Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął następujący stan faktyczny i prawny sprawy wynikający z przedłożonych łącznie ze skargą akt administracyjnych.
Działająca przez profesjonalnego pełnomocnika L. D. (dalej: skarżąca, strona skarżąca) wniosła w dniu 13.02.2020 r. (data wpływu do organu) - skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D., (dalej: Wojewoda, organ) w związku ze sprawą z jej wniosku z 17.09.2019 r. (data wpływu) o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Działając na podstawie art. 3 § 2 pkt 8, art. 50 § 1, art. 52 § 2, art. 54 § 1 oraz art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), zarzuciła naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i 3 i art. 36 § 1 k.p.a. przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy.
Wobec podniesionych zarzutów skarżąca wniosła o stwierdzenie przewlekłości prowadzonego postępowania skutkującej niezałatwieniem w terminie; stwierdzenie, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu do wydania decyzji w sprawie; przyznanie od organu na rzecz skarżącej kwoty 5 000 zł na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a.; skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym; zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Skarżąca uzasadniła wnioski procesowe i zaprezentowała swoje stanowisko w sprawie. W szczególności zwróciła uwagę, że odnośnie wniosku z 13.09.2019 r. organ nie poinformował strony ani o ewentualnym zakończeniu postępowania decyzją ani też o tym, że postępowanie w sprawie się toczy, jak również nie wezwał do przedłożenia jakichkolwiek dokumentów.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie. Argumentacja zamieszczona w piśmie procesowym organu sprowadzała się do wykazania niewyczerpania trybu do wniesienia skargi na przewlekłość, gdyż została ona złożona w tym samym dniu co ponaglenie. Okoliczność ta miała determinować konieczność odrzucenia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga na przewlekłość postępowania organu, w sprawie z wniosku skarżącej o wydanie decyzji zezwalającej na pobyt czasowy, okazała się uzasadniona.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wobec twierdzeń zaprezentowanych w odpowiedzi na skargę należało na wstępie dokonać oceny wniosku o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej. Istotnie przedłożone przez organ akta administracyjne potwierdzają, że zarówno ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie opatrzone datą 30.01.2020 r., jak i skarga na przewlekłość postępowania organu z 31.01.2020 r. wpłynęły do Wojewody w tym samym dniu tj. 13.02.2020 r. Jakkolwiek mamy do czynienia z innymi datami pism skarżącej, sam fakt fizycznego ich wpływu do organu w jednej dacie nie uzasadnia odrzucenia skargi. Wyjaśnić należy, że w świetle art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W judykaturze podkreśla się, że strona nie musi nawet oczekiwać na rozpatrzenie ponaglenia przez właściwy organ. O dopuszczalności skargi w świetle art. 53 § 2b p.p.s.a. rozstrzyga samo "wniesienie" ponaglenia (zob. wyrok NSA z 25.09.2018 r. II OSK 1659/18).
W orzecznictwie tutejszego Sądu wyrażano też wielokrotnie stanowisko, że wniesienie ponaglenia jednocześnie ze skargą spełnia wymóg formalny z art. 53 § 2b p.p.s.a. (zob. np. wyroki WSA we Wrocławiu: z 14.11.2018 r., III SAB 48/18; z 14.03.2019 r., III SAB/Wr 226/18; z 12.04.2019 r. III SAB/Wr 271/18). Stanowisko to podziela także Sąd w składzie orzekającym. Nie jest istotny okres, jaki upłynął pomiędzy złożeniem ponaglenia, a wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. Istotnym jest natomiast, aby ponaglenie było złożone nie później niż wniesienie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Dodatkowo, obowiązek sądu do rozpoznania skargi na bezczynność lub przewlekłość nie jest uzależniony od wydania przez organ wyższego stopnia postanowienia w przedmiocie rozpatrzenia ponaglenia, czy też dochowania terminu załatwienia sprawy wskazanego w takim postanowieniu. Ponadto, ponaglenie wnoszone przez stronę w trybie art. 37 k.p.a. – wbrew twierdzeniem organu - nie ma charakteru środka zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym, lecz służy jedynie zakwestionowaniu przekroczenia ustawowego maksymalnego terminu załatwienia sprawy. Warunek formalny określony art. 53 § 2b p.p.s.a. został zatem w niniejszej sprawie spełniony.
