Uzasadnienie
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca Spółka zwróciła się także z wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. W związku z powyższym do strony skierowano wezwanie z dnia [...] kwietnia 2020 r. do uzupełnienia braków formalnych wniosku, poprzez złożenie wniosku na urzędowym formularzu "PPPr". Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono stronie w dniu [...] maja 2020 r. (k. 10 dołączonych akt sygn. III SPP/Lu [...]). W wykonaniu tego wezwania w dniu [...] czerwca 2020 r. wpłynął podpisany urzędowy formularz "PPPr", który poza wskazaniem sygnatury akt sprawy, daty jego sporządzenia ([...] maja 2020 r.) oraz podpisu prezesa zarządu spółki, nie zawierał żadnych koniecznych danych.
Dlatego postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy.
Wobec takiego rozstrzygnięcia wniosku skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego i wniosła "o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym i nieuzasadnionego ze zdrowym rozsądkiem – Spółka już bowiem udzieliła wszystkich informacji jakich mogła – a żądanie w/w Referendarza są niespełnialne a przez to żądanie niemożliwe do spełnienia jest nieważne".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Wniesiony sprzeciw nie zawiera żadnych usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. W sprawie niniejszej sprzeciw wniesiony został przez skarżącą jako stronę postępowania sądowego w ustawowym terminie.
Według art. 258 § 1 p.p.s.a., czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Do czynności referendarza sądowego w zakresie prawa pomocy należy, m.in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy (art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).
Skarżąca Spółka ubiegała się w tej sprawie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1526/13). Trzeba przy tym podkreślić, że dokonując oceny wskazanych przesłanek należy brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą, czy też przyszłą.
W ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony rzeczywiście ubogiej (biednej). Jej udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy, a zatem przedstawienia Sądowi oceniającemu wniosek w pełni kompletnego, rzeczywistego i prawdziwego materiału dokumentującego stan majątkowy. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą podmiotom uznającym się subiektywnie za niezamożne, ale osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (zob. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Dlatego to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy.
Z tych przyczyn dokonanie prawidłowej oceny tego, czy podmiot będący spółka kapitałową prawa handlowego ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść kosztów postępowania wymaga uprzedniego oszacowania jego rzeczywistej sytuacji majątkowej w oparciu o ujawnione dane, z uwzględnieniem bieżących kosztów prowadzonej działalności oraz tego, że ciąży na nim także przewidywanie, że koszty takie obejmują również ewentualne postępowania sądowe. Założeniem tak skonstruowanego postępowania o przyznanie prawa pomocy jest oczekiwanie, że strona poda informacje prawdziwe i wyczerpujące, bez zatajania czegokolwiek, kierując się zasadą lojalności w stosunku do Sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Niesprostanie zaś tym wymaganiom skutkuje tym, że wniosek strony nie może być oceniony w sposób pozytywny, a więc pozwalający na przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Sądu w pełni trafne były wnioski referendarza, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] kwietnia 2020 r., pomimo prawidłowego pouczenia znajdującego się w wezwaniu i na druku "PPPr" zaniechała czynności, do których została zobowiązana jako składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe uniemożliwiło ocenę sytuacji finansowej skarżącej Spółki.
W niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych wniosku na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a., ponieważ przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy wniosek jest niewypełniony jedynie częściowo (tj. pominięcia jakiejś rubryki). Wskazany przepis nie ma natomiast zastosowania wówczas, gdy strona posiadając wiedzę o obowiązku złożenia wypełnionego urzędowego formularza, całkowicie lekceważy ten obowiązek przesyłając niewypełniony druk tego formularza. Takie działalnie powoduje tylko przedłużanie postępowania sądowoadministracyjnego z przyczyn leżących po stronie skarżącej.
Zauważyć także trzeba, że wniosek strony o przyznanie prawa pomocy nie jest pierwszym wnioskiem składanym w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. Dlatego też postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy było w opisanych okolicznościach faktycznych sprawy w pełni prawidłowe i zostało należycie uzasadnione.
Mając powyższe rozważania na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. – obowiązany był utrzymać w całości zaskarżone postanowienie w mocy, o czym orzekł w postanowieniu.