Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 marca 1993 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w B. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonych numerami 1506 i 1478, nabytych umową notarialną z dnia 11 marca 1987 r. na rzecz Skarbu Państwa, i odmówił zwrotu części nieruchomości oznaczonej numerem 250/2 o powierzchni 9737 m2, nabytej na rzecz Skarbu Państwa umową notarialną z dnia 24 stycznia 1973 r. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1992 r. /III AZP 11/92/, że nieruchomości nabyte w drodze umowy zawartej w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 Nr 30 poz. 127 ze zm./ nie podlegają zwrotowi na podstawie art. 69 tej ustawy.
Dlatego co do nieruchomości nr 1506 i 1478 postępowanie podlegało umorzeniu. Część działki nr 250/2, położonej przy ul. Sz., według obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego jest przeznaczona pod usługi oświaty - międzyszkolne boisko sportowe, co potwierdza opinia Urzędu Miejskiego w B. z dnia 21 grudnia 1992 r. Takie przeznaczenie działki obowiązywało również w dniu wykupu. (...) Na wniosek Zespołu Szkół Budowlano-Geodezyjnych w B. w dniu 19 maja 1987 r. została wydana decyzja zatwierdzająca plan realizacyjny obiektów sportowych, ale decyzja ta utraciła ważność, gdyż z powodu braku środków finansowych nie rozpoczęto realizacji budowy w terminie.
Dnia 17 lutego 1993 r. została wydana decyzja zatwierdzająca plan realizacyjny ogrodzenia stałego w granicach /między innymi/ działki nr 250/2 oraz udzielająca pozwolenia na budowę. Działka nr 250/2 więc jest nadal niezbędna na cele realizowanych usług oświaty.
Po rozpatrzeniu odwołania Stanisławy P. Wojewoda (...) decyzją z dnia 10 maja 1993 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji, że w umowie notarialnej cel nabycia nie został określony, ale wynikał z planu zagospodarowania przestrzennego. Celem tym są usługi oświaty - międzyszkolne boisko sportowe, a plan szczegółowy, precyzując wykorzystanie gruntu, przewiduje budowę obiektów sportowych i rekreacyjnych w postaci pływalni i hali sportowej. Przeznaczenie nieruchomości więc nie zmieniło się od dnia nabycia w 1973 r., a Zespół Szkół Zawodowych legitymuje się ważną decyzją lokalizacyjną.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Stanisława P. wyjaśniła, że jako nabywca omawianej nieruchomości występowało Przedsiębiorstwo Obsługi Inwestycji. W umowie notarialnej nie określono celu nabycia. Na nieruchomości do dnia dzisiejszego znajduje się wysypisko śmieci. Przez 20 lat nieruchomość nie została wykorzystana. Nieruchomość jest istotnie przeznaczona w planie zagospodarowania przestrzennego pod usługi oświaty, ale z opinii Zarządu Miasta B. z dnia 22 września 1992 r. jednoznacznie wynika, że nieruchomość jest zbędna dla realizacji zadań gminy. Być może nieruchomość jest niezbędna do realizacji usług oświatowych, ale takiego celu nie określono w postępowaniu wywłaszczeniowym. W odpowiedzi na skargę potwierdzono stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji z podkreśleniem, że budowa ogrodzenia jest zaawansowana i odbywa się przygotowanie terenu do urządzenia boisk.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z poglądem powszechnie przyjętym w orzecznictwie sądowym, a także w praktyce organów administracji, do nieruchomości nabytych na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./ ma zastosowanie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, regulujący zwrot wywłaszczonych nieruchomości. To założenie zostało przyjęte przez organy administracji w niniejszej sprawie, skoro w części dotyczącej nieruchomości objętej umową notarialną z dnia 24 stycznia 1973 r. nie umorzono postępowania w przedmiocie zwrotu tej nieruchomości, lecz została wydana decyzja odmowna.
Stosowanie art. 69 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oznacza możliwość wydania decyzji o zwrocie, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w umowie nabycia. Ustalenie tego celu więc ma decydujące znaczenie. W wielu umowach zawartych na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. cel nabycia wynika z brzmienia samej umowy. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy umowa nie formułuje celu nabycia. Jeżeli umowa zawarta na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ nie precyzuje celu nabycia nieruchomości, to w postępowaniu w sprawie zwrotu tej nieruchomości /art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ cel ten powinien być ustalony na podstawie innych dowodów. Nie jest natomiast wystarczające ustalenie o przeznaczeniu nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dniu nabycia.
Skoro cel nabycia nieruchomości stanowi przesłankę rozstrzygnięcia w postępowaniu o jej zwrot, to powinny nastąpić w tym zakresie nie budzące wątpliwości ustalenia. Takie ustalenia nie poprzedziły wydania zaskarżonej decyzji, co jest równoznaczne z naruszeniem art. 77 par. 1 Kpa. Powołanie się na przeznaczenie nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego, jak to uczyniono w zaskarżonej decyzji, jest niewystarczające (...).
Ustalona interpretacja omawianego art. 69 ust. 1 pozwala na stwierdzenie, że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić tylko wówczas, gdy zrealizowano inwestycję objętą celem wywłaszczenia albo gdy realizacja inwestycji jeszcze wprawdzie nie nastąpiła, ale obowiązuje ważna decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji. Późniejsze natomiast /po złożeniu wniosku o zwrot/ wydanie takiej decyzji lub innej decyzji budowlanej, konkretyzującej cel wywłaszczenia, może być ewentualnie podstawą ponownego wywłaszczenia, ale nie stanowi negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości /por. wyrok w sprawie IV SA 845/93/.
Wniosek w sprawie zwrotu omawianej nieruchomości został złożony przez skarżącą w dniu 27 listopada 1991 r., natomiast decyzja zatwierdzająca plan realizacyjny i udzielająca pozwolenia na budowę ogrodzenia została wydana w dniu 17 lutego 1993 r. Fakt wydania tej decyzji, wbrew poglądowi przyjętemu przez organ pierwszej instancji, nie mógł stanowić argumentu uzasadniającego wydanie odmownej decyzji w sprawie zwrotu.
Wobec naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa procesowego i prawa materialnego /art. 69 ust. 1 powołanej ustawy/, na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa należało uchylić decyzję organów obydwu instancji oraz orzec o kosztach zgodnie z art. 208 Kpa.