z 7 listopada 2022 r. na bezczynność Rektora Politechniki Łódzkiego polegającą na nierozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Rektora Politechniki Łódzkiej z 11 października 2021 r. nr WZIP/SKR/447/2020/21/SID o skreśleniu 13 września 2021 r. z listy studentów [...] Politechniki Łódzkiej.
W skardze zarzucono organowi administracji naruszenie art. 35 w związku z art. 37 k.p.a. poprzez brak podjęcia w sprawie jakichkolwiek czynności, brak rozpoznania sprawy w terminie i wydania decyzji merytorycznej.
Wniesiono o stwierdzenie, że bezczynność Rektora Politechniki Łódzkiej miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie Rektora Politechniki Łódzkiej do rozpoznania w terminie 14 dni wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z 11 października 2021 r. o skreśleniu z listy studentów, wymierzenie Rektorowi Politechniki Łódzkiej grzywny w wysokości 10 000 zł oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu według norm przepisanych z uwagi na to, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja Rektora Polityki Łódzkiej z 11 października 2021 r. o skreśleniu z listy studentów została doręczona skarżącemu 21 października 2021 r. 4 listopada 2021 r. skarżący wniósł do Rektora Polityki Łódzkiej "Pismo proceduralne zawierające merytoryczne uwagi do wydanej decyzji o skreśleniu z listy studentów oraz zawierające wniosek o uchylenie, unieważnienie, wycofanie, usunięcie decyzji z 11 października 2021 r. Z treści tego pisma wynika, że stanowi ono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy/odwołanie od decyzji o skreśleniu z listy studentów.
Pismem z 24 marca 2022 r. zatytułowanym "Odpowiedź na pismo proceduralne z dnia 4 listopada 2021 r." Rektor Politechniki Łódzkiej odniósł się do niektórych zarzutów skarżącego. Nie wydał jednak decyzji merytorycznej w sprawie.
Celem skarżącego było zaskarżenie decyzji naruszającej jego prawa i interesy. Każde pismo powinno być rozpoznane zgodnie z intencją wyrażoną w jego treści. Poza sporem pozostaje, że pismo skarżącego zatytułowane "Pismo proceduralne" stanowiło wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, który miał skutkować wydaniem decyzji i tym samym otworzyć skarżącemu drogę do ewentualnego zaskarżenia niekorzystnej decyzji do sądu administracyjnego. Biorąc pod uwagę, że od 4 listopada 2021 r. do 19 października 2022 r., to jest przez okres roku czasu (poza pismem z 24 marca 2022 r.) organ nie podjął w sprawie żadnej czynności, oczywistym jest, że w sprawie miało miejsce rażące przekroczenie terminu zakreślonego przez ustawodawcę w art. 35 § 3 in fine k.p.a. Organ przez okres prawie rok czasu nie wydał decyzji jako organ drugiej instancji, czym uniemożliwia skarżącemu złożenie skargi do sądu administracyjnego. Złożone przez skarżącego ponaglenie nie doprowadziło do żadnej reakcji ze strony organu.
W odpowiedzi na skargę Rektor Politechniki Łódzkiej wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania.
W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, że w odpowiedzi na "Pismo proceduralne" z 4 listopada 2021 r. odniósł się wyczerpująco do wszystkich kwestii zawartych w tym piśmie. Do 20 października 2022 r. nie wpłynęło do Politechniki Łódzkiej żadne pismo lub skarga skarżącego. Zarzut bezczynności jest bezzasadny z uwagi na fakt udzielenia pisemnej odpowiedzi na "Pismo proceduralne" z 4 listopada 2021 r. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów Rektor Politechniki Łódzkiej udzielił wyczerpującej odpowiedzi na wszystkie kwestie związane albo niezwiązane z kwestią skreślenia z listy studentów decyzją z 11 października 2021 r. Brak bezczynności organu oznacza jednocześnie brak podstaw do stwierdzenia, że bezczynność nastąpiła z rażącym naruszenie prawa.
