Uzasadnienie
Pismem datowanym na 23 września 2026 r. R. P. (dalej: Skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał w szczególności, że Skarżący wniósł o wydanie decyzji w ww. przedmiocie 24 kwietnia 2026 r. Decyzja została wydana 27 października 2026 r. i po podpisaniu przez specjalistów zostanie przesłana Skarżącemu wiadomość o możliwości odbioru decyzji w siedzibie organu, zgodnie z pisemną prośbą Skarżącego. Poinformował również, że Skarżący miał już prowadzoną sprawę w innych województwach, zaś nieinformowanie o zmianie miejsca pobytu utrudniało prowadzenie sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
W niniejszej sprawie konieczne okazało się – w pierwszej kolejności – orzeczenie o oddaleniu żądania w przedmiocie przyznania prawa pomocy (pkt 1 postanowienia).
Zgodnie bowiem z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej w skrócie "p.p.s.a.") prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. O "oczywistej bezzasadności" skargi można zaś mówić wówczas, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia (por. postanowienia NSA: z 30.1.2013 r., II OZ 37/13; z 5.3.2013 r., I OZ 152/13; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie: CBOSA).
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy skargi podlegającej odrzuceniu, z uwagi na jej niedopuszczalność z przyczyn poniżej przedstawionych.
Badanie merytorycznej zasadności skargi poprzedzane jest każdorazowo analizą jej dopuszczalności, mającą na celu stwierdzenie, czy nie zachodzą podstawy do jej odrzucenia.
Zakres przedmiotowy i podmiotowy dopuszczalności drogi sądowej przed sądami administracyjnymi jest wyznaczony przez pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 p.p.s.a. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia (por. postanowienie WSA z 5.11.2020 r., II SA/Wa 1852/20, CBOSA).
Sądy administracyjne w zakresie swej właściwości zajmują się kontrolą działalności administracji publicznej w zakresie określonym w art. 3 § 2-3 p.p.s.a. – która to kontrola polega m.in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje administracyjne, na określone postanowienia oraz na inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, a także na bezczynność lub przewlekłość tych organów w ww. sprawach. Nie są natomiast powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności do rozpoznawania spraw, które należą do właściwości sądów powszechnych.
W tym miejscu wskazać więc należy, że do właściwości sądów powszechnych – stosownie do art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U z 2026 r. poz. 468; w skrócie: k.p.c.) – należą sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi są zaś sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (art. 1 k.p.c.). Z cyt. przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego – choć mają ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych – Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia on w przypadku tych spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi więc istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby ten sąd mógł taką sprawę rozpoznać.
Wobec powyższego wyjaśnić należy, że kwestię ustalenia poziomu potrzeby wsparcia normuje ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.; w skrócie: u.rehab.). W myśl jej art. 6 powołuje się zespoły orzekające o niepełnosprawności: 1) powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako pierwsza instancja;
2) wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako druga instancja. Zgodnie z art. 6b³ u.rehab. decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2, albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2, dotyczący osoby, o której mowa w art. 4b ust.
2. Na mocy art. 6b⁵ ust. 5 u.rehab. od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do wojewódzkiego zespołu, składany w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.
Co tu istotne, od orzeczenia i decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 6c ust. 8 u.rehab.). Kontrola sądowa w takich sprawach odbywa się w trybie przepisów ustawy Kodeks postępowania cywilnego.
Potwierdza to art. 477⁸ § 2 pkt 4a k.p.c., zgodnie z którym sprawy o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia należą do właściwości sądów rejonowych. Według art. 477⁹ k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności lub decyzji wydanych przez ten zespół, wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia (§ 1). Organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności niezwłocznie, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym otrzymał odwołanie, przekazuje je wraz z aktami sprawy do sądu. Organ ten lub zespół, jeżeli uzna odwołanie w całości za słuszne, może zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję lub orzeczenie. W tym przypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu (§ 2).
Natomiast jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu (§ 4).
Art. 477(9) § 4 k.p.c. wprost stanowi więc, że w przypadku niewydania orzeczenia / decyzji przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia roszczenia, stronie przysługuje szczególny środek obrony w postaci odwołania do sądu powszechnego. Jak wskazuje się w doktrynie, regulacja ta stanowi wyjątek od zasady, że dochodzenie przed sądem prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które nie było przedmiotem decyzji organu, jest niedopuszczalne, a treść decyzji, od której wniesiono odwołanie, wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu (por. S. Góźdź [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–505(39). Tom I, pod red. O.M. Piaskowskiej, Gdańsk 2026, uw. 9 do art. 477⁹).
Należy przy tym również pamiętać, iż zgodnie z art. 477¹⁴ § 3 k.p.c. jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy lub niewydaniem orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności lub decyzji przez ten zespół, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ lub zespół do wydania decyzji lub orzeczenia w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, albo orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy niewydanie decyzji przez organ rentowy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.
Godzi się więc zauważyć, że powyższe rozstrzygnięcie sądu powszechnego odpowiada co do istoty treści rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 149 p.p.s.a.
Jeżeli zatem ustawodawca przewidział szczególny tryb ochrony prawnej (tu: przed bezczynnością organu) dostępnej przed sądem powszechnym, to droga sądowoadministracyjna w tej kategorii spraw jest niedopuszczalna.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę (pkt 2 postanowienia), na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a.
Na zakończenie należy podkreślić, że – jak trafnie wskazuje się w literaturze (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2018, s. 670) – "Za dopuszczalne należy uznać wydanie jednego orzeczenia zawierającego rozstrzygnięcie o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. i rozstrzygnięcie kończące postępowanie w sprawie, z którego w oczywisty sposób wynika zaistnienie przesłanki z powołanego przepisu, nawet jeżeli na każde z tych rozstrzygnięć służy inny środek zaskarżenia, np. oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy i odrzucenie skargi. Istotne jest, aby takie orzeczenie spełniało wszystkie warunki formalne (właściwy skład sądu, rodzaj posiedzenia i forma rozstrzygnięcia)."
Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, wobec czego orzeczono, jak w sentencji.