Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 6 września 1994 r., IV SA 1041/93

Teza

Obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ nie powstaje, jeżeli nieruchomość została wykorzystana /użyta/ zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, choćby następnie była wykorzystywana na inne cele.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Janiny S. i Józefa S. na decyzję Wojewody (...) z dnia 31 marca 1993 r. w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 27 stycznia 1993 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w S. odmówił zwrotu części działki nr 243 o powierzchni 2114 m2, położonej w S. przy ul. L., nabytej na rzecz Skarbu Państwa umową notarialną z dnia 20 czerwca 1977 r. jako działka nr 784/1 pod budowę budynku administracyjnego dla Ośrodka Sportu i Rekreacji w S. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że opisana nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Między innymi nieruchomość ta decyzją z dnia 5 sierpnia 1977 r. została przekazana w użytkowanie Ośrodkowi Sportu i Rekreacji w S. w celu wybudowania budynku (...). Obiekt został wybudowany i jego oddanie do użytkowania nastąpiło 30 grudnia 1980 r. Obecnym zarządcą terenu jest wspomniany wyżej Ośrodek. Teren więc wykorzystano zgodnie z celem nabycia.

Wojewoda (...) decyzją z dnia 31 marca 1993 r., po rozpatrzeniu odwołania Janiny i Józefa S., utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podkreślił, że w wybudowanym budynku znalazły siedziby różne jednostki sportu i turystyki. Od 1990 r. działalność tych jednostek ze względów finansowych uległa ograniczeniu, ale w 50 procent budynek nadal jest zajmowany przez organizacje sportowe, w tym także przez Ośrodek Sportu i Rekreacji w S. (...) Udostępnienie czasowe pomieszczeń jednostkom nie mającym charakteru sportowego nie świadczy o wykorzystaniu budynku niezgodnie z jego przeznaczeniem. Z 32 pomieszczeń 23 są zajmowane przez jednostki związane z działalnością sportową.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Janina S. i Józef S. wyjaśniają, że wobec treści pisma Urzędu Miejskiego w S. z dnia 7 maja 1977 r. mieli do wyboru tylko dwie możliwości: wyrazić zgodę na sprzedaż działki lub "poddać się przymusowemu wywłaszczeniu". Skorzystali z pierwszej możliwości. Wybudowany budynek nie był w całości wykorzystywany przez Ośrodek, a wielu pomieszczeń od początku nie zagospodarowano. Do tego spaliny samochodów jednostek znajdujących się w budynku niszczą przyległe ogródki działkowe.

W odpowiedzi na skargę potwierdzono stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Według art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inne cele niż cele określone w decyzji o wywłaszczeniu, chyba że nie mogła być zwrócona w trybie określonym w art. 69 tej ustawy z powodu braku zgody poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego. Przepis ten, jak wynika z jego brzmienia, daje podmiotowi, który uzyskał własność nieruchomości w wyniku wywłaszczenia, dwojakie uprawnienie: wykorzystania /użycia/ nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej albo na inny cel /jakikolwiek/, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następca prawny nie wyrażają zgody na zwrot nieruchomości w trybie określonym w powołanym wyżej przepisie art. 69 ustawy.

Przepis art. 47 ust. 4 ustawy, poza dyspozycją zawierającą generalny zakaz wykorzystania /użycia/ nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, nie przewiduje bezpośrednich sankcji w razie naruszenia tego zakazu. Tego rodzaju sankcji nie ma również w innych przepisach ustawy. Mogą więc mieć zastosowanie jedynie sankcje pośrednie. Taką sankcją będzie przewidziany w art. 69 obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedniemu właścicielowi /jego następcy prawnemu/, oczywiście wówczas, gdy poprzedni właściciel złoży wniosek, co jest równoznaczne z wyrażeniem przez niego zgody na zwrot. Innymi słowy, obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jako sankcja pośrednia jest aktualny wówczas, gdy podmiot, który uzyskał nieruchomość w wyniku wywłaszczenia, naruszył przewidziany w art. 47 ust. 4 ustawy zakaz i wykorzystał /użył/ nieruchomość na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jeżeli przeto nieruchomość została wykorzystana /użyta/ na cel zgodny z decyzją o wywłaszczeniu, to omawiana sankcja w postaci obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie ma zastosowania.

Użycie nieruchomości na cel zgodny z decyzją o wywłaszczeniu, stanowiące realizację uprawnienia przed podmiot, który w tym trybie ją nabył, jest w świetle art. 47 ust. 4 ustawy wystarczającą przesłanką wyłączającą stosowanie omawianej sankcji, innych przesłanek bowiem przepis ten nie zawiera. Bez znaczenia przeto dla powstania obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej późniejsze wykorzystanie czy też rozporządzanie nieruchomością. (...)

Powyższe rozważania dają podstawę do stosowania ścieśniającej wykładni art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, polegającej na stwierdzeniu, że obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie tego przepisu nie powstaje, jeżeli nieruchomość została wykorzystana /użyta/ zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, choćby następnie była wykorzystywana na inne cele lub choćby nastąpiło rozporządzenie nieruchomością.

(...) Przedstawiona wykładnia znajduje potwierdzenie w wydanych już rozstrzygnięciach NSA /por. np. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 1994 r. SA/Ka 1839/93/.

Z nie kwestionowanych przez skarżącą ustaleń, potwierdzonych zresztą znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami, wynika, że nabycie omawianej nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./ nastąpiło w celu wybudowania na niej budynku administracyjnego Ośrodka Sportu i Rekreacji w S. Budynek taki został wybudowany (...). Cel więc określony w umowie zawartej w trybie przepisów o wywłaszczeniu został zrealizowany. W świetle przytoczonej wyżej wykładni art. 69 omawianej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. okoliczności te wyłączają zwrot nieruchomości bez względu na to, na jakie cele i przez jakie podmioty jest wykorzystywany budynek znajdujący się na tej nieruchomości.

Z tych względów decyzja odmowna była uzasadniona i dlatego skarga na podstawie art. 207 par. 5 Kpa podlega oddaleniu.