Uzasadnienie
D. D. oraz A. J. (dalej: strona skarżąca, strona) wnioskiem z 15 listopada 2022 r. (data nadania wniosku na poczcie) wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o wymierzenie organowi administracji publicznej – Łódzkiemu Kuratorowi Oświaty (dalej: organ, ŁKO) grzywny za nieprzekazanie Sądowi skargi z 10 sierpnia 2022 r. (data nadania skargi na poczcie) na decyzję Łódzkiego Kuratora Oświaty z 23 czerwca 2022 r. nr II/3/2022 w przedmiocie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Łd 877/22).
W odpowiedzi na ww. wniosek o wymierzenie grzywny organ przyznał, że skarga nie została przekazana do Sądu w terminie, co było spowodowane czynnikami natury organizacyjnej i technicznej. Organ wskazał, iż zgodnie z zarządzeniem nr 140/2021 Łódzkiego Kuratora Oświaty z 30 grudnia 2021 r. w 2022 r. w Kuratorium Oświaty w Łodzi wdrożono pilotażowo elektroniczny system zarządzania dokumentacją. W kolejnych miesiącach 2022 r. zarządzeniem ŁKO nr 18/2022 z 17 marca 2022 r., zarządzeniem ŁKO nr 69/2022 z 31 sierpnia 2022 r. oraz zarządzeniem ŁKO nr 73/2022 z 7 września 2022 r. funkcjonowanie tego systemu w ramach struktury organizacyjnej urzędu było rozszerzane. Organ wskazał, że zinformatyzowanie obiegu dokumentów w urzędzie było potężnym i trudnym przedsięwzięciem, które wiązało się licznymi szkoleniami dla pracowników, testowaniem oprogramowania, a w toku tego procesu wielokrotnie pojawiały się problemy techniczne. Pracownicy dokładali najwyższej staranności, aby system obsługiwać sprawnie, lecz o ile młodsze pokolenie pracowników bez większych przeszkód wdrożyło się w kwestie informatyczne, o tyle pracownicy z dłuższym stażem napotykali w tym względzie wiele trudności. Dodatkowo, przedmiotowa skarga na decyzję Łódzkiego Kuratora Oświaty wpłynęła do urzędu wówczas, gdy starszy wizytator B. R., która od początku zajmowała się sprawą przebywała na urlopie wypoczynkowym. W toku czynności kancelaryjnych nastąpił wówczas błąd w obiegu dokumentów i sprawa została zarchiwizowana. Pracownik po powrocie z urlopu był przekonany, że decyzja się uprawomocniła i akta sprawy zostały niezwłocznie zwrócone do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 4 w Łodzi. Organ dodał, że w drugiej połowie 2022 r. Kuratorium Oświaty w Łodzi zmieniało siedzibę z ul. K. 120a w Łodzi na ul. W. 33 w Łodzi, co dodatkowo utrudniało i w pewnym stopniu dezorganizowało pracę urzędu, bowiem trwał proces pakowania, segregowania i przewożenia dokumentacji i sprzętu. W związku z powyższym Łódzki Kurator Oświaty zwrócił się o odstąpienie od wymierzenia grzywny. Wskazał, że kwestie, takie jak wdrażanie nowych systemów elektronicznych, w szczególności dotyczących obiegu dokumentów oraz zmiana siedziby, powodują na tyle poważne trudności organizacyjne, iż pomimo dokładania staranności, może dojść do uchybienia terminowi przekazania skargi. Ponadto, Łódzki Kurator Oświaty poinformował, iż skarżący nie podejmowali uprzednio interwencji w organie dotyczącej przekazania skargi, a ich wniosek o ukaranie grzywną był pierwszym sygnałem dla organu, iż doszło do nieprawidłowości w obiegu dokumentów. Po otrzymaniu zobowiązania z Sądu organ przekazał przedmiotową skargę wraz z odpowiedzią i aktami administracyjnymi w trybie natychmiastowym.
Skarga została przekazana do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi i wpłynęła do Sądu 29 grudnia 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 54 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania (art. 54 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 55 § 1 p.p.s.a., w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Zakreślenie przez ustawodawcę ram czasowych dopełnienia czynności przewidzianych w art. 54 § 2 p.p.s.a. stanowi odrębny, choć związany z pozostałymi powinnościami wskazanymi w tym przepisie, obowiązek działania organu administracji publicznej, który wyklucza jakąkolwiek swobodę w tym zakresie. Wprawdzie potencjalne przekroczenie terminu nie spowoduje bezskuteczności dokonanej czynności, ale ma ono kluczowe znaczenie z punktu widzenia art. 55 § 1 p.p.s.a. i określonego tam przedmiotu postępowania o wymierzenie grzywny (v. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 996/10).