Przechodząc do kwestii rozpoznania ww. skargi wskazać należy, że samo pojęcie przewlekłości zawarte jest w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. normującym instytucję ponaglenia. Zgodnie z ww. przepisem stronie służy prawo wniesienia ponaglenia, jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Nadto, należy sięgnąć do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Ocenie podlega zatem zachowanie terminów określonych w art. 35 k.p.a. i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Uwzględnić więc trzeba, że - w myśl art. 12 k.p.a. - organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Można zatem stwierdzić, że z przewlekłym prowadzeniem postępowania mamy do czynienia m.in. wtedy, gdy organ nie podejmuje żadnych czynności.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy mamy niewątpliwie do czynienia z tak rozumianą przewlekłością postępowania, o czym przesądza zebrany w sprawie materiał dowodowy. Materiał ten potwierdza, że skarżąca skierowała do Wojewody wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy 17.09.2019 r. (data wpływu do organu). Od momentu wpływu wniosku do złożenia niniejszej skargi, przez blisko 5 miesięcy, organ nie powziął żadnych czynności formalnych w sprawie, w tym przede wszystkim nie poinformował strony o wszczęciu postępowania, a także o przyczynach nierozpoznania sprawy w terminie, a także nie wezwał strony do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji. Powyższe stanowi, że prowadzone w sprawie postępowanie Wojewoda prowadził przewlekle, naruszając zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 oraz w art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt I sentencji wyroku.
Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną wyżej postawę organu (a więc brak podjęcia jakichkolwiek czynności formalnych w sprawie), Sąd uznał (pkt II sentencji wyroku), że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym – bez żadnej wątpliwości i wahań – można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie zwykłe. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli również terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Poza tym, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach winno być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.
Sytuacja, w której strona czeka tak długo, jak w rozpoznawanej sprawie, na podjęcie pierwszej czynności formalnej a dalej na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.
Nie stanowią usprawiedliwienia postawy organu - powtarzane od ponad roku - tłumaczenia, że liczba wniosków o pozwolenie na pracę i pobyt dla cudzoziemców jest bardzo duża, że następuje fluktuacja pracowników oraz że czynione są starania dla poprawy mobilności organu w tym zakresie (organizacja nowych stanowisk do obsługi wniosków cudzoziemców, przesunięcia kadrowe itp.). Właściwa organizacja zadań i zapewnienie odpowiedniej kadry należy bowiem do zadań publicznych, które nie mogą być realizowane ze szkodą dla jednostki.
Sąd zobowiązał Wojewodę (pkt III sentencji wyroku) do załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej, przez wydanie aktu kończącego postępowanie, w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Na wniosek skarżącej, zgodnie z przyznaną prawem kompetencją (Sąd "może") i nie będąc związany wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd przyznał sumę pieniężną w kwocie 500 złotych (pkt IV sentencji wyroku), o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Stwierdził, że kwota ta będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności (opisanej wcześniej postawy organu wobec strony postępowania administracyjnego), jak i trudności, z jakimi cudzoziemiec musi zmagać się nie posiadając stosownego zezwolenia na pobyt na terytorium obcego państwa. Sąd wyraża nadzieję, że konieczność wypłaty w/w kwoty przez organ posłuży zwalczeniu przewlekłości organu w sprawie (zdyscyplinuje organ). Sąd uznał przy tym, że żądana przez skarżącą kwota jest zbyt wygórowana.
O kosztach Sąd postanowił zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt V sentencji wyroku).
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a.