Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 30 lipca 2004 r. J.G. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez wnioskodawcę, pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z bezrobotnym trzydziestoletnim synem, nie posiada żadnego majątku (nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro) i uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 1199,37 zł brutto miesięcznie (1009,72 zł netto). J. G. określił we wniosku wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków, na które składają się: opłaty za czynsz, energię elektryczną, telefon oraz zakup leków na łączną kwotę 1011,97 zł miesięcznie.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
W świetle powołanych uregulowań sąd przyznaje prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym.
Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przy czym ubiegający się o skorzystanie z instytucji prawa pomocy winien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach, sięgające granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa.
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, J. G. nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Świadczy o tym zarówno wysokość dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę (1009,72 zł netto miesięcznie) w stosunku do wysokości kosztów postępowania w niniejszej sprawie, a także stałość i regularność tych dochodów (emerytura).
Nadto, ze złożonych na wezwanie Sądu z dnia 12 sierpnia 2004 r. kopii dokumentów mających potwierdzić ponoszenie wskazanych we wniosku wydatków związanych z kosztami utrzymania wynika m.in., że w dniu 6 sierpnia 2004 r. J. G. wydatkował kwotę 194,88 zł wynikającą z faktury nr [...] za korzystanie z usług telefonii komórkowej. Zdaniem Sądu wydatków związanych z korzystaniem z telefonu komórkowego nie sposób zakwalifikować jako niezbędnych (koniecznych) kosztów utrzymania, w związku z czym nie mogą mieć one pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z postępowaniem sądowym w sytuacji, gdy wnioskodawca zdecydował się je prowadzić.
Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Dlatego też w ramach planowania wydatków, J. G., przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Nadto, jak już wskazano powyżej, dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie SN I CZ 99/80 z dnia 24 lipca 1980 r., Lex nr 8257).
Wobec powyższego Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.