Uzasadnienie
Minister Środowiska decyzją z 20 marca 2000 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 15 lutego 1999 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody G. z 6 czerwca 1983 r.
W uzasadnieniu wskazano, iż Bogusław P. nie był stroną postępowania zakończonego decyzją z 6 czerwca 1983 r. Zgodnie z art. 157 par. 2 Kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Ponieważ nie zachodziły przesłanki do wszczęcia postępowania z urzędu, a wniosek Bogusława P. nie pochodził od strony należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Skarżący nie wykazał, aby był stroną postępowania zakończonego decyzją z 6.06.1983 r.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Bogusław P. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Środowiska i stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody G. z 6.06.1983 r. Rażącego naruszenia prawa skarżący upatruje w tym, że nie został powiadomiony o toczącym się postępowaniu o zmianę pozwolenia wodnoprawnego. Decyzja z 6.06.1983 r. narusza jego prawny interes, albowiem składowisko niebezpiecznych odpadów poprodukcyjnych zatruwa jego gospodarstwo, sąsiadujące z tym składowiskiem. Odpady te zatruwają powietrze, glebę, wodę i rośliny. Skażenie środowiska spowodowane przedmiotowym składowiskiem jest największe na kierunku południowo-zachodnim w odległości 500-1000 m od składowiska i właśnie w tej strefie znajduje się jego gospodarstwo. W wyniku tego skażenia padły hodowane zwierzęta, za które właściciel składowiska wypłacił odszkodowanie. Obecnie również toczy się proces odszkodowawczy w Sądzie Okręgowym w G. Składowisko zostało źle zaprojektowane, wadliwie wykonane i jest niewłaściwie eksploatowane.
W odpowiedzi na skargę Minister Środowiska wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, co następuje: Przepis art. 157 par. 2 Kpa jest podstawą do wszczęcia postępowania na wniosek strony lub z urzędu. Skarżący Bogusław P. nie uczestniczył w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z 6.06.1983 r. Nadto jego gospodarstwo znajduje się poza strefą ochronną ustanowioną dla składowiska fosfogipsów w miejscowości W. Nie można więc było uznać wniosku skarżącego za wniosek pochodzący od strony. Nie znaleziono również podstaw do wszczęcia postępowania nieważnościowego z urzędu. Z powodu upływu 10 lat, od daty doręczenia stronom decyzji z 6.06.1983 r., przesłanki z art. 156 par. 1 pkt 1,3, 4 i 7 Kpa nie mogły stanowić podstawy do stwierdzenia jej nieważności. Nie można również zarzucić tej decyzji, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Przepisy art. 53 ust. 2 pkt 3 prawa wodnego stanowią, że gromadzenie ścieków i odpadów m.in. na gruntach przybrzeżnych jest rodzajem szczególnego korzystania z wód, które wymaga pozwolenia wodnoprawnego. Zatem była podstawa do wydania takiego pozwolenia i udzielono go zgodnie z zasadami określonymi w przepisach prawa wodnego. Nie zachodzą również przesłanki wymienione w pkt 5 i 6 art. 156 par. 1 Kpa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Zupełnie chybiony jest argument, zawarty w zaskarżonej decyzji, że skoro Bogusław P. nie był stroną postępowania zakończonego decyzją z 6 czerwca 1983 r., to nie ma również przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie przyjęło stanowisko, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności stosuje się art. 28 i art. 61 par. 4 Kpa, a stroną jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to konsekwencją rozpoznawania przez organ nadzoru nowej sprawy w stosunku do załatwionej kwestionowaną decyzją, dlatego też otwiera się dla wszystkich stron tego postępowania droga weryfikacji takiej decyzji w trybie zwykłym i trybach nadzwyczajnych oraz kontroli sądowej. Takie stanowisko zaprezentowano m.in. w wyroku NSA z dnia 12 stycznia 1994 r. II SA 2164/92 /ONSA 1995 Nr 1 poz. 32 oraz w uchwale SN z dnia 15 grudnia 1984 r. III AZP 8/83 - OSNCP 1985 z. 10 poz. 143/.
Stanowisko to w pełni podziela skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę podniesiono jeszcze argument, że gospodarstwo skarżącego znajduje się poza obszarem strefy ochronnej, ustanowionej dla składowiska odpadów w miejscowości W., zatem nie można jego wniosku uznać za wniosek pochodzący od strony. Argument ten również nie jest trafny.
Stosownie do treści art. 28 Kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowania, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zatem elementem kwalifikującym dany podmiot jako stronę jest interes prawny lub obowiązek. Prawna kategoria interesu prawnego, na której oparta jest legitymacja procesowa w postępowaniu administracyjnym, należy do prawa materialnego. Interes prawny oznacza w istocie występowanie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków określonego podmiotu a sprawą administracyjną, w której może nastąpić konkretyzacja uprawnień lub obowiązków. Związek ten musi być bezpośredni, to znaczy, że rozstrzygnięcie dotyczy bezpośrednio sfery prawnej danego podmiotu.
Tak rozumiany interes prawny może mieć właściciel nieruchomości nawet gdy mieszka poza strefą ochronną.
Wynika on bowiem z prawa własności rzeczy, jeżeli skarżący wykaże, że uciążliwości dla środowiska związane z gromadzeniem fosfogipsów oddziałują niekorzystnie na jego nieruchomość. Należy zatem ustalić, czy kwestionowana decyzja z 6 czerwca 1983 r. narusza prawo skarżącego do niezakłóconego korzystania z nieruchomości. Jeżeli dowody przedstawione przez skarżącego są niewystarczające to należy udzielić mu terminu na ich przedstawienie.
Ograniczenie się do stwierdzenia zamieszkiwania poza strefą ochronną składowiska odpadów nie jest wystarczające do przyjęcia tezy o braku interesu prawnego skarżącego. Fakt zamieszkiwania poza tą strefą nie wyklucza istnienia po stronie skarżącego interesu prawnego w rozumieniu art. 28 Kpa.
Minister Środowiska dopiero w odpowiedzi na skargę podniósł, że kwestionowanej decyzji nie można zarzucić, iż została wydana z rażącym naruszeniem prawa, albowiem była podstawa prawna do jej wydania i została wydana zgodnie z zasadami prawa wodnego.
Takie ustalenia winny być dokonane w toku postępowania administracyjnego, a nie w odpowiedzi na skargę. Nadto ustalenia te mogły być prowadzone po wszczęciu postępowania nieważnościowego a nie w sytuacji, gdy odmówiono wszczęcia takiego postępowania.
Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 15 lutego 1999 r. zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3 Kpa a także art. 28 i art. 157 par. 2 Kpa, co miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - orzekł jak w sentencji.