Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. skarżąca złożyła w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosek o przyznanie jej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. W odpowiedzi organ poinformował skarżącą, że rozpatrzenie wniosku może nastąpić po dostarczeniu właściwego zaświadczenia lekarskiego oraz zawiesił postępowanie ze względu na brak rozstrzygnięcia przez Sąd poprzedniego wniosku w tej samej sprawie.
Pismem z dnia [...] r. skarżąca złożyła – skierowane do Kierownika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez właściwe i zgodne z obowiązującymi przepisami rozpatrzenie jej wniosku z dnia [...] r. W odpowiedzi na to pismo, poinformowano skarżącą, że wnioski o rentę inwalidzką rolniczą składane w okresie prowadzonego już postępowania o ustalenie prawa do renty inwalidzkiej rolniczej lub podczas postępowania odwoławczego nie dają podstaw do wszczęcia nowego postępowania w sprawie.
W dniu [...] r. wpłynęła do Sądu skarga Z. D. na bezczynność Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie braku odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej odrzucenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy podkreślić, że w przypadku wniesienia skargi, sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada jej dopuszczalność ustalając m.in., czy mieści się w katalogu spraw należących do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku stwierdzenia braku kognicji sądu do rozpoznania sprawy, taka skarga podlega odrzuceniu stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.").
Zgodnie z treścią art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. W myśl § 3 powołanego przepisu, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi do sądu administracyjnego była bezczynność Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie braku odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez właściwe i zgodne z obowiązującymi przepisami rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie jej renty rolniczej.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż sprawy ubezpieczeniowe mają złożony charakter. Ubezpieczenia społeczne rolników objęte są zakresem działalności organów administracji publicznej, gdyż wydaje je Prezes KRUS, który zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), jest centralnym organem administracji rządowej. W sprawach tych występuje więc charakterystyczne dla stosunków administracyjnych podporządkowanie jednostki organowi administracji publicznej, który rozstrzyga w sposób władczy o jej prawach i obowiązkach z zakresu ubezpieczeń społecznych. A zatem uprawniony jest wniosek, że są to sprawy administracyjne w znaczeniu materialnym, co może sugerować właściwość sądu administracyjnego. W jego kognicji znajduje się bowiem kontrola działalności administracji publicznej w sprawach rozstrzyganych w drodze indywidualnych decyzji administracyjnych i innych aktów z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Nie można jednak zapomnieć, że art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej tylko w zakresie określonym w ustawie. A zatem należy zbadać, w jaki sposób ustawodawca ukształtował prawo do sądu w sprawach ubezpieczeniowych rolników. Wynik tego ustalenia ma bowiem podstawowe znaczenie dla oceny dopuszczalności złożonej w sprawie niniejszej skargi na bezczynność, w której poddano kontroli tutejszego sądu niezałatwienie kwestii przyznania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy.
Wskazać należy, że podstawą wydania decyzji w przedmiocie ustalenia prawa do renty rolniczej jest art. 36 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolników wydaje decyzje w sprawach ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia i ich indywidualnego wymiaru. W myśl natomiast art. 36 ust. 3 od decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-9, a także w przypadku niewydania decyzji przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Powołany przepis ustanawia zatem podstawową zasadę weryfikacji przez sąd powszechny, orzekający na skutek wniesionego odwołania, decyzji ostatecznych wydawanych w przedmiocie ubezpieczeń społecznych w tym w zakresie ustalenia prawa do renty rolniczej.
Reasumując powyższe stwierdzić należy, że przepis art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi lex specialis w stosunku do przepisu art. 3 § 2 p.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji dotyczących ubezpieczeń rolników, a wydawanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1425/10).
Powyższe ma bezpośrednie przełożenie na ocenę dopuszczalności skargi na bezczynność w przedmiocie braku odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez właściwe i zgodne z obowiązującymi przepisami rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie jej renty rolniczej. Z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynika bowiem, że sądy administracyjne są właściwe w sprawach skarg na bezczynność wyłącznie w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 tego przepisu, który wymienia decyzje, postanowienia i inne akty władcze wydane, co należy podkreślić, w sprawach administracyjnych. Chodzi zatem o takie rozstrzygnięcia, których przedmiotem jest sprawa administracyjna w znaczeniu co najmniej procesowym, a więc w której, niezależnie od jej materialnoprawnego charakteru, przepisy prawa przewidują możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Sytuacja ta nie ma natomiast miejsca w sprawie niniejszej. Zaskarżony brak czynności dotyczy bowiem sprawy, w której – jak powyżej wskazano (art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników) – wyłączono sądowoadministracyjny tryb zaskarżenia, eliminując zatem również możliwość skutecznego wniesienia skargi na bezczynność na podstawie przepisów p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.