Uzasadnienie
Pismem z dnia 28 stycznia 2009 r. A. G. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek umotywował chęcią skorzystania z przysługującego mu prawa wniesienia skargi na dołączoną do pisma decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie orzeczenia o jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe M. sp. z o.o. Wskazał, iż nie stać go na zatrudnienie pełnomocnika a on sam nie zna się na procedurze wnoszenia skargi do sądu administracyjnego. Jednocześnie wyjaśnił, że uiszczenie kosztów sądowych w sposób znaczący obciążyłoby jego budżet domowy. Ma na utrzymaniu żonę oraz trójkę dzieci.
Zarządzeniem z dnia 16 marca 2009 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, z uwagi na brak złożenia przez stronę wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Pismem z dnia 30 marca 2009 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego zarządzenia referendarza sądowego. Dołączył jednocześnie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazał, że nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Płaci alimenty w wysokości 900 zł miesięcznie, posiada również zadłużenie w wysokości 18.000 zł oraz 17.000 zł tytułem grzywien sadowych, mandatów itp. Leczył się [...]. Wnioskodawca ma dwie córki oraz syna, posiada 36 metrowe mieszkanie komunalne. Jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Do wniosku załączył m.in. zaświadczenie od lekarza [...] o stanie zdrowia oraz dokumentację potwierdzającą prowadzoną wobec niego egzekucję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) powoływanej dalej jako "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 p.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych.
W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a.
Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków jakimi dysponuje strona z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).
Wnioskodawca wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W chwili obecnej jedynym kosztem sądowym, do opłacenia którego A. G. może być zobowiązany jest wpis od ewentualnej skargi, którą, jak wskazuje treść pisma z dnia 28 stycznia 2009 r., wnioskodawca zamierza złożyć. W przypadku decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania spółki wpis sądowy wynosi 500 zł.
Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie uzyskuje dochodu, posiada znaczne zadłużenie, które dochodzone jest od niego w trybie egzekucyjnym. Ponadto posiada na utrzymaniu trójkę dzieci, na które zgodnie ze swoim oświadczeniem płaci alimenty. Spełnia również przesłanki do leczenia [...].
Powyższe okoliczności w ocenie Sądy świadczą o tym, że wnioskodawca nie jest w stanie - bez pomocy państwa - sfinansować swojego udziału w postępowaniu. Z tych też względów jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata jest zasadny.
Rozstrzygnięcie to podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP (art. 45 ust.
- 1) prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do Skarżącego aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną.
Prawo do rozsądnego terminu rozpatrzenia sprawy zostało także zagwarantowane w akcie prawa międzynarodowego (wiążącym Polskę), tj. art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.), zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd.
Artykuł 6 ust. 1 Konwencji wymaga zatem z jednej strony sprawnego prowadzenia postępowania sądowego, z drugiej zaś wyraża również bardziej ogólną zasadę właściwego wymiaru sprawiedliwości. Podkreśla się, że Konwencja nie istnieje po to, aby gwarantować prawa, które są teoretyczne i iluzoryczne, ale prawa praktyczne i skuteczne. Dotyczy to zwłaszcza prawa dostępu do sądu, ze względu na wagę miejsca, jakie w demokratycznym społeczeństwie zajmuje prawo do rzetelnego procesu sądowego. Oczywistym jest, że zapewnienie skutecznego prawa dostępu do sądu oraz samo rozpatrzenie sprawy, mieści się w kategorii obowiązków państwa (por. orzeczenie ETPCz w sprawie Airey v. Irlandia z 9 października 1979 r.).
Z powyższych przyczyn Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 254 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.