25 stycznia 2023 r. organ administracji wniósł pismo, w którym uzupełniając stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę podniósł, że "Kolejne, Ostateczne Ponaglenie" z 20 października 2022 r. nie spełnia warunków formalnych ponaglenia, tj. nie posiada uzasadnienia. Organ administracji wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na nieprzedstawienie pierwotnego ponaglenia, na które powołuje się skarżący w ponagleniu z 20 października 2022 r. oraz braki formalne ponaglenia z 20 października 2022 r., tj. brak uzasadnienia, ewentualnie o oddalenie skargi jako oczywiście bezzasadnej z uwagi na brak spełnienia przesłanek bezczynności organu, oddalenie wniosku o wymierzenie grzywny w wysokości 10 000 zł oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, że do akt sprawy nie wpłynęło ponaglenie, na które powołuje się skarżący. Oprócz wymogów ogólnych dotyczących oznaczenia organu i podmiotu wnoszącego ponaglenie musi również zawierać uzasadnienie, o czym stanowi art. 37 § 2 k.p.a. Brak uzasadnienia ponaglenia stanowi brak formalny pisma, o którym mowa w art. 64 § 2 k.p.a. Prawidłowo wniesione ponaglenie i bezskuteczny upływ terminu na rozpoznanie ponaglenia stanowią przesłanki wniesienia skargi na bezczynność organu. Skoro skarżący "po raz kolejny i ostateczny ponagla Rektora Politechniki Łódzkiej" do załatwienia sprawy oznacza to, że już wcześniej przed 20 października 2022 r. miało mieć miejsce złożenie ponaglenia do bezzwłocznego załatwienia sprawy. Do akt postępowania administracyjnego nie zostało załączone wcześniejsze ponaglenie. Pierwotne ponaglenie nie wpłynęło. Powtórne ponaglenie, tj. ponaglenie z 20 października 2022 r., jako kolejne, nie może być rozpoznane z uwagi na niemożność uznania, że doszło do wszczęcia postępowania na skutek ponaglenia pierwotnego, na które powołuje się skarżący.
Brak dowodu wpływu ponaglenia pierwotnego nie pozwala na rozstrzygnięcie, czy ponaglenie pierwotne spełnia warunki formalne i sprawie nadać bieg. Według organu administracji, pismo skarżącego z 20 października 2022 r., jako ewentualne dalsze pismo, w sprawie nie stanowi kontynuacji postępowania ponaglającego, skoro pierwotne ponaglenie nie zostało doręczone organowi. Dalsze pismo nie może zostać uznane za kontynuację wszczętego postępowania, które w istocie nie zostało zainicjowane. Ponaglenie skarżącego z 20 października 2022 r. pozbawione jest uzasadnienia, którego obowiązek zawarcia wynika wprost z art. 37 § 2 k.p.a. Zdaniem organu administracji brak skutecznego wniesienia ponaglenia pierwotnego i braki formalne ponaglenia z 20 października 2022 r. skutkować powinny odrzuceniem skargi.
W piśmie z 6 lutego 2023 r. skarżący podtrzymał w całości skargę na bezczynność organu i zarzuty zawarte w skardze oraz wniósł o oddalenie wniosku organu o odrzucenie skargi z uwagi na nieprzedstawienie pierwotnego ponaglenia, a także rzekomy brak formalny ponaglenia z 20 października 2022 r., to jest brak uzasadnienia.
W uzasadnieniu podniesiono, że brak jest informacji, aby organ wzywał skarżącego do uzupełnienia braków ponaglenia. Należy zatem przyjąć, że organ nie dopatrzył się braków formalnych ponaglenia. Ze zgromadzonego materiału wynika także, że brak jest reakcji organu na złożone ponaglenie pomimo upływu ponad 3 miesięcy od daty jego złożenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga okazała się częściowo zasadna.
Na wstępie wyjaśnić jednak należy, że niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.".
Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Instytucja skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., służy ochronie strony postępowania przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub też zapobieżeniu nieuzasadnionemu przedłużaniu prowadzenia postępowania. Stosownie bowiem do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności (pkt 1) lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2), a także stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3).
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 149 § 2 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny, w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie środka zaskarżenia, w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 k.p.a. przez jego wniesienie (do właściwego organu) stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a). Warunek ten będzie spełniony niezależnie od stanowiska zajętego przez właściwy organ, do którego skierowano ponaglenie.
Wobec tego nie ma żadnego znaczenia, jaki okres upłynął pomiędzy złożeniem ponaglenia a wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, gdyż w odniesieniu do tych skarg takiego wymogu nie przewidują przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne. Jak już wspomniano, warunkiem tym jest samo wniesienie ponaglenia w trybie art. 37 § 1 k.p.a. (por. postanowienie NSA z 8 listopada 2013 r., II OSK 2655/13).
