Uzasadnienie
We wniosku z dnia [...]złożonym na urzędowym formularzu, D. i M. W.wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości, a także przyznania adwokata z urzędu. W uzasadnieniu zgłoszonego żądania wnioskodawcy powołali się na trudną sytuację materialną rodziny wskazując, że łączny ich dochód wynosi 2.195 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili dwie działki gruntu o łącznej powierzchni 2.500 m2.
W kolejnym piśmie wnioskodawcy sprecyzowali, że ponoszą następujące wydatki: opłata za energię elektryczną – 100-200 zł, za gaz – 50 zł; za telefon – 80 zł, za wodę 20 zł; koszt leków "ratujących życie" – około 100 – 150 zł. Dodali, że na dotychczasowe koszty postępowań sądowych syn był zmuszony zaciągnąć kredyt w wysokości 20.000 zł, którego środki aktualnie już się kończą. Oświadczyli, że Sądowi znane są koszty poczty, ksero i dojazdów. Z załączonych do wniosku odcinków emerytur wynika, że łączny dochód strony z tego tytułu wynosi 2.215,80 zł.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2009 r. (sygn. akt III SO/Wr 7/08) odmówiono skarżącym prawa pomocy. W pisemnych motywach orzeczenia podkreślone zostało, iż ocena deklarowanej przez skarżących sytuacji majątkowej nie uzasadniała przyznania skarżącym prawa pomocy, w tym także przyznania pełnomocnika z urzędu. Jak wskazano – instytucja prawa pomocy powinna mieć zastosowanie w sytuacjach absolutnie wyjątkowych, a taka w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 kwietnia 2009 r., podkreślono, że wnioskodawcy nie wyjaśnili i nie udokumentowali kilku istotnych okoliczności, które mogą kształtować ich sytuację finansową, np. nie udokumentowali zadeklarowanych wydatków, ani wysokości aktualnego zadłużenia, nie wskazali ponadto, dlaczego wobec tak złej sytuacji materialnej rodziny, nie sprzedadzą posiadanych działek nr 96/1 i 96/2.
W zakresie wniosku o ustanowienie adwokata, wyjaśniono, że sprawa o wymierzenie grzywny jest postępowaniem incydentalnym, w której Sąd ogranicza się do zbadania, czy zachodzą okoliczności z art. 55 p.p.s.a., a postanowienie w tej kwestii może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Zdaniem referendarza, charakter tego postępowania wskazuje na brak konieczności reprezentowania w nim strony przez zawodowego pełnomocnika.
Pismem z dnia [...] (prezentata) skarżący wnieśli sprzeciw od w/w postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazali, że we wniosku rzetelnie wskazano miesięczne obciążenia skarżących, oraz udowodniono, że uzyskiwane dochody strony nie wystarczają na uiszczenie należności sądowych, ani tym bardziej zatrudnienie adwokata. Wyjaśniono, że z posiadanych działek skarżący nie czerpią żadnych korzyści materialnych, natomiast nie biorą pod uwagę ich sprzedaży. Ponownie wnieśli przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując jednocześnie, że w procesie toczącym się pod sygnaturą akt 3 II SAB/Wr 96/03 udzielono im takiej pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Takie rozwiązanie normatywne oznacza, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i jest ona ponownie rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jako sąd pierwszej instancji.
Stosowanie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84).
Nawiązując do wniosku skarżących, wnieśli oni o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata z urzędu.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do powyższego, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że ze względu na okoliczności życiowe został on pozbawiony całkowicie środków do życia.
Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżących Sąd uznał, iż obecna sytuacja finansowa strony uzasadniała przyznanie stronie tego prawa, zgodnie z wnioskiem. W ocenie Sądu, deklarowany, miesięczny dochód rodziny strony skarżącej uzasadniał przyjęcie, iż uiszczenie wymaganych w sprawie kosztów może stanowić uszczerbek w domowym budżecie, w stopniu zagrażającym możliwości zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tej okazji należy również podnieść, iż Sąd miał na uwadze także fakt wcześniejszego zwolnienia skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie prowadzonej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (sygn. akt I OPP 134/06), jak i w powołanej przez wnioskodawców sprawie 3 IISAB/Wr 96/03.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.