Uzasadnienie
Dnia [...] stycznia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wpłynął wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy. Po uzupełnieniu wniosku, postanowieniem z 15 lutego 2019 r., III SPP/Po 1/19 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.
Referendarz sądowy napisał, że skarżąca spółka uiściła wpis od skargi (206 zł) oraz opłatę kancelaryjną (100 zł) i na etapie II instancji postępowania sądowoadministracyjnego wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego.
W uzasadnieniu żądania wskazano, że spółka nie posiada środków na poniesienie opłaty sądowej oraz kosztów pracy pełnomocnika. Według treści oświadczenia majątkowego wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Wartość środków trwały określono na [...] zł. Zysk spółki za ostatni rok obrotowy wyniósł [...] zł. Na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka posiadała [...] zł na czterech rachunkach bankowych. Stan środków w kasie to [...] zł. Według oświadczenia miesięczne koszty działalności skarżącej spółki to [...] zł.
Dalej referendarz sądowy napisał, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i może nastąpić: w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, a w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów tego postępowania - art. 246 §2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.). Wniosek nie ma uzasadnionych podstaw, zaś skarżąca nie wykazała braku możliwości w zakresie poniesienia pozostałych kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowią o zasadności wniosku, skoro wnioskodawczyni osiąga wielomilionowe zyski z prowadzonej działalności gospodarczej.
Jeśli na dzień złożenia wniosku wnioskodawczyni posiadała łącznie [...] zł, to wpis od skargi kasacyjnej czy wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, w najmniejszym stopniu nie ograniczają skarżącej spółki w realizacji prawa do sądu.
Postanowienie referendarza sądowego zostało doręczone w dniu 05 marca 2019 r. W zakreślonym terminie spółka wniosła sprzeciw, domagając się przyznania prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Zarzuciła naruszenie art. 246 §2 P.p.s.a. poprzez jego nieprawidłową interpretację i przyjęcie, że spółka nie wykazała, iż nie posiada środków na obronę swoich interesów. Spółka wskazała, że jest zdeterminowana aby złożyć skargę kasacyjną. Niestety skarga kasacyjna objęta jest przymusem adwokacko-radcowskim, co powoduje konieczność poniesienia wysokich kosztów obsługi prowadzonej sprawy. Spółka wskazała, że nie przewidziała w swoich wydatkach kosztów obsługi prawnej prowadzenia sprawy przed NSA. Ze wstępnego rozeznania kosztów prowadzenia przedmiotowej sprawy wynika, że znacznie przewyższają wartość przedmiotu zaskarżenia, co mija się z ekonomicznym sensem dalszego prowadzenia postępowania. Spółka podkreśliła, że istotne znaczenie ma samo rozstrzygnięcie dotyczące braku zasadności decyzji zaskarżonej do sądu administracyjnego, niezależnie od wysokości nałożonej kary finansowej.
Spółka oceniła, że chcąc dochodzić swoich racji w drodze złożenia skargi kasacyjnej musi ponieść koszty znacznie przekraczające wysokość otrzymanej kary. Podkreśliła, że swoje środki finansowe wydaje w sposób z góry zaplanowany, a w wydatkach nie przewidziała tak wysokich kosztów prowadzenia postępowania. Rzeczywista wysokość kosztów wniesienia skargi kasacyjnej jest znacznie wyższa od samego wpisu sądowego co zniekształca rzeczywisty poziom kosztów prowadzenia postępowania przedstawionych przez referendarza sądowego. Biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia w wysokości [...] zł, łączne wysokie koszty złożenia środka odwoławczego w postaci skargi kasacyjnej oznaczają brak jest ekonomicznego sensu prowadzenia dalszego postępowania. W ocenie spółki wysokie koszty postępowania w stosunku do nałożonej kary finansowej realnie ograniczają konstytucyjne prawo strony do sądu.
Z uwagi na brak środków przeznaczonych na obsługę prawną prowadzenia sprawy przez profesjonalnego pełnomocnika spółka wniosła o zmianę skarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy zgodnie wnioskiem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2) i rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodać należy, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, że orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia.
W ocenie Sądu referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu rzeczowo i obszernie wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreśla, że podziela argumentację, którą zastosował referendarz sądowy.
Jak jednoznacznie wynika z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na skarżącej spółce spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie co do przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Konieczna jest więc ocena złożonego przez skarżącą spółkę wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zawartych w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Sąd wskazuje, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Skarżąca spółka takiego wywodu nie przedstawiła. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.