Ponaglenie jest podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 k.p.a. (por. postanowienie NSA z 22 kwietnia 2020 r., I OSK 443/20). Podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu (art. 63 § 1 k.p.a.).
W rozpoznawanej sprawie ze znajdującej się na piśmie skarżącego z 20 października 2022 r., zatytułowanym "kolejne, ostateczne ponaglenie", prezentaty wynika, że 20 października 2022 r., wpłynęło ono do organu administracji. W piśmie tym skarżący wyraźnie wskazał, że domaga się bezzwłocznego załatwienia sprawy i wydania decyzji administracyjnej w sprawie "odwołania" od decyzji z 11 października 2021 r. o skreśleniu go z listy studentów. Pismo to zostało przez skarżącego podpisane. Pismo to odpowiada wymogom określonym w art. 63 k.p.a. Nawet jeżeli skarżący wcześniej przygotował już inne ponaglenie, lecz nie wniósł go do organu administracji, nie zostało ono doręczone organowi administracji przez doręczyciela, zaginęło (organ administracji twierdzi bowiem, że nie otrzymał żadnego wcześniejszego ponaglenia skarżącego), to pismo wniesione przez skarżącego do organu administracji 20 października 2022 r. uznać należy za ponaglenie.
Zarzucany przez organ administracji brak uzasadnienia ponaglenia stanowi natomiast brak podlegający uzupełnieniu na wezwanie organu w trybie określonym w art. 64 § 2 k.p.a. Jednakże skoro organ administracji zaniechał wezwania skarżącego do uzupełnienia tego braku, co wynika z akt sprawy, to okoliczność ta nie może wpływać na ocenę dopuszczalności wniesienia przez skarżącego skargi do sądu administracyjnego na bezczynność. W ocenie sądu w tym stanie rzeczy uznać trzeba, że wniesienie przez skarżącego 20 października 2022 r. ponaglenia spowodowało wypełnienie warunku dopuszczalności skargi, o którym stanowi art. 53 § 2b p.p.s.a.
Przechodząc do oceny zasadności skargi wskazać należy, że "bezczynność" postępowania administracyjnego zdefiniowana została w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Wynika z niego, że "bezczynność" wystąpi wówczas, gdy "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1".
Stosownie do art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.
Zgodnie z art. 35 § 2 i 3 k.p.a., niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
Stosownie zaś do art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Przedstawione wyżej reguły niewątpliwie obowiązywały organ administracji w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zawartego w piśmie z 4 listopada 2021 r. zatytułowanym "Pismo proceduralne" (art. 127 § 3 k.p.a.). Charakter tego pisma powinien zostać przez organ administracji ustalony na podstawie jego treści, nie zaś tytułu. Niewłaściwe oznaczenie rodzaju pisma nie może więc wywołać dla strony ujemnych skutków, jeżeli z treści tego pisma wynika, jaki jest jego rodzaj. Podstawowe znaczenie ma art. 63 § 2 k.p.a., który stanowi, że podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, również w przypadku złożenia podania w postaci elektronicznej, i żądanie. Oznaczenie rodzaju pisma polega na wskazaniu określenia zgodnego z treścią pisma i nazwą, jaką takiemu pismu nadają przepisy ustawy, czyli np. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, odwołanie lub zażalenie.
Natomiast osnowa wniosku lub oświadczenia to merytoryczna treść, jaką wniosek lub oświadczenie zawiera i powinno z niej wynikać, jaki jest faktyczny zamiar wnoszącego pismo. Jeśli treść pisma i wynikający z niej zamiar wnoszącego pismo nie są zgodne z oznaczeniem pisma, to prymat należy nadać treści pisma, bowiem to z niej wynika intencja strony.
W ocenie sądu z pisma skarżącego z 4 listopada 2021 r. dostatecznie wyraźnie wynika zamiar zaskarżenia decyzji z 11 października 2021 r. o skreśleniu z listy studentów i spełnia ono warunki niezbędne do uznania go za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie tym skarżący niewątpliwie zawarł żądanie uchylenia decyzji z 11 października 2021 r. oraz sformułował szereg zarzutów odnoszących się do postępowania poprzedzającego jej wydanie. Pismo to zostało wniesione w terminie otwartym do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z 11 października 2021 r. doręczonej skarżącemu 21 października 2021 r. Dodać należy, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji, a tak jest w tym wypadku. Przepisy szczególne mogą ustalać inne wymogi, co do jego treści (art. 127 § 3 w związku z art. 128 k.p.a.).
