Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] lipca 2020 r. referendarz sądowy przyznał J. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego od każdej opłaty sądowej ponad kwotę [...]zł. Referendarz sądowy wyjaśnił, że nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Natomiast kwota [...]zł jaką skarżący będzie zobowiązany uiścić w niniejszej sprawie jest w zasięgu jego możliwości finansowych.
Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.", poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżący winien zostać zwolniony jedynie z części kosztów postępowania, w sytuacji gdy okoliczności sprawy wskazują na uzasadnioną konieczność zwolnienia skarżącego z kosztów związanych wpisem od skargi w zakresie całkowitym.
W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
W ocenie sądu, brak jest podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z 17 lipca 2020 r.
Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja majątkowa oraz stan zdrowia nie pozwala na uregulowanie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie sądu trafne były wnioski referendarza, że sytuacja materialna skarżącego nie należy do wyjątkowo trudnych. Skarżący nie wykazał przekonująco, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości.
Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1526/13). Należy przy tym podkreślić, że dokonując oceny wskazanych przesłanek należy brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą, czy też przyszłą.
Przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa i finansowa nie stanowi podstawy do uznania, że zostały spełnione przesłanki uprawniające stronę do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący uzasadnił trudnymi warunkami materialnymi i zdrowotnymi. Skarżący podał we wniosku, że utrzymuje się z emerytury w kwocie [...]zł netto miesięcznie oraz posiada mieszkanie o pow. [...] m2 i samochód osobowy. Przy tym skarżący ponosi stałe wydatki, w tym czynsz ([...] zł), media ([...] zł), ubezpieczenie ([...] zł), podatek ([...] zł) oraz lekarstwa ([...] zł).
Przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do uznania, że zostały w pełni spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Istotnie, uiszczenie pełnych kosztów sądowych byłoby dla skarżącego nadmiernym obciążeniem, jednak uiszczenie wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego w wysokości [...] zł nie tylko nie stworzy zagrożenia dla jego egzystencji, ale też uczyni zadość konstytucyjnej zasadzie ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznoprawnych. Skarżący ma stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego.
Z treści powołanych wyżej przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zwraca uwagę, że w sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do twierdzenia, że sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd, badając sytuację materialną skarżącego oraz mając na uwadze przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdza, że skarżący nie wykazał całkowitego braku środków finansowych na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest więc prawidłowe. Referendarz wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko co do spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie od każdej opłaty sądowej ponad kwotę [...]zł oraz braku podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w szerszym zakresie.
Należy w tym miejscu z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie wyjątkowe traktowanie (por. postanowienia NSA: z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1361/14; z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1387/14; z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1402/14; z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 11/15; z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 935/14).
Nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony w sprzeciwie zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.).
W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a więc na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powołane wyżej przepisy art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 nie miały zastosowania w rozpoznawanie sprawie.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie skarżącego od każdej opłaty sądowej ponad kwotę [...]zł i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.