Celem grzywny, o której mowa w art. 55 § 1 p.p.s.a., jest nie tylko funkcja dyscyplinująca (mająca na celu doprowadzenie do wykonania przez organ administracji ciążącego na nim obowiązku procesowego), ale również funkcja represyjna. Ta druga służy ochronie wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa strony do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. Poza tym, grzywna pełni również funkcję prewencyjną, albowiem ukaranie nią służy także zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości, zarówno przez ukarany organ administracji, jak i przez inne organy administracji. W wymiarze indywidualnym ukarany organ administracji będzie wszak chciał uniknąć powtórzenia takiej sytuacji, choćby z uwagi na związane z tym uszczuplenie środków finansowych (v. uchwała 7 sędziów NSA z 3 listopada 2009 r., sygn. akt II GPS 3/09, postanowienie NSA z 11 maja 2012 r., sygn. akt I OZ 328/12).
Wskazać należy, że powołany przepis nie obliguje Sądu do wymierzenia grzywny. Kwestia ta pozostawiona jest jego uznaniu, o czym świadczy użycie sformułowania "sąd może" orzec o wymierzeniu organowi administracji grzywny. Oznacza to, że przy rozstrzygnięciu wniosku o wymierzenie grzywny należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, tj.: przyczyny niewypełnienia obowiązków, czas jaki upłynął od wniesienia skargi, okoliczność czy organ przed rozpatrzeniem wniosku wypełnił obowiązek i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu.
Termin, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. jest terminem instrukcyjnym. Zatem, samo jego uchybienie nie pociąga za sobą negatywnych skutków dla organu administracji publicznej, którego działalność zaskarżono. Wymierzenie zaś grzywny za niedochowanie przez organ administracji wymogów wynikających z art. 54 § 2 p.p.s.a., jest jedynie środkiem dyscyplinującym, mającym na celu doprowadzenie do wykonania przez organ administracji ciążącego na nim obowiązku procesowego. W doktrynie podkreśla się, że wskazany środek stanowi gwarancję procesową nadania biegu sprawie. Ma on skutecznie przeciwdziałać "przetrzymywaniu" skarg przez administrację (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 108).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdził, że jak wynika z akt przedmiotowej sprawy o sygn. akt III SA/Łd 877/22, skarga na decyzję Łódzkiego Kuratora Oświaty w przedmiocie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego została nadana za pośrednictwem operatora pocztowego 10 sierpnia 2022 r. i odebrana przez adresata 11 sierpnia 2022 r. Skarga ta została przekazana do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi i wpłynęła do Sądu 29 grudnia 2022 r. W wyniku powyższego skarga została zarejestrowana w sądzie pod sygn. akt. III SA/Łd 877/22.
Zgodnie z treścią art. 54 § 2 p.p.s.a., organ powinien przekazać tę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w terminie 30 dni od jej wniesienia, tj. do 12 września 2022 r. Zatem należy stwierdzić, że termin ten został przekroczony, bowiem organ przekazał skargę Sądowi – na skutek złożenia wniosku o wymierzenie organowi grzywny – z ponad trzymiesięcznym opóźnieniem.
W niniejszej sprawie przekroczenie terminu do przekazania skargi z 11 sierpnia 2022 r. jest znaczne. Nie zostało także przekonywująco wyjaśnione i usprawiedliwione przez organ. Kwestie organizacyjne związane z wejściem w życie zarządzeń organu, dotyczących wdrożenia elektronicznego systemu zarządzania dokumentacją w organie (wdrożenie to rozpoczęło się już od 1 stycznia 2022 r., zgodnie z zarządzeniem ŁKO z 30 grudnia 2021 r. nr 140/2021), zmiana siedziby organu (organ nie doprecyzował, jak długo trwało przewożenie dokumentacji i sprzętu do innej siedziby organu, wskazał tylko, że miało to miejsce w drugiej połowie 2022 r.) czy udzielanie urlopu wypoczynkowego pracownikowi organu, zajmującego się daną sprawą (jedynie w zakresie 10 dni roboczych, tj. od 8 sierpnia 2022 r. do 22 sierpnia 2022 r., co wynika wprost z przedstawionego przez organ wniosku o urlop wypoczynkowy starszego wizytatora B. R.) nie stanowią racjonalnych argumentów w aspekcie działalności organu administracji publicznej, które usprawiedliwiałyby bezczynność organu w zakresie przekazania skargi do Sądu. Przekazanie skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi jest bezwzględnym obowiązkiem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono. Zwłaszcza gdy sprawa dotyczy kwestii istotnej z perspektywy codziennego funkcjonowania członka rodziny strony skarżącej, to jest potrzeby przyznania kształcenia specjalnego. Nieprzekazanie skargi ogranicza w istocie stronie skarżącej możliwość realizacji jej konstytucyjnego prawa do sądu. Dlatego Sąd uznał, że rozpoznawany wniosek zasługuje na uwzględnienie.
Mając na uwadze opisane wyżej okoliczności, Sąd uznał wniosek strony za uzasadniony i wymierzył organowi grzywnę w wysokości 500 zł. Określając wysokość grzywny w niniejszej sprawie, Sąd miał na względzie zarówno treść wniosku, charakter sprawy będący przedmiotem skargi, a także okres uchybienia terminowi przekazania skargi.
Z powyższych względów, na podstawie art. 55 § 1 i art. 154 § 6 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 sentencji postanowienia. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, zawarte w punkcie 2 sentencji postanowienia, wynika z art. 200 w zw. z art. 210 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a. eg