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 478 ze zm.) w trybie, której organ administracji prowadził postępowanie, nie przewiduje jednak innych wymogów odnoszących się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji wydawanych przez rektora. Jeżeli organ administracji miał wątpliwości, co do charakteru pisma z 4 listopada 2021 r., to mógł się zwrócić do skarżącego o udzielenie wyjaśnień, czego jednak zaniechał.
Zdaniem sądu w rozpoznawanej sprawie wystąpiła bezczynność w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Poza sporem jest, że organ administracji nie rozpatrzył wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 ani w terminie wskazanym w art. 36 k.p.a. Od chwili złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (4 listopada 2021 r.) do chwili wniesienia skargi okres zwłoki organu wynosił 12 miesięcy, a do dnia rozpoznania sprawy przez sąd ponad 15 miesięcy. Bezczynność organu w rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy przekracza znacznie terminu załatwienia sprawy wyznaczone w art. 35 § 3 k.p.a., nawet dla spraw szczególnie skomplikowanych.
W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
Jak wynika z art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
"Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Jednakże w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz okoliczności materialnoprawne, czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z 17 maja 2019 r., I OSK 2171/17).
Uwzględniając powyższe kryteria stwierdzić należy, że w kontrolowanej sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z akt sprawy nie wynikają żadne racjonalne i obiektywne przyczyny mogące uzasadniać zaniechanie przez organ administracji rozpatrzenia wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy przez tak długi okres czasu, tj. ponad 15 miesięcy. Oceny tej nie zmienia udzielona przez organ administracji w piśmie z 24 marca 2022 r. odpowiedź na "Pismo proceduralne" z 4 listopada 2021 r., skoro organ administracji w dalszym ciągu nie załatwił wniosku skarżącego. Poza tym pismo to zostało do skarżącego skierowane ze znacznym opóźnieniem, bo dopiero po czterech miesiącach od wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, jak i opisaną wyżej postawę organu, sąd uznał, że bezczynność miała miejsce z niewątpliwie rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Przepis art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie określa, jakimi kryteriami powinien kierować się sąd, określając organowi termin do wykonania wyroku przez podjęcie nakazanych w nim działań. W związku z tym należy przyjąć, że sąd dysponuje w tym zakresie swobodą, przy czym powinien kierować się przede wszystkim interesem strony, a jako wytyczne traktować terminy ustawowe do załatwiania spraw w postępowaniu, w którym nastąpiła bezczynność lub przewlekłość organu administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie sąd zobowiązał organ administracji do rozpatrzenia wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z 11 października 2021 r. o skreśleniu z listy studentów w terminie 30 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uznając termin ten za adekwatny do zaistniałej sytuacji i wystarczający.
Jak wynika z art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim.
W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (por. NSA w wyroku z 18 października 2017 r., II OSK 1769/17). Celem grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., jest zmobilizowanie organu do załatwienia danej sprawy oraz ugruntowania w nim przekonania o konieczności przestrzegania terminów procesowych na przyszłość. O potrzebie wymierzenia grzywny oraz jej wysokości decyduje sąd orzekający, opierając rozstrzygnięcie w tym zakresie na całokształcie okoliczności danej sprawy.
Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, że grzywna w wysokości 500 zł spełni zarówno cele o charakterze prewencyjnym, jak i represyjnym. Należy zauważyć, że skarżący wnosił o wymierzenie organowi grzywny w wysokości 10 000 zł. Żądanie wymierzenia organowi administracji grzywny przekraczającej 500 zł sąd uznał za niezasadne. Ustawodawca do uznania sądu pozostawił ustalenie wysokości wymierzonej grzywny pod warunkiem, że jej górna granica nie przekroczy wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Zgodnie z komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2023 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2022 r. (M. P. poz. 171) wynagrodzenie to w 2022 r. wyniosło – 6 346,15 zł. Wymierzona grzywna zawiera się w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., jest adekwatna i wystarczająca w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.
Z tych względów sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a, art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 orzekł, jak w pkt 1-4 sentencji wyroku.
Na mocy art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 5 sentencji wyroku).
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i 3, § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.).
d.j.