Uzasadnienie
Minister Przemysłu i Handlu decyzją z dnia 30 kwietnia 1992 r., wydaną z powołaniem się na art. 156 par. 1 pkt 2 w związku z art. 157 i 158 par. 1 Kpa oraz art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 28 czerwca 1991 r. o utworzeniu urzędu Ministra Przemysłu i Handlu, działając na wniosek Ludomiry Sz. - następczyni prawnej Stanisława K., stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 24 stycznia 1959 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa maszyn i urządzeń oraz innego mienia, stanowiących własność Stanisława K., znajdujących się w Fabryce Wełny Drzewnej w M., na podstawie art. 2 i 17 pkt 2 lit. "b" oraz art. 18 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz.U. nr 11 poz. 37/. W uzasadnieniu decyzji z dnia 30 kwietnia 1992 r. stwierdzono, że decyzją z dnia 10 czerwca 1947 r. Starostwo Powiatowe w M. oddało Stanisławowi K. w zarząd z obowiązkiem uruchomienia do dnia 10 lipca 1947 r. Fabrykę Wełny Drzewnej w M. przy ul. Cz. nr 3, będącą własnością Maxa N., w stosunku do której wszczęto postępowanie nacjonalizacyjne na podstawie art. 2 ust. 1, 3 i 7 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./.
W tym samym roku Obwodowy Urząd Likwidacyjny w M. sprzedał Stanisławowi K. maszyny i urządzenia znajdujące się w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie za cenę 87 450 zł. Przedsiębiorstwo, wpisane do rejestru w dniu 5 sierpnia 1947 r. na nazwisko Stanisława K. i tym samym stanowiące jego własność, prowadzone było przez niego do dnia 11 listopada 1950 r. Protokołem z tego dnia przedsiębiorstwo to wraz z maszynami i urządzeniami oraz innym mieniem zostało przejęte przez M-ki Rejon Przemysłu Leśnego w G. na własność Skarbu Państwa. Obecnie użytkownikiem przedsiębiorstwa jest G-kie Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego w G.W. Zdaniem organu orzekającego, decyzja z dnia 24 stycznia 1959 r: w sprawie przejęcia na własność Państwa maszyn i urządzeń została wydana z rażącym naruszeniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przyjmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa /Dz.U. nr 16 poz. 62/.
Wbrew zawartym tam warunkom, nie było prowadzone postępowanie nacjonalizacyjne w stosunku do przedsiębiorstwa uruchomionego z własnych środków finansowych przez Stanisława K., zarejestrowanego jako nowe przedsiębiorstwo. Natomiast art. 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 72 poz. 394/ stanowił, że orzeczenie może nastąpić tylko wówczas, gdy przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa.
(...) Zdaniem organu orzekającego Stanisław K. był właścicielem przedsiębiorstwa Fabryka Wełny Drzewnej w M. Z tytułu prowadzenia przedsiębiorstwa płacił podatki. W listopadzie 1950 r. został pozbawiony władztwa nad swoim przedsiębiorstwem. Jednakże objęcie jego mienia przymusowym zarządem państwowym nastąpiło bez żadnej podstawy prawnej, co należało zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa, tym bardziej że ówcześnie obowiązywała ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o zakładaniu nowych przedsiębiorstw i popieraniu prywatnej inicjatywy i handlu /Dz.U. nr 3 poz. 18/, która gwarantowała nienaruszalność własności prywatnej. Przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym odnosiły się do mienia objętego zarządem państwowym zgodnie z obowiązującym ówcześnie porządkiem prawnym. Nie było celem tej ustawy ani intencją ustawodawcy usankcjonowanie w tej drodze nieprawidłowej polityki organów administracji. Należało więc przyjąć, że orzeczenie w sprawie przejęcia na własność Państwa mienia Stanisława K. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję G-kie Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego w G.W. zarzuciło, że Ludomira Sz. nie ma legitymacji do domagania się zwrotu przedsiębiorstwa. Wbrew stanowisku zawartemu w zaskarżonej decyzji, Stanisław K. nigdy nie był właścicielem tego przedsiębiorstwa, był nim jedynie Max N. i w związku z tym tylko jego następcy prawni mieliby formalną legitymację do ubiegania się o zwrot przedsiębiorstwa.
W odpowiedzi na skargę organ orzekający wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przytoczony w zaskarżonej decyzji stan faktyczny przemawia za trafnością zarzutu skargi, iż Stanisław R nigdy nie nabył własności nieruchomości oraz zabudowań byłego przedsiębiorstwa Fabryka Wełny Drzewnej Max N. W wyniku wpisu do rejestru z dnia 5 sierpnia 1947 r. mógł on uzyskać wyłącznie prawo do "firmy", nie zaś prawo do majątku przejętego na własność Państwa w postaci Fabryki Wełny Drzewnej Maxa N. To niewątpliwie błędne stanowisko organu jednak nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Przedmiotem niniejszego postępowania nie był zwrot składników majątkowych ani byłej Fabryki Wełny Drzewnej Maxa N., ani też nieruchomości bądź części składowych w postaci zabudowań byłej Fabryki Stanisława K., lecz wyłącznie maszyny i urządzenia oraz inne mienie /materiał do produkcji/, przejęte protokołem z dnia 11 listopada 1950 r. przez M-cki Rejon Przemysłu Leśnego w G.W. na własność Państwa.
Otóż bezsporne jest, że powyższe składniki majątkowe stanowiły wyłączną własność Stanisława K. Dla oceny zgodności z prawem orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 24 stycznia 1959 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa tego mienia wystarczające i właściwe były przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz.U. nr 11 poz. 37/, stanowiące podstawę prawną zakwestionowanego orzeczenia. Stosownie do art. 2 tej ustawy przedsiębiorstwa pozostające w dniu jej wejścia w życie pod zarządem państwowym, ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego /Dz. Pr. P. P. Nr 21 poz. 67/, przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w tej ustawie. W myśl art. 17 pkt 2 lit. "b" omawianej ustawy jej postanowienia /między innymi odnośnie do zakresu i trybu przejścia na własność Państwa/ stosuje się także do innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostaje w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczegółowych innych aniżeli wymienione w art. 1 lub w art. 17 pkt l. Treść tego przepisu wskazuje, że w pojęciu "inne mienie" mieszczą się maszyny i urządzenia oraz materiał do produkcji; mienie to podlegało przejęciu na własność Państwa tylko wówczas, gdy zostało objęte przymusowym zarządem państwowym, ustanowionym w trybie cytowanego dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., bądź zarządem na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej /Dz.U. nr 52 poz. 271/.
Zebrana w sprawie szczegółowa dokumentacja nie potwierdziła, że w stosunku do mienia będącego przedmiotem niniejszego postępowania został ustanowiony przymusowy zarząd państwowy w trybie powyższego dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. bądź zarząd w trybie wskazanej wyżej ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. W takiej za sytuacji przepis art. 17 pkt 2 lit. "b" ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym /Dz.U. nr 11 poz. 37/ nie mógł stanowić podstawy prawnej do wydania orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 24 stycznia 1959 r.
Wydanie decyzji bez podstawy prawnej bądź z rażącym naruszeniem prawa oznacza wadę nieważności i obliguje organ działający w trybie nadzoru do stwierdzenia z mocy art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa nieważności wadliwej decyzji.
Kwestionowane w skardze rozstrzygnięcie sprawy, mimo wadliwego uzasadnienia, odpowiada temu warunkowi, co powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w myśl art. 207 par. 5 Kpa orzekł jak w sentencji.